యత్ర స్త్రీ యత్ర కితవో బాలో యత్రానుశాసితా। మఞ్జన్తి తేఽవశా రాజన్నద్యామశ్మప్లవా ఇవ
ఎక్కడ స్త్రీ, జూదగాడు, పిల్లవాడు, ఇతరుల ఆధీనంలో ఉన్నవాడు ఉంటే, ఓ రాజా, వారు నదిలో రాయి మునిగినట్టు సహాయహీనంగా మునిగిపోతారు.
ప్రయోజనేషు యే సక్తా న విశేషేషు భారత। తానహం పణ్డితాన్మన్యే విశేషా హి ప్రసఙ్గినః
ప్రయోజనాలకే ఆసక్తి చూపి, భేదాలకు ఆసక్తి చూపని వారిని నేనూ పండితులుగా భావిస్తాను; ఎందుకంటే భేదాలు చిక్కుల్లో పడేస్తాయి.
యం ప్రశంసన్తి కితవా యం ప్రశంసన్తి చారణాః । యం ప్రశంసన్తి బన్ధక్యో న స జీవతి మానవః
యవనికలు, గానకులు, వేశ్యలు ఎవరి గురించి ప్రశంసిస్తారో, ఆ మనిషి నిజంగా బ్రతకడం లేదు.
హిత్వా తాన్పరమేష్వాసాన్పాణ్డవానమితౌజసః। ఆహితం భారతైశ్వర్యం త్వయా దుర్యోధనే మహత్
అత్యంత శక్తివంతులైన పాండవులను వదిలేసి, భారత వంశ రాజ్యభారం నీవు దుర్యోధనుని మీద పెట్టావు.
తం ద్రక్ష్యసి పరిభ్రష్టం తస్మాత్త్వమచిరాదివ। ఐశ్వర్యమదసంమూఢం బలిం లోకత్రయాదివ
ఆయనను నీవు త్వరలోనే తన స్థానం నుండి పడిపోయి, ఐశ్వర్యపు అహంకారంతో మూర్ఖుడై, మూడు లోకాల నుంచి బలిని ఎలా పడగొట్టారో అలా చూడబోతున్నావు.
యోఽభ్యర్చితః మద్భిరసఞ్జమానః కరోత్యర్థం శక్తిమహాపయిత్వా। క్షిప్రం యశస్తం సముపైతి మన్త- మలం ప్రసన్నా హి సుఖాయ సన్తః
మనమందరం పూజించినవాడు అయినా, నియమం లేకుండా ప్రవర్తించి, లాభం కోసం తన శక్తిని వదిలిపెడితే, అలాంటి వాడికి త్వరగా కీర్తి లభిస్తుంది. ఎందుకంటే మంచి వారు సంతోషిస్తే సుఖాన్ని ఇస్తారు.
మహాన్తమప్యర్థమధర్మయుక్తం యః మన్త్యజత్యనపాకృష్ట ఏవ। సుఖం సుదుఃఖాన్యవముచ్య శేతే జీర్ణాం త్వచం సర్ప ఇవావముచ్య
ఎంత పెద్ద సంపద అయినా, అది ధర్మానికి విరుద్ధంగా సంపాదిస్తే, దాన్ని అశుద్ధమైనదిగా భావించి, తాకకుండా వదిలిపెట్టినవాడు, సర్పం పాత చర్మాన్ని వదిలినట్టు, తీవ్రమైన బాధలను విడిచిపెట్టి ప్రశాంతంగా నిద్రపోతాడు.
అనృతే చ సముత్కర్పో రాజగామి చ పైశునమ్ । గురోశ్చాలీకనిర్బన్ధః సమాని బ్రహ్మహత్యయా
అబద్ధం చెప్పడం, అధిక గర్వం, రాజును నిందించడం, గురువుతో శత్రుత్వం కొనసాగించడం — ఇవన్నీ బ్రాహ్మణ హత్యకు సమానమైన పాపాలు.
