తదా మూఢో ధృతరాష్ట్రస్య పుత్ర- స్తప్తా యుద్ధే దుర్మతిర్దుఃసహాయః। దృష్ట్వా సైన్యం బాణవర్షాన్ధకారే ప్రభజ్యన్తం గోకులవద్రణాగ్రే
అప్పుడు, ధృతరాష్ట్రుని మోసపోయిన కుమారుడు, యుద్ధంలో బాధపడుతూ, చెడు సలహా, తక్కువ సహాయంతో, తన సైన్యాన్ని బాణాల వర్షంలో చీకటిలో కమ్మబడుతూ, ముందు భాగంలో గోపాలంలా చెల్లాచెదురవడాన్ని చూస్తాడు.
బలాహకాదుచ్చరతః సుభీమా- న్విద్యుత్స్ఫులిఙ్గానివ ఘోరరూపాన్। సహస్రఘ్నాన్ద్విషతాం సఙ్గరేషు అస్థిచ్ఛిదో మర్మభిదః సుపుఙ్ఖాన్
మేఘాల నుంచి మెరుపులు పడినట్లు, నా ధనుస్సు నుంచి వేలాది బాణాలు, భయంకరమైన శబ్దంతో, శత్రువులపై ఎగిరిపోతాయి. అవి ఎముకలు, కవచాలను చీల్చే విధంగా, బాగా రెక్కలు కలిగి ఉంటాయి.
యదా ద్రష్టా జ్యాముఖాద్బాణసఙ్ఘాన్ గాణ్డీవముక్తానాపతతః శితాగ్రాన్। హయాన్గజాన్వర్మిణశ్చాదదానాం- స్తదా యుద్ధం ధార్తరాష్ట్రోఽన్వతప్స్యత్
గాండీవ ధనుస్సు తంతి నుండి విడిచిన పదునైన బాణ సమూహాలు గుర్రాలు, ఏనుగులు, కవచధారులను తాకుతున్నప్పుడు, అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధంలో బాధపడతాడు.
యదా మన్దః పరబాణాన్విముక్తా- న్మమేషుభిర్హియమాణాన్ప్రతీపమ్। తిర్యగ్విధ్య చ్ఛిద్యమానాన్పృషత్కై- స్తదా యుద్ధం ధార్తరాష్ట్రోఽన్వతప్స్యత్
ఆ మూర్ఖుడు, శత్రువుల బాణాలు విడిచినప్పుడు, నా బాణాలతో అవి మధ్యలోనే చీలిపోతూ, త్రోవ తప్పిపోతూ, చీలిపోతూ కనిపిస్తే, అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధంలో బాధపడతాడు.
యదా విపాఠా మద్భుజవిప్రముక్తా ద్విజాః ఫలానీవ మహీరుహాగ్రాత్। ప్రచేతార ఉత్తమాఙ్గాని యూనాం తదా యుద్ధం ధార్తరాష్ట్రోఽన్వతప్స్యత్
నా భుజబలం నుంచి విడిపడిన బాణాలు, చెట్లపై పండ్లు రాలినట్లు, అగ్రగామి యోధుల తలలు నేలపై చెల్లాచెదురవుతాయనుకో. అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు యుద్ధం యొక్క తాపాన్ని నిజంగా అనుభవిస్తాడు.
యదా ద్రష్టా పతతః స్యన్దనేభ్యో మహాగజేభ్యోఽశ్వగతాన్సుయోధనాన్। శరైర్హతాన్పాతితాంశ్చైవ రఙ్గే తదా యుద్ధం ధార్తరాష్ట్రోఽన్వతప్స్యత్
రథాల మీద నుంచి, గొప్ప ఏనుగుల మీద నుంచి, గుర్రాల మీద నుంచి వీరులు బాణాలతో పడిపోతూ, యుద్ధభూమిలో చనిపోయి ఉండడాన్ని చూసినప్పుడు, అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు యుద్ధం ఎంత ఘోరమో తెలుసుకుంటాడు.
అసంప్రాప్తానస్త్రపథం పరస్య యదా ద్రష్టా నశ్యతో ధార్తరాష్ట్రాన్। అకుర్వతః కర్మ యుద్ధే సమన్తా- త్తదా యుద్ధం ధార్తరాష్ట్రోఽన్వతప్స్యత్
యుద్ధంలో ఆయుధాల దారికి చేరలేక, చుట్టూ చుట్టూ తనవారు నశించిపోతున్నారని, ఏమీ చేయలేక పోతున్నారని చూసినప్పుడు, అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు యుద్ధ బాధను అనుభవిస్తాడు.
