యథా ఖం వాన్తమశ్నాతి శ్వా వై నిత్యమభూతయే । ఏవం తే వాన్తమశ్నన్తి స్వవీర్యస్యోపసేవనాత్
పిల్లి తాను వాంతి చేసినదాన్ని తినడం వల్ల తన నాశనానికి కారణమవుతుంది. అలాగే, ఇతరుల బలాన్ని అనుభవించే వారు, వదిలేసినదాన్ని తినే వారిలా తమను తాము నాశనం చేసుకుంటారు.
నిత్యమజ్ఞాతచర్యా మే ఇతి మన్యేత బ్రాహ్మణః। జ్ఞాతీనాం తు వసన్మధ్యే నైవం విన్దేత కిఞ్చన
బ్రాహ్మణుడు ఎప్పుడూ 'నేను తెలియకుండా జీవిస్తున్నాను' అని భావించాలి. కానీ బంధువుల మధ్య నివసిస్తూ, అలాంటి దేనినీ పొందకూడదు.
కోహ్యేవమన్తరాత్మానం బ్రాహ్మణో హన్తుమర్హతి। నిర్లిఙ్గమచలం శుద్ధం సర్వద్వన్ద్వవివర్జితమ్
తనంతట తానే, లక్షణాలు లేని, కదలని, పవిత్రమైన, ద్వంద్వాలు లేని తన అంతరాత్మను ఎవరు హానిచేయాలని కోరుకుంటారు?
యోఽన్యథా సన్తమాత్మానమన్యథా ప్రతిపద్యతే। కిం తేన న కృతం పాపం చోరేణాత్మాపహారిణా
తనను తాను వేరుగా భావించే వాడు, తనను తానే మోసగాడిగా మార్చుకున్నాడు. అలాంటి వాడు ఏ పాపం చేయలేదని చెప్పగలము?
అశ్రాన్తః స్యాదనాదాతా సంమతో నిరుపద్రవః। శిష్టో న శిష్టవత్స స్యాద్బ్రాహ్మణో బ్రహ్మవిత్కవిః
బ్రాహ్మణుడు అలసట లేకుండా ఉండాలి, ఎవరినీ అడగకూడదు, అందరిచేత గౌరవించబడాలి, కష్టాలు లేకుండా ఉండాలి. బ్రహ్మాన్ని తెలిసిన జ్ఞాని, కేవలం నియమాలను పాటించే వారిలా ఉండకూడదు.
అనాఢ్యా మానుషే విత్తే ఆఢ్యా దైవే తథా క్రతౌ । తే దుర్ధర్షా దుష్ప్రకమ్ప్యాస్తాన్విద్యాద్బ్రహ్మణస్తనుమ్
మనుషుల సంపదలో పేదవారు, దైవ సంపదలో, యజ్ఞ సంపదలో ధనికులు, వీరిని ఓడించడం చాలా కష్టం, కదిలించడం కూడా కష్టం. వీరిని బ్రహ్మ స్వరూపులుగా తెలుసుకోవాలి.
సర్వాన్ఖిష్టకృతో దేవాన్విద్యాద్య ఇహ కశ్చన। న స మానో బ్రాహ్మణస్య తస్మిన్ప్రయతతే స్వయమ్
ఇక్కడ ఎవరు దేవతలందరినీ కోపగించారో, అలాంటి మార్గంలో ప్రయత్నించే బ్రాహ్మణుడికి గౌరవం లభించదు.
యమప్రయతమానం తు మానయన్తి సమాహితాః । న మాన్యమానో మన్యేత నావమానేఽతిసంజ్వరేత్
శాంతంగా ఉండేవారు గౌరవం కోసం ప్రయత్నించని వారిని గౌరవిస్తారు. గౌరవించబడకపోయినా, అవమానమైందని భావించకూడదు, అవమానానికి బాధపడకూడదు.