అసూయైకపదం మృత్యురతివాదః శ్రియో వధః। అశుశ్రూషా త్వరా శ్లాఘా విద్యాయాః శత్రవస్త్రః
ఈర్ష్య అనేది మరణానికి నివాసం; దుర్భాషణం ఐశ్వర్యాన్ని నాశనం చేస్తుంది; మాట వినకపోవడం, తొందరపడటం, పొగడడం — ఇవన్నీ విద్యకు శత్రువులు.
ఆలస్యం మదమోహౌ చ చాపలం గోష్ఠిరేవ చ। స్తబ్ధతా చాభిమానిత్వం తథా త్యాగిత్వమేవ చ । ఏతే వై సప్త దోషాః స్యుః సదా విద్యార్థినాం మతాః
ఆలస్యం, మద్యం వల్ల మత్తు, మాయ, సభలో చంచలత్వం, గర్వం, అహంకారం, స్థిరత లేకపోవడం — ఇవి ఏడూ విద్యార్ధులకు ఎప్పుడూ దోషాలుగా భావించబడతాయి.
సుఖార్థినః కుతో విద్యా నాస్తి విద్యార్థినః సుఖం। సుఖార్థీ వా త్యజేద్విద్యాం విద్యార్థీ వా త్యజేత్సుఖమ్
సుఖాన్ని కోరేవాడికి విద్య ఎలా లభిస్తుంది? విద్యను కోరువాడికి సుఖం లేదు. కాబట్టి సుఖాన్ని కోరేవాడు విద్యను వదిలిపెట్టాలి, లేదా విద్యను కోరేవాడు సుఖాన్ని వదిలిపెట్టాలి.
నాగ్నిస్తృప్యతి కాష్ఠానాం నాపగానాం మహోదధిః। నాన్తకః సర్వభూతానాం న పుంసాం వామలోచనా
కట్టెలతో అగ్ని తృప్తి చెందదు; నదులతో సముద్రం తృప్తి చెందదు; ప్రాణులను మరణం తృప్తి చెందదు; పురుషులతో స్త్రీ తృప్తి చెందదు.
ఆశా ధృతిం హన్తి సమృద్ధిమన్తకః క్రోధః శ్రియం హన్తి యశః కదర్యతా । అపాలనం హన్తి పశూంశ్చ రాజ- న్నేకః క్రుద్ధో బ్రాహ్మణో హన్తి రాష్ట్రమ్
కోరిక ధైర్యాన్ని నాశనం చేస్తుంది; మరణం సంపదను నాశనం చేస్తుంది; కోపం ఐశ్వర్యాన్ని నాశనం చేస్తుంది; కంజత్వం కీర్తిని నాశనం చేస్తుంది; గోవులను పట్టించుకోకపోవడం వాటిని నాశనం చేస్తుంది; ఓ రాజా, ఒక్క కోపంతో ఉన్న బ్రాహ్మణుడు రాజ్యాన్ని నాశనం చేయగలడు.
అజాశ్చ కాంస్యం రజతం చ నిత్యం మధ్వాకర్షః శకునిః శ్రోత్రియశ్చ । వృద్ధో జ్ఞాతిరవసన్నః కులీన ఏతాని తే సన్తు గృహే సదైవ
మేకలు, పిత్తళం, వెండి ఎప్పుడూ; తేనె, పాశాలు, విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుడు; వృద్ధుడైన, బంధువు అయిన, కులవంతుడు అయినా, పేదవాడు — ఇవన్నీ నీ ఇంట్లో ఎప్పుడూ ఉండాలి.
అజోక్షా చన్దనం వీణా ఆదర్శో మధుసర్పిషీ । విషమౌదుమ్బరం శఙ్ఖః స్వర్ణనాభోఽథ రోచనా
మేక, ఎద్దు, గంధపు చెక్క, వీణ, అద్దం, తేనె, నెయ్యి, వంకర ఉడుంబర చెట్టు, బంగారు మధ్య ఉన్న శంఖం, పసుపు రంగు పదార్థం —
గృహే స్థాపయితవ్యాని ధన్యాని మనురబ్రవీత్। దేవబ్రాహ్మణపూజార్థమతిథీనాం చ భారత
ఇవన్నీ ఇంట్లో పెట్టుకోవాలని మనువు చెప్పారు. దేవతలు, బ్రాహ్మణులు, అతిథుల పూజ కోసం, ఓ భారత వంశజా!
