అద్భ్యోఽగ్నిర్బ్రహ్మతః క్షత్రమశ్మనో లోహముత్థితమ్। తేషాం సర్వత్రగం తేజః స్వాసు యోనిషు శామ్యతి
నీటిలో నుండి అగ్ని పుట్టుతుంది, బ్రాహ్మణుల నుండి క్షత్రియులు, రాయిలో నుండి ఇనుము పుడుతుంది. వీటి తేజస్సు ఎక్కడైనా ఉన్నా, చివరికి వాటి మూలంలోనే కలిసిపోతుంది.
నిత్యం సన్తం కులే జాతాః పావకోపమతేజసః। క్షమావన్తో నిరాకారాః కాష్ఠేఽగ్నిరివ శేరతే
కుటుంబంలో జన్మించినవారు ఎప్పుడూ ఉంటారు, అగ్నిలా తేజస్సుతో మెరిసిపోతారు. వారు సహనంతో, అహంకారం లేకుండా, కట్టలో దాగి ఉన్న అగ్నిలా నిశ్శబ్దంగా ఉంటారు.
యస్య మన్త్రం న జానన్తి బాహ్యాశ్చాభ్యన్తరాశ్చ యే। స రాజా సర్వతశ్చక్షుశ్చిరమైశ్వర్యమశ్నుతే
బయటివారు, లోపలివారు ఎవ్వరూ తన రహస్యాన్ని తెలియని రాజు, అన్నింటిని తన కళ్లతో చూసి, చాలా కాలం ఐశ్వర్యాన్ని అనుభవిస్తాడు.
కరిష్యన్న ప్రభాషేత కృతాన్యేవ తు దర్శయేత్। ధర్మకామార్థకార్యాణి తథా మన్త్రో న భిద్యతే
ఏం చేయాలో ముందుగా చెప్పకూడదు, పూర్తయిన పనులను మాత్రమే చూపాలి. అలా ధర్మం, కామం, అర్థం, రహస్యాలు బయటపడవు.
గిరిపృష్ఠముపారుహ్య ప్రాసాదం వా రహోగతః। అరణ్యే నిఃశలాకే వా తత్ర మన్త్రోఽభిధీయతే
పర్వతంపైకి ఎక్కి, లేదా ఏకాంతంగా ఉన్న ప్రాసాదంలో, లేదా గుడిసెలు లేని అరణ్యంలో—అక్కడే రహస్యంగా సలహాలు చెప్పాలి.
నాసుహృత్పరమం మన్త్రం భారతార్హతి వేదితుమ్। అపణ్డితో వాపి సుహృత్పణ్డితో వాప్యనాత్మవాన్
ఓ భారతా, నిజమైన మిత్రుడైనా, అజ్ఞానమయినవాడైనా, జ్ఞానం ఉన్నా ఆత్మనిగ్రహం లేనివాడైనా, అతనికి గొప్ప రహస్యాన్ని చెప్పకూడదు.
నాపరీక్ష్య మహీపాలః కుర్యాత్సచివమాత్మనః। అమాత్యే హ్యర్థలిప్సా చ మన్త్రరక్షణమేవ చ
రాజు తనకు మంత్రిని ఎంచుకునే ముందు పరీక్షించకుండా నియమించకూడదు. ఎందుకంటే మంత్రిలో లాభం కోరిక కూడా, రహస్యాన్ని కాపాడే శక్తి కూడా ఉంటాయి.
కృతాని సర్వకార్యాణి యస్య పారిషదా విదుః। ధర్మే చార్థే చ కామే చ స రాజా రాజసత్తమః
యవని మంత్రులు తన ధర్మ, అర్థ, కామ సంబంధమైన అన్ని విషయాలను తెలుసుకుంటారో, అతనే రాజులలో శ్రేష్ఠుడు.