లోకః స్వభావవృత్తిర్హి నిమేషోన్మషవత్సదా। విద్వాంసో మానయన్తీహ ఇతి మన్యేత మానితః
ప్రపంచం ఎప్పుడూ తన స్వభావప్రకారం, కళ్లపాప వేపు లాగానే, ప్రవర్తిస్తుంది. గౌరవించబడినప్పుడు, 'ఇక్కడ జ్ఞానులు గౌరవిస్తున్నారు' అని భావించాలి.
అధర్మనిపుణా ముఢా లోకే మాయావిశారదాః । న మాన్యం మానయిష్యన్తి ఏవం మన్యేత మానితః
అధర్మంలో నిపుణులు, మాయలో నిపుణులు అయిన మూర్ఖులు, గౌరవించదగిన వారిని గౌరవించరు. అందుకే గౌరవించబడినప్పుడు, అలా భావించాలి.
న వై మానం చ మౌనం చ సహితౌ వసతః సదా। అయం హి లోకో మానస్య అసౌ మౌనస్య తద్విదుః
గౌరవం, మౌనం రెండూ ఎప్పుడూ కలిసివుండవు. ఈ లోకం గౌరవానికి, పరలోకం మౌనానికి అని జ్ఞానులు చెబుతారు.
శ్రీర్హి మానార్థసంవాసా సా చాపి పరిపన్థినీ । బ్రాహ్మీ సుదుర్లభా శ్రీర్హి ప్రజ్ఞాహీనేన క్షత్రియ
శ్రీ గౌరవంతో ఉండేది, కానీ ఆమె కూడా అడ్డంకి. ఓ క్షత్రియా, జ్ఞానం లేని వానికి బ్రాహ్మణుల శ్రీ దొరకడం చాలా కష్టం.
ద్వారాణి తస్యేహ వదన్తి సన్తో బహుప్రకారాణి దురాధరాణి। సత్యార్జవే హ్రీర్దమశౌచవిద్యా షణ్మానమోహప్రతిబన్ధనాని
సత్యం, నేరుగా ఉండటం, లజ్జ, మనస్సు నియంత్రణ, శుద్ధి, జ్ఞానం — ఇవి ఆహంకారానికి, మోహానికి అడ్డుగా ఉండే ఆరు ద్వారాలు అని మంచి వారు చెబుతారు. ఇవన్నీ దాటి వెళ్లడం చాలా కష్టం.
సనత్సుజాత యామిమాం పరాం త్వం బ్రాహ్మీం వాచం వదసే విశ్వరూపామ్। పరాం హి కామేన సుదుర్లభాం కథాం ప్రబ్రూహి మే వాక్యమిదం కుమార
సనత్సుజాతా, నీవు ఈ పరమమైన, అన్ని వైపులా వ్యాపించిన బ్రాహ్మణ ధర్మాన్ని ఉపదేశిస్తున్నావు. అందరూ కోరుకునే ఈ అత్యంత దుర్లభమైన ఉపదేశాన్ని నీవు నాకు చెప్పు, కుమారా.
నైతద్బ్రహ్మ త్వరమాణేన లభ్యం యన్మాం పృచ్ఛన్నతిహృష్యస్యతీవ। బుద్ధౌ విలీనే మనసి ప్రచిన్త్య విద్యా హి సా బ్రహ్మచర్యేణ లభ్యా
బ్రహ్మజ్ఞానం త్వరగా, ఆతురంగా అడిగి తెలుసుకోవడం వల్ల లభించదు. నీవు నన్ను ప్రశ్నిస్తూ ఎంతో ఆనందపడుతున్నావు. కానీ, మనస్సు బుద్ధిని లోనికి ముంచి, లోతుగా ఆలోచించినప్పుడు మాత్రమే ఆ జ్ఞానం లభిస్తుంది. నిజంగా, బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించడంవల్లే ఆ విద్యను పొందగలం.
అత్యన్తవిద్యామితి యత్సనాతనీం బ్రవీషి త్వం బ్రహ్మచర్యేణ సిద్ధామ్। అనారభ్యాం వసతీహ కార్యకాలే కథం బ్రాహ్మణ్యమమృతత్వం లభేత
నీవు బ్రహ్మచర్యంతో సంపూర్ణమయ్యే శాశ్వతమైన పరమ విద్య గురించి చెబుతున్నావు. కానీ, ఆ బ్రహ్మచర్యాన్ని సరైన సమయంలో ప్రారంభించకపోతే, బ్రాహ్మణుడు అమృతత్వాన్ని ఎలా పొందగలడు?