ఇదం చ త్వాం సర్వపరం బ్రవీమి పుణ్యం పదం తాత మహావిశిష్టమ్। న జాతు కామాన్న భయాన్న లోభా- ద్ధర్మం జహ్యాజ్జీవిస్యాపి హేతోః
ఇప్పుడు నేను నీకు చెప్పేది — ఇదే అత్యున్నతమైన, పవిత్రమైన మార్గం. కోరిక, భయం, లోభం వల్ల, లేదా ప్రాణాల కోసం అయినా, ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టవద్దు, నా కుమారుడా.
నిత్యో ధర్మః సుఖదుఃఖే త్వనిత్యే జీవో నిత్యో ధాతురస్య త్వనిత్యః। త్యక్త్వాఽనిత్యం ప్రతితిష్ఠస్వ నిత్యే సంతుష్య సన్తోషపరా హి సన్తః
ధర్మం శాశ్వతమైనది, సుఖదుఃఖాలు శాశ్వతమైనవి కావు; ఆత్మ శాశ్వతమైనది, శరీరం శాశ్వతమైనది కాదు. కాబట్టి నశ్వరాన్ని వదిలిపెట్టి, శాశ్వతంలో నిలబడాలి. మంచి వారు సంతోషంతో సంతోషిస్తారు.
మహాబలాన్పశ్య మహానుభావాన్ ప్రశాస్య భూమిం ధనధాన్యపూర్ణామ్। రాజ్యాని హిత్వా విపులాంశ్చ భోగాన్। గతాన్నరేన్ద్రాన్వశమన్తకస్య
బలవంతులు, మహాత్ములు, ధనం ధాన్యంతో నిండిన భూమిని పాలించిన వారు, రాజ్యాలను, అనేక భోగాలను వదిలిపెట్టి, చివరకు అందరూ యముని అధీనంలోకి వెళ్లిపోయారు.
మృతం పుత్రం దుఃఖపుష్టం మనుష్యా ఉత్క్షిప్య రాజన్స్వగృహాన్నిర్హరన్తి। తం ముక్తకేశాః కరుణం రుదన్తి చితామధ్యే కాష్ఠమివ క్షిపన్తి
ఒక కుమారుడు మరణిస్తే, దుఃఖంతో పెరిగిన వాడిని, ప్రజలు ఇంట్లోంచి బయటకు తీసుకెళ్తారు, ఓ రాజా! వారు జుట్టు విడిచిపడి, కన్నీళ్లు కార్చుకుంటూ, అతన్ని చితిపై కట్టెలా ఉంచుతారు.
అన్యో ధనం ప్రేతగతస్య భుఙ్క్తే వయాంసి చాగ్నిశ్చ శరీరధాతూన్। ద్వాభ్యామయం సహ గచ్ఛత్యముత్ర పుణ్యేన పాపేన చ వేష్ట్యమానః
చనిపోయినవాడి ధనాన్ని వేరొకరు అనుభవిస్తాడు; పక్షులు, అగ్ని శరీరాన్ని తినేస్తాయి; కానీ పుణ్యం, పాపం మాత్రమే అతనితో పాటు పరలోకానికి వెళ్తాయి.
ఉసృజ్య వినివర్తన్తే జ్ఞాతయః సుహృదః సుతాః। అపుష్పానఫలాన్వృక్షాన్యథా తాత పతత్రిణః
బంధువులు, స్నేహితులు, కుమారులు — వీళ్లంతా చివరకు వదిలిపెట్టి వెళ్ళిపోతారు. పువ్వు, పండు లేని చెట్టును పక్షులు వదిలిపెట్టినట్లు, ప్రియమైనవాడా!
అగ్నౌ ప్రాస్తం తు పురుషం కర్మాన్వేతి స్వయం కృతమ్। తస్మాత్తు పురుషో యత్నాద్ధర్మం సఞ్చినుయాచ్ఛనైః
మనిషి చేసిన పనులు అగ్నికి సమర్పించినా, అవి అతనిని అనుసరిస్తాయి. అందుకే, మనిషి క్రమంగా, శ్రద్ధగా ధర్మాన్ని కూడబెట్టాలి.