గూఢమన్త్రస్య నృపతేస్తస్య సిద్ధిరసంశయమ్ ।। అప్రశస్తాని కార్యాణి యో మోహాదనుతిష్ఠతి
రాజు తన రహస్యాన్ని దాచుకుంటే, అతనికి నిస్సందేహంగా విజయము లభిస్తుంది. ఎవరు మూర్ఖత్వంతో చెడు పనులు చేస్తారో—
స తేషాం విపరిభ్రంశాద్భ్రశ్యతే జీవితాదపి ।। కర్మణాం తు ప్రశస్తానామనుష్ఠానం సుఖావహమ్
వారు వాటి వల్ల జీవితం నుండికూడా పడిపోతారు. కానీ మంచి పనులను చేయడం ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
తేషామేవాననుష్ఠానం పశ్చాత్తాపకరం మతమ్।। అనధీత్య యథా వేదాన్న విప్రః శ్రాద్ధమర్హతి
ఆ మంచి పనులను చేయకపోతే, తరువాత పశ్చాత్తాపం కలుగుతుంది. వేదాలు చదవని బ్రాహ్మణుడు శ్రాద్ధం చేయడానికి అర్హుడు కాదని ఎలా ఉంటుందో—
ఏవమశ్రుతషాఙ్గుణ్యో న మన్త్రం శ్రోతుమర్హతి ।। స్థానవృద్ధిక్షయజ్ఞస్య షాఙ్గుణ్యవిదితాత్మనః
అలాగే ఆరు రకాల లక్షణాలను వినని వాడు రహస్య సలహా వినడానికి అర్హుడు కాదు. స్థానం పెరగడం, తగ్గిపోవడం, త్యాగం చేయడం—ఇవి ఆరు లక్షణాలను తెలిసినవాడికే సాధ్యం.
అనవజ్ఞాతశీలస్య స్వాధీనా పృథివీ నృప ।। అమోఘక్రోధహర్షస్య స్వయం కృత్వాన్వవేక్షిణః
యవని రాజు మంచి స్వభావంతో ఉంటాడో, అతనికి భూమి తన అధీనంలో ఉంటుంది. కోపం, ఆనందం వలన ప్రభావితం కాకుండా, తానే విషయాలను పరిశీలించేవాడు కావాలి.
ఆత్మప్రత్యయకోశస్య వసుదైవ వసున్ధరా ।। నామమాత్రేణా తుష్యేత ఛత్రేణ చ మహీపతిః
ఆత్మవిశ్వాసమే ధనంగా ఉన్నవాడికి భూమంతా అతనిదే. కానీ రాజు పేరు, గొడుగు మాత్రమే తృప్తిగా భావించాలి.
భృత్యేభ్యో విసృజేదర్థాన్నైకః సర్వహరో భవేత్ ।। బ్రాహ్మణం బ్రాహ్మణో వేద భర్తా వేద స్త్రియం తథా
పనివారికి ధనం పంచాలి, అన్నీ తానే తీసుకోకూడదు. బ్రాహ్మణుడు బ్రాహ్మణుని, భర్త తన భార్యను తెలుసుకున్నట్లే.
అమాత్యం నృపతిర్వేద రాజా రాజానమేవ చ ।। న శత్రుర్వశమాపన్నో మోక్తవ్యో వధ్యతాం గతః
రాజు తన మంత్రిని తెలుసుకుంటాడు, అలాగే మరో రాజును కూడా తెలుసుకుంటాడు. శత్రువు ఒకసారి పట్టుబడి, శిక్షకు గురైతే, అతన్ని విడిచిపెట్టకూడదు.
న్యగ్భూత్వా పర్యుపాసీత వధ్వం హన్యాద్బలే సతి ।। అహతాద్ధి భయం తస్మాజ్జాయతే నచిరాదివ
తలవంచి సేవ చేయాలి; శక్తి ఉన్నప్పుడు శత్రువును సంహరించాలి. ఎందుకంటే, ఎదుర్కొనని శత్రువునుంచి త్వరగా భయం కలుగుతుంది.
దైవతేషు ప్రయత్నేన రాజసు బ్రాహ్మణేషు చ। నియన్తవ్యః సదా క్రోధో వృద్ధబాలాతురేషు చ
దేవతలు, రాజులు, బ్రాహ్మణులు, వృద్ధులు, పిల్లలు, బాధపడేవారిపట్ల మన కోపాన్ని ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా నియంత్రించాలి.
నిరర్థం కలహం ప్రాజ్ఞో వర్జయేన్మూఢసేవితమ్। కీర్తి చ లభతే లోకే న చానర్థేన యుజ్యతే
వివేకి మనిషి వ్యర్థమైన గొడవలను దూరంగా ఉంచాలి; అలాంటి గొడవలు మూర్ఖులు మాత్రమే చేస్తారు. అలా చేస్తే లోకంలో మంచి పేరు వస్తుంది, అపకారం కలుగదు.
ప్రసాదో నిష్ఫలో యస్య క్రోధశ్చాపి నిరర్థకః। న తం భర్తారమిచ్ఛన్తి షణ్ఢం పతిమివ స్త్రియః
ఎవరికి ఉపకారం ఫలితం లేకపోతే, కోపం కూడా అర్థం లేకుండా ఉంటే, అలాంటి మనిషిని స్త్రీలు ఇష్టపడరు; శక్తి లేని భర్తను ఎలా ఇష్టపడరో అలా.