అవ్యక్తవిద్యామభిధాస్యే పరాణీం బుద్ధ్యా చ తేషాం బ్రహ్మచర్యేణ సిద్ధామ్। యాం ప్రాప్యైనం మర్త్యలోకం త్యజన్తి యా వై విద్యా గురువృద్ధేషు నిత్యా
ఇప్పుడు నేను పరమమైన, అవ్యక్తమైన విద్యను వివరించబోతున్నాను. అది బుద్ధితో, బ్రహ్మచర్యంతో సంపూర్ణమవుతుంది. ఆ విద్యను పొందినవారు ఈ మానవ లోకాన్ని వదిలిపెడతారు. ఆ విద్య గురువుల వద్ద ఎప్పుడూ ఉంటుంది.
బ్రహ్మచర్యేణ యా విద్యా శక్యా వేదితుమఞ్చసా। తత్కథం బ్రహ్మచర్యం స్యాదేతద్బ్రహ్మన్బ్రవీహి మే
బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించడంవల్ల తెలిసే ఆ విద్యను ఎలా తెలుసుకోవాలి? బ్రహ్మన్, ఆ బ్రహ్మచర్యం ఎలా ఉండాలో నాకు చెప్పు.
ఆచార్యయోనిమిహ యే ప్రవిశ్య భూత్వా గర్భే బ్రహ్మచర్యం చరన్తి। ఇహైవ తే శాస్త్రకారా భవన్తి ప్రహాయ దేహం పరమం యాన్తి యోగమ్
గురువు వంశంలో ప్రవేశించి, గర్భంలో ఉన్నట్టుగా బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించే వారు, ఇక్కడే శాస్త్రాలను రచించే వారవుతారు. వారు శరీరాన్ని విడిచిన తర్వాత పరమ యోగాన్ని పొందుతారు.
అస్మిఁల్లోకే వై జయన్తీహ కామా- న్బ్రాహ్మీం స్థితిం హ్యనుతితిక్షమాణాః। త ఆత్మానం నిర్హరన్తీహ దేహా- న్ముఞ్జాదిషీకామివ సత్వసంస్థాః
ఈ లోకంలో, కోరికలను సహించుకుంటూ బ్రహ్మస్థితిలో నిలిచేవారు, శుద్ధతతో స్థిరంగా ఉండి, ముళ్ల పొదలోంచి దండు లాగినట్టు, తమ ఆత్మను శరీరం నుంచి వేరు చేసుకుంటారు.
శరీరమేతౌ కురుతః పితా మాతా చ భారత। ఆచార్యశాస్తా యా జాతిః సా పుణ్యా సాఽఽజరాఽమమ
ఈ శరీరాన్ని తండ్రి, తల్లి కలిపి సృష్టిస్తారు, ఓ భారత వంశజా! కానీ, గురువు ఇచ్చే జన్మే పవిత్రమైనది, అది వృద్ధాప్యమూ, మరణమూ లేని అమృతమైనది.
యః ప్రావృణోత్యవితథేన వర్ణా- నృతం కుర్వన్నమృతం సంప్రయచ్ఛమ్। తం మన్యేత పితరం మాతరం చ తస్మై న ద్రుహ్యేత్కతమస్య జానన్
యవడు నిజాయితీగా వర్ణాలను కాపాడుతూ, మరణాన్ని అమృతంగా మార్చుతాడో, అతడిని తండ్రిగా, తల్లిగా భావించాలి. ఇది తెలుసుకుని, అలాంటి వారిని ఎప్పుడూ హాని చేయకూడదు.
