నిత్యోద్విగ్నమిదం సర్వం నిత్యోద్విగ్రమిదం మనః। యత్తత్పదమనుద్విగ్నం తన్మే వద మహామతే
ఈ లోకం అంతా ఎప్పుడూ కలవరంగా ఉంటుంది. మనసు ఎప్పుడూ అశాంతిగా ఉంటుంది. ఓ మహామతి! కలవరంలేని స్థితి ఏదో నాకు చెప్పు.
నాన్యత్ర విద్యాతపసో నాన్యత్రేన్ద్రియనిగ్రహాత్। నాన్యత్ర లోభసన్త్యాగాచ్ఛాన్తిం పశ్యామి తేఽనఘ
జ్ఞానం, తపస్సు, ఇంద్రియ నియమం, లోభాన్ని వదిలిపెట్టడం—ఇవి కాకుండా శాంతి ఎక్కడా కనబడదు, ఓ పాపరహితుడా!
బుద్ధ్యా భయం ప్రణుదతి తపసా విన్దతే మహత్। గురుశుశ్రూషయా జ్ఞానం శాన్తిం భోగేన విన్దతి
బుద్ధితో భయం పోతుంది. తపస్సుతో మహత్త్వం లభిస్తుంది. గురువుని సేవించటం వల్ల జ్ఞానం వస్తుంది. అనుభవంతో శాంతి లభిస్తుంది.
అనాశ్రితా దానపుణ్యం వేదపుణ్యమనాశ్రితాః। రాగద్వేషవినిర్ముక్తా విచరన్తీహ మోక్షిణః
ఇక్కడ ముక్తులు దానం లేదా వేదపఠనం వల్ల కలిగే పుణ్యానికి ఆసక్తి లేకుండా, రాగద్వేషాలను వదిలిపెట్టి స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తారు.
స్వధీతస్య సుయుద్ధస్య సుకృతస్య చ కర్మణః । తపసశ్చ సుతప్తస్య తస్యాన్తే సుఖమేధతే
బాగా చదివినవాడు, ధైర్యంగా యుద్ధం చేసినవాడు, మంచి పనులు చేసినవాడు, నిజమైన తపస్సు చేసినవాడికి చివర్లో ఆనందం లభిస్తుంది.
స్వాస్తీర్ణాని శయనాని ప్రపన్నా న వై భిన్నా జాతు నిద్రాం లభన్తే। న స్త్రీషు రాజన్రతిమాప్నువన్తి న మాగధైః స్తూయమానా న సూతైః
ఒప్పందం లేని వారు ఎంత మంచి మంచం మీద పడుకున్నా నిద్రపోరు. వారు స్త్రీలతో ఆనందించరు, మాగధులు లేదా సూతులు పొగిడినా సంతోషించరు, ఓ రాజా!
న వై భిన్నా జాతు చరన్తి ధర్మం న వై సుఖం ప్రాప్నువన్తీహ భిన్నాః । న వై భిన్నా గౌరవం ప్రాప్నువన్తి న వై భిన్నాః ప్రశమం రోచయన్తి
ఒప్పందం లేని వారు ధర్మాన్ని అనుసరించరు, ఇక్కడ సుఖం పొందరు, గౌరవం పొందరు, శాంతిని కోరరు.
న వై తేషాం స్వదతే పథ్యముక్తం యోగక్షేమం కల్పతే నైవ తేషామ్। భిన్నానాం వై మనుజేన్ద్ర పరాయణం న విద్యతే కిఞ్చిదన్యద్వినాశాత్
వారికి మంచిపనుల గురించి చెప్పినా నచ్చదు, వారికి రక్షణ ఉండదు. ఓ మానవేంద్రా! విభేదించినవారికి నాశనం తప్ప మరొక ఆశ్రయం లేదు.
సంపన్నం గోషు సంభావ్యం సంభావ్యం బ్రాహ్మణే తపః। సంభావ్యం చాపలం స్త్రీషు సంభావ్యం జ్ఞాతితో భయం
పుష్కలంగా ఉన్న ఆవులను గౌరవించాలి; బ్రాహ్మణునిలో తపస్సును గౌరవించాలి; స్త్రీలలో చంచలత్వం సహజమే; బంధువుల నుంచి భయం రావడం సహజమే.