పదాతిసఙ్ఘాన్రథసఙ్ఘాన్సమన్తా- ద్వ్యాత్తాననః కాల ఇవాతతేషుః। ప్రణోత్స్యామి జ్వలితైర్బాణవర్షైః శత్రూంస్తదా తప్స్యతి మన్దబుద్ధిః
కాలమంతటి భయంకరంగా నోట తెరిచి, చుట్టూ ఉన్న పాదాటివాళ్లు, రథాల సమూహాలపై నేను అగ్నిలా మండే బాణవర్షాలతో దాడి చేస్తాను. అప్పుడు ఆ మూర్ఖ శత్రువు తాపాన్ని అనుభవిస్తాడు.
సర్వా దిశః సంపతతా రథేన రజోధ్వస్తం గాణ్డివేన ప్రకృత్తమ్। యదా ద్రష్టా స్వబలం సంప్రమూఢం తదా పశ్చాత్తప్స్యతి మన్దబుద్ధిః
నా రథం చుట్టూ అన్ని దిశలూ దుమ్ముతో నిండిపోతూ, గాండీవంతో తన సైన్యం చెదరగొట్టబడినదాన్ని చూసినప్పుడు, ఆ మూర్ఖుడు తరువాత పశ్చాత్తాపం చెందతాడు.
కాన్దిగ్భూతం ఛిన్నగాత్రం విసంజ్ఞం దుర్యోధనో ద్రక్ష్యతి సర్వసైన్యమ్। హతాశ్వవీరాగ్ర్యనరేన్ద్రనాగం పిపాసితం శ్రాన్తపత్రం భయార్తమ్
దుర్యోధనుడు తన సర్వసైన్యం మృతదేహాలుగా మారి, అవయవాలు తెగిపోయి, స్పృహ కోల్పోయి, గుర్రాలు, వీరులు, రాజులు, ఏనుగులు చనిపోయి, దాహంతో, అలసటతో, భయంతో వణికిపోతూ ఉన్నదాన్ని చూసినప్పుడు—
ఆర్తస్వరం హన్యమానం హతం చ వికీర్ణకేశాస్థికపాలసఙ్ఘమ్। ప్రజాపతేః కర్మ యథార్థనిష్ఠితం తదా దృష్ట్వా తప్స్యతి మన్దబుద్ధిః
వారు బాధతో అరుస్తూ, కొట్టబడి పడిపోతూ, వారి జుట్టు, ఎముకలు, కపాలాలు చెల్లాచెదురుగా పడివున్న దృశ్యాన్ని, సృష్టికర్త కార్యాన్ని నెరవేర్చినట్లు చూసినప్పుడు, ఆ మూర్ఖుడు తాపాన్ని అనుభవిస్తాడు.
యదా రథే గాణ్డివం వాసుదేవం దివ్యం శఙ్ఖం పాఞ్చజన్యం హయాంశ్చ। తూణావక్షయ్యౌ దేవదత్తం చ మాం చ దృష్ట్వా యుద్ధే ధార్తరాష్ట్రోఽన్వతప్స్యత్
యుద్ధంలో నా రథంపై గాండీవాన్ని, వాసుదేవుడిని, దివ్యమైన పాంచజన్య శంఖాన్ని, ఎప్పటికీ తరుగని బాణమంచులను, దేవదత్తాన్ని, నన్ను—all చూడగానే ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు యుద్ధ తాపాన్ని అనుభవిస్తాడు.
ఉద్వర్తయన్దస్యుసఙ్ఘాన్సమేతాన్ ప్రవర్తయన్యుగమన్యద్యుగాన్తే। యదా ధక్ష్యామ్యగ్నివత్కౌరవేయాం- స్తదా తప్తా ధృతరాష్ట్రః సపుత్రః
ఈ శత్రుసమూహాలను ఓడించి, యుగాంతంలోలా కాలాన్ని తిప్పి, కౌరవులను అగ్నిలా కాల్చినప్పుడు, ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారులతో పాటు తాపాన్ని అనుభవిస్తాడు.
సభ్రాతా వై సహసైన్యః సభృత్యో భ్రష్టైశ్వర్యః క్రోధవశోఽల్పచేతాః। దర్పస్యాన్తే నిహతో వేపమానః పశ్చాన్మన్దస్తప్స్యతి ధార్తరాష్ట్రః
తమ్ముళ్లతో, సైన్యంతో, సేవకులతో, రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, కోపానికి లోనై, జ్ఞానం కోల్పోయి, గర్వాంతంలో చనిపోయి, వణికిపోతూ ఉన్నప్పుడు, ఆ మూర్ఖుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు తరువాత పశ్చాత్తాపం చెందతాడు.