న బుద్ధిర్ధనలాభాయ న జాడ్యమసమృద్ధయే। లోకపర్యాయవృత్తాన్తం ప్రాజ్ఞో జానాతి నేతరః
బుద్ధి సంపాదన ధనానికి కాదు, మూర్ఖత్వం అపజయానికి కారణం కాదు. లోకంలో జరిగే సంగతులను జ్ఞాని గ్రహిస్తాడు, ఇతరులు కాదు.
విద్యాశీలవయోవృద్ధాన్బుద్ధివృద్ధాంశ్చ భారత। ధనాభిజాతవృద్ధాంశ్చ నిత్యం మూఢోఽవమన్యతే
ఓ భారతా, మూర్ఖుడు ఎప్పుడూ విద్య, మంచితనం, వయస్సు, బుద్ధి, ధనం, వంశంలో ఉన్నవారిని తక్కువగా చూస్తాడు.
అనార్యవృత్తమప్రాజ్ఞమసూయకమధార్మికమ్। అనర్థాః క్షిప్రమాయాన్తి వాగ్దుష్టం క్రోధనం తథా
అసభ్యంగా, అవివేకంగా, అసూయతో, ధర్మానికి విరుద్ధంగా, మాటలో కఠినంగా, కోపంగా ఉండేవారికి త్వరగా అపకారాలు కలుగుతాయి.
అవిసంవాదనం దానం సమయస్యావ్యతిక్రమః । ఆవర్తయన్తి భూతాని సమ్యక్ప్రణిహితా చ వాక్
అబద్ధం చెప్పకపోవడం, దానం చేయడం, ఒప్పందాన్ని తప్పక పాటించడం, మంచిగా మాట్లాడటం — ఇవి ప్రాణులకు అభివృద్ధిని కలిగిస్తాయి.
అవిసంవాదకో దక్షః కృతజ్ఞో మతిమానృజుః । అపి సంక్షీణకోశోఽపి లభతే పరివారణమ్
సత్యవంతుడు, నిపుణుడు, కృతజ్ఞుడు, తెలివైనవాడు, నైతికత కలవాడు — అతని వద్ద ధనం తగ్గినా, అతడికి సహాయం లభిస్తుంది.
ధృతిః శమో దమః శౌచం కారుణ్యం వాగనిష్ఠురా। మిత్రాణాం చానభిద్రోహః సప్తైతాః సమిధః శ్రియః
స్థిరత, శాంతి, ఇంద్రియ నియమం, పవిత్రత, దయ, మృదువైన మాటలు, స్నేహితులను ద్రోహించకపోవడం — ఇవే ఐశ్వర్యానికి మూలాలు.
అసంవిభాగీ దుష్టాత్మా కృతఘ్నో నిరపత్రపః । తాదృఙ్వరాధిపో లోకే వర్జనీయో నరాధిప
లోభి, దుష్టుడు, కృతఘ్నుడు, సిగ్గు లేని రాజును ప్రజలు దూరంగా ఉంచాలి.
న చ రాత్రౌ సుఖం శేతే ససర్ప ఇవ వేశ్మని। యః కోపయతి నిర్దోషం సదోషోఽభ్యన్తరం జనమ్
తప్పు చేసినవాడు తన ఇంట్లో నిర్దోషులను కోపగించుకుంటే, అతడు పాము ఉన్న ఇల్లులో ఉన్నట్టు రాత్రి నిద్రపోవడంలో సుఖం ఉండదు.
యేషు దుష్టేషు దోషః స్యాద్యోగక్షేమస్య భారత। సదా ప్రసాదనం తేషాం దేవతానామివాచరేత్
ఓ భారతా, దుష్టుల్లో భద్రత, సంక్షేమంలో లోపం ఉంటే, వారిని దేవతలను ప్రసన్నపరిచినట్టు ఎప్పుడూ ప్రసన్నపరచాలి.
యేఽర్థాః స్త్రీషు సమాయుక్తాః ప్రమత్తపతితేషు చ। యే చానార్యే సమాసక్తాః సర్వే తే సంశయం గతాః
స్త్రీలతో, అజాగ్రత్తగా, పతితులతో, అసభ్యులతో కలిసిన సంపద అన్నీ అనిశ్చితిలో ఉంటాయి.