ధూమాయన్తే వ్యపేతాని జ్వలన్తి సహితాని చ। ధృతరాష్ట్రోల్ముకానీవ జ్ఞాతయో భరతర్షభ
వేరు వేరు ఉన్న నిప్పులు పొగలు కక్కుతాయి; కలిసే ఉన్నప్పుడు మంటగా మండుతాయి. ఇదే విధంగా, ధృతరాష్ట్రుని బంధువులు కూడా కలిసే ఉంటే బలంగా ఉంటారు.
బ్రాహ్మణేషు చ యే శూరాః స్త్రీషు జ్ఞాతిషు గోషు చ। వృన్తాదివ ఫలం పక్వం ధృతరాష్ట్ర పతన్తి తే
బ్రాహ్మణుల్లో, స్త్రీలలో, బంధువుల్లో, ఆవుల్లో ధైర్యవంతులు అయిన వారు, విత్తనానికి పండిన పండు వేరుపడినట్లుగా, ధృతరాష్ట్రుని నుంచి దూరమవుతారు.
మహానప్యేకజో వృక్షో బలవాన్సుప్రతిష్ఠితః। ప్రసహ్య ఏవ వాతేన సస్కన్ధో మర్దితుం క్షణాత్
ఒకటి మాత్రమే ఉన్న గొప్ప, బలమైన, బాగా పాతుకున్న చెట్టు కూడా, గాలి ఒక్కసారిగా వీచితే, కొమ్మలతో సహా విరిగిపోతుంది.
అథ యే సహితా వృక్షాః సఙ్ఘశః సుప్రతిష్ఠితాః। తే హి శీఘ్రతమాన్వాతాన్సహన్తేన్యోన్యసంశ్రయాత్
కానీ, సమూహంగా, బాగా పాతుకున్న చెట్లు కలిసే ఉంటే, అవి పరస్పర ఆధారంతో ఎంత వేగంగా వీస్తున్న గాలిని అయినా తట్టుకుంటాయి.
ఏవం మనుష్యమప్యేకం గుణైరపి సమన్వితమ్। శక్యం ద్విషన్తో మన్యన్తే వాయుర్ద్రుమమివైకజమ్
అదే విధంగా, ఎంత మంచిగుణాలు ఉన్న మనిషైనా ఒంటరిగా ఉంటే, శత్రువులకు అతను బలహీనుడిగా కనిపిస్తాడు — గాలికి ఒంటరి చెట్టు లాగానే.
అన్యోన్యసముపష్టమ్భాదన్యోన్యాపాశ్రయేణ చ। జ్ఞాతయః సంప్రవర్ధన్తే సరసీవోత్పలాన్యుత
బంధువులు పరస్పర సహాయంతో, పరస్పర ఆధారంతో అభివృద్ధి చెందుతారు. అది చెరువులో కలిసే పెరుగుతున్న తామరలాగా.
అవధ్యా బ్రాహ్మణా గావో జ్ఞాతయః శిశివః స్త్రియః। యేషాం చాన్నాని భుఞ్జీత యే చ స్యుఃక శరణాగతాః। మహత్యప్యపరాధేఽపి తేషాం దణ్డో విసర్జనమ్
బ్రాహ్మణులు, ఆవులు, బంధువులు, పిల్లలు, స్త్రీలు, ఎవరి ఆహారం తింటామో వారు, ఆశ్రయం కోరినవారు — వీరిని హాని చేయకూడదు. ఎంత పెద్ద తప్పు చేసినా, వీరికి శిక్ష అంటే పంపివేయడమే.
న మనుష్యే గుణః కశ్చిద్రాజన్సధనతామృతే। అనాతురత్వాద్భద్రం తే మృతకల్పా హి రోగిణః
ఓ రాజా, ధనం లేకుండా మనిషిలో ఎలాంటి గుణమైనా విలువైనది కాదు. నీవు ఆరోగ్యంగా ఉండాలి; ఎందుకంటే, రోగులు బ్రతికినవారిలా ఉండరు.