పూర్వాహ్ణే మాం కృతజప్యం కదాచి- ద్విప్రః ప్రోవాచోదకాన్తే మనోజ్ఞమ్। కర్తవ్యం తే దుష్కరం కర్మ పార్థ యోద్ధవ్యం కతే శత్రుభిః సవ్యసాచిన్
ఒకసారి ఉదయాన్నే నేను జపం ముగించాక, ఒక బ్రాహ్మణుడు నది ఒడ్డున నన్ను చూసి, 'పార్థా! నీకు చేయాల్సిన పని చాలా కఠినమైనది. సవ్యసాచీ! ఈ శత్రువులతో నువ్వు యుద్ధం చేయాలి,' అని మధురంగా చెప్పాడు.
ఇన్ద్రో వా తే హరివాన్వజ్రహస్తః పురస్తాద్యాతు సమరేఽరీన్వినిఘ్నన్। సుగ్రీవయుక్తేన రథేన వా తే పశ్చాత్కృష్ణో రక్షతు వాసుదేవః
వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన ఇంద్రుడు ముందుగా నిన్ను రక్షిస్తూ శత్రువులను సంహరిస్తూ పోవచ్చు, లేక మంచి గుర్రాలతో కూడిన రథంలో నువ్వు ప్రయాణించవచ్చు; నీ వెనుక వాసుదేవుడు కృష్ణుడు నిన్ను కాపాడాలని కోరుకుంటున్నాను.
వజ్రే చాహం వజ్రహస్తాన్మహేన్ద్రా- దస్మిన్యుద్ధే వాసుదేవం సహాయమ్। స మే లబ్ధో దస్యువధాయ కృష్ణో మన్యే చేతద్విహితం దైవతేర్మే
ఈ యుద్ధంలో వజ్రాయుధాన్ని ధరించినవారిలో నేనే వజ్రం, వాసుదేవుడు నా తోడుగా ఉన్నాడు. కృష్ణుడు నాకు శత్రువులను సంహరించేందుకు లభించాడు. ఇది దేవతలు నాకు నిర్ణయించిన వరమని నమ్ముతున్నాను.
అయుద్ధ్యమానో మనసాపి యస్య జయం కృష్ణః పురుషస్యాభినన్దేత్। ఏవం సర్వాన్స వ్యతీయాదమిత్రాన్ సేన్ద్రాన్దేవాన్మానుషే నాస్తి చిన్తా
యుద్ధం చేయకపోయినా, మనసులో కూడా ఆలోచించకపోయినా, ఎవరి విజయాన్ని కృష్ణుడు కోరుతాడో, వారు ఇంద్రునితో సహా అందరు శత్రువులను జయిస్తారు; మానవ లోకంలో దీనిపై ఎలాంటి సందేహం లేదు.
స బాహుభ్యాం సాగరముత్తితీర్షే- న్మహోదధిం సలిలస్యాప్రమేయమ్। తేజస్వినం కృష్ణమత్యన్తశూరం యుద్ధేన యో వాసుదేవం జిగీషేత్
తన చేతులతో అపారమైన సముద్రాన్ని దాటి పోవాలని ప్రయత్నించేవాడు, లేదా అత్యంత పరాక్రమశాలి అయిన కృష్ణుణ్ణి యుద్ధంలో జయించాలని ఆశించేవాడు—
గిరిం య ఇచ్ఛేత్తు తలేన భేత్తుం శిలోచ్చయం శ్వేతమతిప్రమాణమ్। తస్యైవ పాణిః సనఖో విశీర్యే- న్న చాపి కిఞ్చిత్స గిరేస్తు కుర్యాత్
ఎవరైనా తన చేత్తో, నఖాలతో, తెల్లటి గొప్ప పర్వతాన్ని పగలగొట్టాలని ప్రయత్నిస్తే, అతని చేతి వేళ్లు విరిగిపోతాయి కానీ ఆ పర్వతానికి ఏమి జరగదు.
అగ్నిం సమిద్ధం శమయేద్భుజాభ్యాం చన్ద్రం చ సూర్యం చ నివారయేత। హరేద్దేవానామమృతం ప్రసహ్య యుద్ధేన యో వాసుదేవం జిగీషేత్
ఎవరైనా తన చేతులతో మండుతున్న అగ్నిని ఆపాలని, చంద్రుడిని, సూర్యుడిని నిలిపేయాలని, లేదా దేవతల అమృతాన్ని బలవంతంగా దొంగిలించాలని ప్రయత్నిస్తే, అలాంటి వారే వాసుదేవుణ్ణి యుద్ధంలో జయించాలని ఆశించగలరు.