గురుం శిష్యో నిత్యమభివాదయీత స్వాధ్యాయమిచ్ఛేచ్ఛుచిరప్రమత్తః। మానం న కుర్యాన్నాదధీత రోప- మేప ప్రథమో బ్రహ్మచర్యస్య పాదః
శిష్యుడు ఎప్పుడూ గురువును నమస్కరించాలి, స్వాధ్యాయాన్ని కోరాలి, శుద్ధిగా, అప్రమత్తంగా ఉండాలి. ఎవరినీ అవమానించకూడదు, ఇతరులను అనుకరించకూడదు. ఇదే బ్రహ్మచర్యంలో మొదటి అడుగు.
శిష్యవృత్తిక్రమేణైవ విద్యామాప్నోతి యః శుచిః । బ్రహ్మచర్యవ్రతస్యాస్య ప్రథమః పాద ఉచ్యతే
శిష్యునికి తగిన విధంగా, శుద్ధిగా ఉండి విద్యను పొందినవాడు, బ్రహ్మచర్య వ్రతంలో ఇదే మొదటి అడుగు అని చెప్పబడింది.
ఆచార్యస్య ప్రియం కుర్యాత్ప్రాణైరపి ధనైరపి। కర్మణా మనసా వాచా ద్వితీయః పాద ఉచ్యతే
గురువుకు ప్రాణాలతోనైనా, ధనంతోనైనా, కార్యంతో, మనసుతో, మాటతో సంతోషం కలిగించాలి. ఇదే రెండవ అడుగు.
సమా గురౌ యథా వృత్తిర్గరుపత్న్యాం తథా చరేత్। తత్పుత్రే చ తథా కుర్వన్ద్వితీయః పాద ఉచ్యతే
గురువుకు ఎలా ప్రవర్తించాలో, అదే విధంగా గురుపత్నికి, అతని కుమారునికి కూడా ప్రవర్తించాలి. ఇదే రెండవ అడుగు.
ఆచార్యేణాత్మకృతం విజానన్ జ్ఞాత్వా చార్థం భావితోఽస్మీత్యనేన । యన్మన్యతే తం ప్రతి హృష్టబుద్ధిః స వై తృతీయో బ్రహ్మచర్యస్య పాదః
గురువు చెప్పినదాన్ని అర్థం చేసుకుని, దాని భావాన్ని గ్రహించి, 'నేను దీనివల్ల మారాను' అని భావించాలి. గురువు ఏది కోరినా, ఆనందంగా స్పందించాలి. ఇదే బ్రహ్మచర్యంలో మూడవ అడుగు.
నాచార్యస్యానపాకృత్య ప్రవాసం ప్రాజ్ఞః కుర్వీత నైతదహం కరోమి। ఇతీవ మన్యేత న భాషయేత స వై చతుర్థో బ్రహ్మచర్యస్య పాదః
గురువు అనుమతి లేకుండా, జ్ఞానవంతుడు ఎక్కడికీ వెళ్లకూడదు. 'ఇది నేను చేయను' అని చెప్పకూడదు. ఇలా మాట్లాడకూడదు. ఇదే బ్రహ్మచర్యంలో నాలుగవ అడుగు.
కాలేన పాదం లభతే తథార్థం తతశ్చ పాదం గురుయోగతశ్చ। ఉత్సాహయోగేన చ పాదమృచ్ఛే- చ్ఛాస్త్రేణ పాదం చ తతోఽభియాతి
కాలక్రమంలో ఒక అడుగు, గురువు సహాయంతో మరో అడుగు, ఉత్సాహంతో ఇంకొకటి, శాస్త్రాధ్యయనంతో మరో అడుగు పొందుతాడు. ఇలా ఒక్కొక్క అడుగు ముందుకు సాగుతాడు.
ధర్మాదయో ద్వాదశ యస్య రూప- మన్యాని చాఙ్గాని తథా బలం చ। ఆచార్యయోగే ఫలతీతి చాహు- ర్బ్రహ్మార్థయోగేన చ బ్రహ్మచర్యమ్
ధర్మాది పన్నెండు రూపాలు, ఇతర అవయవాలు, బలమూ గురువు సహాయంతో ఫలిస్తాయి. బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొందినప్పుడు బ్రహ్మచర్యం సంపూర్ణమవుతుంది.