అవ్యాధిజం కటుకం శీర్షరోగి పాపానుబన్ధం పరుషం తీక్ష్ణముష్ణమ్ । సతాం పేయం యన్న పిబన్త్యసన్తో మన్యుం మహారాజ పిబ ప్రశామ్య
రోగం వల్ల కలిగే చేదు, తీవ్రమైన, వేడిగా ఉండే, పాపంతో కూడిన, తలనొప్పి తెచ్చే ద్రావణాన్ని మంచి వారు తాగుతారు, చెడ్డవారు తాగరు. మహారాజా, నీ కోపాన్ని నీవే తాగి, శాంతించు.
రోగార్దితా న ఫలాన్యాద్రియన్తే న వై లభన్తే విషయేషు తత్త్వమ్। దుఃఖోపేతా రోగిణో నిత్యమేవ న బుధ్యన్తే ధనభోగాన్నసౌఖ్యమ్
రోగంతో బాధపడేవారు ఆనందాలను విలువ చేయరు; విషయాల్లో నిజాన్ని గ్రహించరు; ఎప్పుడూ బాధలో ఉండే వారు ధనం, భోగాల్లో సుఖాన్ని పొందరు.
పురా హ్యుక్తం నాకరోస్త్వం వచో మే ద్యూతే జితాం ద్రౌపదీం ప్రేక్ష్య రాజన్। దుర్యోధనం వారయేత్యక్షవత్యాం కితవత్వం పణ్డితా వర్జయన్తి
ఓ రాజా, నేను నీకు ముందే చెప్పాను — పాశా ఆటలో ద్రౌపదిని ఓడినప్పుడు నీవు ఏమీ చేయవద్దని, అప్పుడు దుర్యోధనుని ఆపమని చెప్పాను. జూదాన్ని పండితులు దూరంగా ఉంచుతారు.
న తద్బలం యన్మృదునా విరుధ్యతే సూక్ష్మో ధర్మస్తరసా సేవితవ్యః। ప్రధ్వంసినీ క్రూరసమాహితా శ్రీ- ర్మృదుప్రౌఢా గచ్ఛతి పుత్రపౌత్రాన్
మృదుత్వాన్ని ఎదిరించే బలం నిజమైన బలం కాదు; సూక్ష్మమైన ధర్మాన్ని ఉత్సాహంగా అనుసరించాలి. క్రూరమైన, స్థిరంగా లేని ఐశ్వర్యం నాశనం చేస్తుంది; మృదువైన, స్థిరమైన ఐశ్వర్యం సంతానాన్ని పెంచుతుంది.
ధార్తరాష్ట్రాః పాణ్డవాన్పాలయన్తు పాణ్డోః సుతాస్తవ పుత్రాంశ్చ పాన్తు। ఏకారిమిత్రాః కురవో హ్యేకకార్యా జీవన్తు రాజన్సుఖినః సమృద్ధాః
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు పాండవులను కాపాడాలి; పాండుని కుమారులు నీ పిల్లలను కాపాడాలి. కౌరవులు శత్రువులైనా, మిత్రులైనా ఒకే లక్ష్యంతో ఉండాలి. వారు సుఖంగా, సంపన్నంగా జీవించాలి, రాజా.
మేఢీభూతః కౌరవాణాం త్వమద్య త్వయ్యాధీనం కురుకులమాజమీఢ। పార్థాన్బాలాన్వనవాసప్రతప్తా- న్గోపాయస్వ స్వం యశస్తాత రక్షన్
ఈ రోజు నువ్వే కౌరవుల ఆధారంగా ఉన్న స్తంభం; కురువంశం నీ మీద ఆధారపడి ఉంది, అజమీఢుని వంశజా. అరణ్యంలో బాధపడ్డ చిన్న పాండవులను రక్షించు; నీ యశస్సును కాపాడు, తండ్రీ.