అస్మాల్లోకాదూర్ధ్వమముష్య చాధో మహత్తమస్తిష్ఠతి హ్యన్ధకారమ్। తద్వై మహామోహనమిన్ద్రియాణాం బుద్ధ్యస్వ మా త్వాం ప్రలభేత రాజన్
ఈ లోకానికి పైన, దిగువన కూడా ఒక గొప్ప చీకటి ఉంది. అది ఇంద్రియాలకు మహా మాయ. రాజా, నీవు జాగ్రత్తగా ఉండి, అది నిన్ను మోసగించనివ్వకు.
ఇదం వచః శక్ష్యసి చేద్యథావ- న్నిశమ్య సర్వం ప్రతిపత్తుమేవ। యశః పరం ప్రాప్స్యసి జీవలోకే భయం నచాముత్ర నచేహ తేఽస్తి
ఈ మాటలను నీవు పూర్తిగా గ్రహించి, వాటి ప్రకారం నడుచుకుంటే, జీవుల్లో అత్యున్నతమైన కీర్తిని పొందుతావు. నీకు ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ భయం ఉండదు.
ఆత్మా నదీ భారత పుణ్యతీర్థా సత్యోదయా ధృతికూలా దయోర్మిః। తస్యాం స్నాతః పూయతే పుణ్యకర్మా పుణ్యో హ్యాత్మా నిత్యమలోభ ఏవ
భారతా, ఆత్మ ఒక నది, పవిత్రతీర్థాలు దాని ఒడ్డులు, సత్యం దాని ఉదయం, ధైర్యం దాని తీరాలు, దయ దాని అలలు. ఆ నదిలో స్నానం చేసి, పుణ్యకార్యాలు చేసినవాడు పవిత్రుడవుతాడు. ఆత్మ ఎప్పుడూ పవిత్రమే, లోభం లేనిదే.
కామక్రోధగ్రాహవతీం పఞ్చేన్ద్రియజలాం నదీమ్। నావం ధృతిమయీం కృత్వా జన్మదుర్గాణి సంతర
కామక్రోధాలు मगरాలుగా, ఐదు ఇంద్రియాలు నీటిగా ఉన్న నదిని, ధైర్యంతో నావలా చేసుకుని, జననమరణాల కష్టాలను దాటి పోవాలి.
ప్రజ్ఞావృద్ధం ధర్మవృద్ధం స్వబన్ధుం విద్యావృద్ధం వయసా చాపి వృద్ధమ్ । కార్యాకార్యే పూజయిత్వా ప్రసాద్య యః సంపృచ్ఛేన్న స ముహ్యేత్కదాచిత్
బుద్ధి, ధర్మం, విద్య, వయస్సులో పెద్దవాడైన బంధువును గౌరవించి, సంతోషపెట్టి, ఏది చేయాలో, చేయకూడదో అడిగినవాడు ఎప్పుడూ అయోమయంలో పడడు.
ధృత్యా శిశ్రోదరం రక్షేత్పాణిపాదం చ చక్షుషా । చక్షుఃశ్రోత్రే చ మనసా మనో వాచం చ కర్మణా
ధైర్యంతో పిల్లవాడి నోరు, చేతులు, కాళ్లు కన్నులతో, కళ్ళు చెవులు మనస్సుతో, మనస్సు మాటలను పనులతో రక్షించాలి.
నిత్యోదకీ నిత్యయజ్ఞోపవీతీ నిత్యస్వాధ్యాయీ పతితాన్నవర్జీ । సత్యం బ్రువన్గురవే కర్మ కుర్వ- న్న బ్రాహ్మణశ్ర్యవతే బ్రహ్మలోకాత్
ఎప్పుడూ పవిత్రంగా ఉండి, యజ్ఞోపవీతం ధరించి, నిత్యం అధ్యయనం చేసి, అపవిత్రమైన అన్నాన్ని తినకుండా, గురువుకు సత్యం చెప్పి, కర్తవ్యాలు నిర్వహించే బ్రాహ్మణుడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు.