వృత్తం యత్నేన సంరక్షేద్విత్తమేతి చ యాతి చ। అక్షీణో విత్తతః క్షీణో వృత్తతస్తు హతో హతః
ప్రవర్తనను శ్రద్ధగా కాపాడాలి; ధనం వస్తుంది, పోతుంది. ధనం తగ్గితే నష్టం లేదు, ప్రవర్తన తగ్గితే మాత్రం పూర్తిగా నాశనం అవుతారు.
గోభిః పశుభిరశ్వైశ్చ కృష్యా చ సుసమృద్ధయా। కులాని న ప్రరోహన్తి యాని హీనాని వృత్తతః
ఎంత పశువులు, జంతువులు, గుర్రాలు, పంటలు సమృద్ధిగా ఉన్నా, ప్రవర్తన లోపిస్తే ఆ కుటుంబాలు అభివృద్ధి చెందవు.
మా నః కులే వైరకృత్కశ్చిదస్తు రాజా బద్ధో మా పరస్వాపహారీ । మిత్రద్రోహీ నైకృతికోఽనృతీ వా పూర్వాశీ వా పితృదేవాతిథిభ్యః
మన కుటుంబంలో ఎవరూ కలహం కలిగించే వారు, శిక్ష పడిన వారు, పరధనం దొంగిలించే వారు, స్నేహితులను మోసం చేసే వారు, దుష్టులు, అబద్ధాలు చెప్పేవారు, పితృదేవతలు, అతిథులను నిర్లక్ష్యం చేసే వారు ఉండకూడదు.
యశ్చ నో బ్రాహ్మణాన్హన్యాద్యశ్చ నో బ్రాహ్ణణాన్ ద్విషేత్। న నః స సమితిం గచ్ఛేద్యశ్చ నో నిర్వపేత్కృషిమ్
మనలో ఎవరు బ్రాహ్మణులను హత్య చేస్తారో, ద్వేషిస్తారో, మన సభలో చేరరో, మన కోసం పంటలు సాగు చేయరో—వారు మనలో ఉండరాదు.
తృణాని భూమిరుదకం వాక్వ్రతుర్థీ చ సూనృతా। సతామేతాని గేహేషు నోచ్ఛిద్యన్తే కదాచన
గడ్డి, నేల, నీరు, మంచి మాట, అతిథి సత్కారం, నిజాయితీ—ఇవి మంచి వారి ఇళ్లలో ఎప్పుడూ తగ్గవు.
శ్రద్ధయా పరయా రాజన్నుపనీతాని సత్కృతిమ్। ప్రవృత్తాని మహాప్రాజ్ఞ ధర్మిణాం పుణ్యకర్మిణామ్
పరమమైన విశ్వాసంతో, రాజా! ఇవన్నీ గౌరవించబడతాయి, మంచి జ్ఞానులు, ధర్మబద్ధులు, పుణ్య కార్యాలు చేసే వారు వీటిని ఆచరిస్తారు.
సూక్ష్మోఽపి భారం నృపతే స్యన్దనో వై శక్తో వోఢుం న తథాఽన్యే మహీజాః । ఏవం యుక్తా భారసహా భవన్తి మహాకులీనా న తథాన్యే మనుష్యాః
ఓ రాజా! రథం చిన్న బరువును మోయగలదు, భూమిలో పుట్టిన ఇతరులు అంత చేయలేరు. అలాగే, పెద్ద కుటుంబాల్లో పుట్టినవారు భారాన్ని మోయగలరు, ఇతరులు అలా చేయలేరు.
న తన్మిత్రం యస్య కోపాద్బిభేతి యద్వా మిత్రం శఙ్కితేనోపచర్యమ్। యస్మిన్మిత్రే పితరీవాశ్వసీత తద్వై మిత్రం సఙ్గతానీతరాణి
దోషం కలిగినప్పుడు భయపడే స్నేహితుడు స్నేహితుడు కాదు; అనుమానంతో చూసే వాడిని స్నేహితుడిగా చెప్పలేం. తండ్రిని నమ్మినట్టు స్నేహితుడిని నమ్మాలి; అప్పుడు మాత్రమే నిజమైన స్నేహం కలుగుతుంది.
యః కశ్చిదప్యసంబద్ధో మిత్రసావేన వర్తతే। స ఏవ బన్ధుస్తన్మిత్రం సా గతిస్తత్పరాయణమ్
బంధుత్వం లేకపోయినా, ఎవరు స్నేహభావంతో ప్రవర్తిస్తారో, వారు నిజమైన బంధువులు, వారు స్నేహితులు, వారు ఆశ్రయం.