సన్ధత్స్వ త్వం కౌరవ పాణ్డుపుత్రై- ర్మా నేఽన్తరం రిపవః ప్రార్థయన్తు। సత్యే స్థితాస్తే నరదేవ సర్వే దుర్యోధనం స్థాపయ త్వం నరేన్ద్ర
కౌరవా, పాండవులతో నువ్వు సఖ్యత చేసుకో. శత్రువులు మధ్యలో విభేదాన్ని కోరకూడదు. అందరూ సత్యంలో నిలబడినవారు, రాజా; దుర్యోధనుని స్థిరంగా ఉంచు, నరేంద్ర.
సప్తదశేమాన్రాజేన్ద్ర మనుః స్వాయంభువోఽబ్రవీత్। వైచిత్రవీర్య పురుషానాకాశం ముష్టిభిర్ఘ్నతః
ఓ రాజేంద్ర, వైచిత్రవీర్యుని పురుషులు గగనాన్ని ముష్టులతో కొడుతుండగా, స్వాయంభువుడు మనువు ఈ పదిహేడు విషయాలు వారికి చెప్పాడు.
తానేవేన్ద్రస్య చ ధనురనామ్యం నమతో బ్రవీత్। అథో మరీచినః పాదానగ్రాహ్యాన్గృహ్ణతస్తథా
ఇంద్రుని విల్లు ఎడుగుతూ నమస్కరించే వారికి, మరీచి పాదాలను పట్టుకునే వారికి కూడా ఆయన ఇదే విధంగా ఉపదేశించాడు.
యశ్చాశిష్యం శాస్తి వై యశ్చ తుష్యే- ద్యశ్చాతివేలం భజతే ద్విషన్తమ్ । స్త్రియశ్చ యో రక్షతి భద్రమశ్రుతే యశ్చాయాచ్యం యాచతే కత్థతే వా
శిష్యుడు కానివారికి ఉపదేశం చేయడం, అర్హత లేనివారిని మెచ్చుకోవడం, శత్రువుతో హద్దు మించి స్నేహించడం, స్త్రీకి మేలైన మాటలు వినకుండా అడ్డుకోవడం, అడగరాని వారిని అడగడం లేదా పొగడడం— ఇవన్నీ తప్పులు.
యశ్చాభిజాతః ప్రకరోత్యకార్యం యశ్చాబలో బలినా నిత్యవైరీ। అశ్రద్దధానాయ చ యో బ్రవీతి యశ్చాకామ్యం కామయతే నరేన్ద్ర
ఉత్తమ కుటుంబంలో పుట్టి కూడా చేయకూడని పనులు చేయడం, బలహీనుడై బలవంతుడితో ఎప్పుడూ శత్రుత్వం పెట్టుకోవడం, విశ్వాసం లేనివారికి చెప్పడం, కావాల్సినది కానిది కోరుకోవడం— రాజా! ఇవన్నీ తప్పులు.
వధ్వాఽవహాసం శ్వశురో మన్యతే యో వధ్వాఽవసన్నభయో మానకామః । పరక్షేత్రే నిర్వపతి యశ్చ బీజం స్త్రియం చ యః పరివదతేఽతివేలమ్
మామగా వధువు చేసిన సరదా మాటను సీరియస్గా తీసుకోవడం, గర్వంతో వధువు దగ్గర భయపడడం, పరదేశంలో విత్తనం వేసే వాడు, స్త్రీని హద్దు మించి నిందించే వాడు— వీరు తప్పు చేస్తున్నారు.
యశ్చాపి లబ్ధ్వా న స్మరామీతి వాదీ దత్త్వా చ యః కత్థతి యాచ్యమానః। యశ్చాసతః సాన్త్వముపానయీత ఏతాన్నయన్తి నిరయం పాశహస్తాః
ఇతరులిచ్చిన దానం గుర్తు లేదని చెప్పేవాడు, అడిగినప్పుడు ఇచ్చి పొగడుకునేవాడు, చెడ్డవారిని ఒప్పించేవాడు— వీరిని యమదూతలు నరకానికి తీసుకెళ్తారు.