యో రుక్మిణీమేకరథేన భోజ- నుత్సాద్య రాజ్ఞః సమరే ప్రసహ్య। ఉవాహ భార్యాం యశసా జ్వలన్తీం యస్యాం జజ్ఞే రౌక్మిణేయో మహాత్మా
ఒకే రథంలో బలవంతంగా భోజులను, రాజును యుద్ధంలో ఓడించి, కీర్తితో ప్రకాశించే రుక్మిణిని భార్యగా తీసుకెళ్లినవాడు, ఆ రుక్మిణి నుంచి రౌక్మిణేయుడు అనే మహాత్ముడు జన్మించాడు—
అయం గాన్ధారాంస్తరసా సంప్రమథ్య జిత్వా పుత్రాన్నగ్నజితః సమగ్రాన్ బద్ధం ముమోచ వినదన్తం ప్రసహ్య సుదర్శనం వై దేవతానాం లలామమ్
ఈయన గాంధార దేశాన్ని వేగంగా జయించి, నగ్నజితుని కుమారులందరిని ఓడించాడు. బంధించబడి అరుస్తున్న సుదర్శనుని విడిపించి, దేవతల కిరీటాన్ని కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
అయం కవాటే నిజఘాన పాణ్డ్యం తథా కలిఙ్గాన్దన్తవక్రం మమర్ద। అనేన దగ్ధా వర్షపూగాన్వినాథా వారాణసీ నగరీ సంబభూవ
ఈయన ద్వారముందు పాండ్యుని సంహరించి, కలింగ రాజును, దంతవక్రుని కూడా నాశనం చేశాడు. ఇతని చేత వారణాసి పట్టణం సంవత్సరాల తరబడి పాడైపోయింది.
అయం స్మ యుద్ధే మన్యతేఽన్యైరజేయం తమేకలవ్యం నామ నిషాదరాజమ్। వేగేనైవ శైలమభిహత్య జమ్భః శేతే స కృష్ణేన హతః పరాసుః
యుద్ధంలో ఇతడిని ఎవ్వరూ ఓడించలేరని అనుకున్నారు. నిషాదుల రాజైన ఏకలవ్యుని ఇతడు పర్వతాన్ని కొట్టినట్టు బలంగా సంహరించాడు. ఆ ఏకలవ్యుడు కృష్ణుని చేతిలో ప్రాణాలు కోల్పోయాడు.
తథోగ్రసేనస్య సుతం సుదుష్టం వృష్ణ్యన్ధకానాం మధ్యగతం సభాస్థమ్। అపాతయద్బలదేవద్వితీయో హత్వా దదౌ చోగ్రసేనాయ రాజ్యమ్
ఉగ్రసేనుని దుర్మార్గుడైన కుమారుడు వృష్ణి, అంధకుల మధ్య సభలో కూర్చున్నప్పుడు ఇతడు అతన్ని పడగొట్టి, చంపి, రాజ్యాన్ని మళ్లీ ఉగ్రసేనునికి అప్పగించాడు.
అయం సౌభం యోధయామాస స్వస్థం విభీషణం మాయయా సాల్వరాజమ్। సౌభద్వారి ప్రత్యగృహ్ణాచ్ఛతఘ్నీం దోర్భ్యాం క ఏనం విషహేత మర్త్యః
ఈయన మాయలు చూపే సాల్వ రాజు సౌభాన్ని ఎదుర్కొని యుద్ధం చేశాడు. సౌభ ద్వారంలో శతఘ్నిని తన చేతులతో పట్టుకున్నాడు. అలాంటి వీరుణ్ని మానవుడు ఎలా ఎదుర్కొనగలడు?
ప్రాగ్జ్యోతిషం నామ బభూవ దుర్గం పురం ఘోరమసురాణామసహ్యమ్। మహాబలో నరకస్తత్ర భౌమో జహారాదిత్యా మణికుణ్డలే శుభే
ప్రాగ్జ్యోతిషం అనే దుర్గమైన పట్టణం అసురులకు అధిగమించలేనిది. అక్కడ భూముడైన నరకాసురుడు, మహాబలుడు, ఆది సూర్యుని మణికుండలాలను దోచుకున్నాడు.
న తం దేవాః సహ శక్రేణ శేకుః సమాగతా యుధి మృత్యోరభీతాః । దృష్ట్వా చ తం విక్రమం కేశవస్య బలం తథైవాస్త్రమవారణీయమ్
ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు కూడా యుద్ధంలో అతడిని ఓడించలేకపోయారు. కేశవుని పరాక్రమాన్ని, బలాన్ని, ఆగని ఆయుధాలను చూసి వారు ఆశ్చర్యపోయారు.
జానన్తోఽస్య ప్రకృతిం కేశవస్య న్యయోజయన్దస్యువధాయ కృష్ణమ్। స తత్కర్మ ప్రతిశుశ్రావ దుష్కర- మైశ్వర్యవాన్సిద్ధిషు వాసుదేవః
కేశవుని స్వభావాన్ని తెలుసుకొని, దయ్యాన్ని సంహరించేందుకు కృష్ణుని నియమించారు. వాసుదేవుడు ఆ కష్టమైన కార్యాన్ని చేయగల శక్తి, విజయంతో సాధించాడు.