చలచిత్తస్య వై పుంసో వృద్ధాననుపసేవతః। పారిప్లవమతేర్నిత్యమధ్రువో మిత్రసఙ్గ్రహః
ఎవరికి మనస్సు చంచలంగా ఉంటుందో, పెద్దవారిని సేవించరో, వారి స్నేహితుల సమూహం ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండదు, నమ్మకంగా ఉండదు.
చలచిత్తమనాత్మానమిన్ద్రియాణాం వశానుగమ్। అర్థాః సమభివర్తతే హంసాః శుష్కం సరో యథా
మనసు స్థిరంగా లేకుండా, ఇంద్రియాల వెనుక పరుగెత్తితే, విషయాలు దాని మీదికి ఎగబడతాయి. అది ఎలాగంటే, ఎండిపోయిన చెరువులో హంసలు గుంపుగా వచ్చి చేరినట్లు.
అకస్మాదేవ కుప్యన్తి ప్రసీదన్త్యనిమిత్తతః । శీలమేతదసాధూనామభ్రం పారిప్లవం యథా
చెడువారు కారణం లేకుండానే కోపపడతారు, కారణం లేకుండానే సంతోషపడతారు. వారి స్వభావం గాలిలో తేలిపోతున్న మేఘాల్లా మారిపోతూ ఉంటుంది.
సత్కృతాశ్చ కృతార్థాశ్చ మిత్రాణాం న భవన్తి యే । తాన్మృతానపి క్రవ్యాదాః కృతఘ్నాన్నోపభుఞ్జతే
గౌరవం పొందినా, కావాల్సినది సాధించినా, స్నేహితులుగా ఉండని వారు—even చనిపోయాక కూడా—అలాంటి కృతఘ్నులను మృగాలు కూడా తినవు.
అర్థయేదేవ మిత్రాణి సతి వాఽసతి వా ధనే। నానర్థయన్ప్రజానాతి మిత్రాణాం సారఫల్గుతామ్
ధనం ఉన్నప్పుడు లేదా లేనప్పుడు మాత్రమే స్నేహితులను ఆశ్రయించే వారు, స్నేహానికి నిజమైన విలువ ఏమిటో తెలుసుకోరు.
సన్తాపాద్భ్రశ్యతే రూపం సన్తాపాద్భ్రశ్యతే బలమ్। సన్తాపాద్భ్రశ్యతే జ్ఞానం సన్తాపాద్వ్యాధిమృచ్ఛతి
బాధ వల్ల అందం పోతుంది, బాధ వల్ల బలం తగ్గిపోతుంది, బాధ వల్ల జ్ఞానం మరిచిపోతారు, బాధ వల్లనే వ్యాధి వస్తుంది.
అనవాప్యం చ శోకేన శరీరం చోపతప్యతే। అమిత్రాశ్చ ప్రహృష్యన్తి మా స్మ శోకే మనః కృథాః
అసాధ్యమైన కోరికలు మనసులో ఉండి, శరీరాన్ని శోకంతో కాల్చేస్తాయి. శత్రువులు ఆనందిస్తారు. కాబట్టి, నీ మనసు శోకంలో పడనివద్దు.
పునర్నరో మ్రియతే జాయతే చ పునర్నరో హీయతే వర్ధతే చ। పునర్నరో యాచతి యాచ్యతే చ పునర్నరః శోచతి శోచ్యతే చ
మనిషి మరణిస్తాడు, మళ్ళీ పుడతాడు; తగ్గిపోతాడు, పెరుగుతాడు; అడుగుతాడు, అడుగబడతాడు; బాధపడతాడు, బాధపడే వాడిగా మారతాడు.
సుఖం చ దుఃఖం చ భవాభవౌ చ లాభాలాభౌ మరణం జీవితం చ। పర్యాయశః సర్వమేతే స్పృశన్తి తస్మాద్ధీరో న చ హృష్యేన్న సోచేత్
సుఖం, దుఃఖం, జీవితం, మరణం, లాభం, నష్టం—ఇవి అన్నీ ఒక్కొక్కరిని ఒక్కొక్కసారి తాకుతాయి. అందుకే, బుద్ధిమంతుడు ఆనందించకూడదు, శోకించకూడదు.
చలాని హీమాని షడిన్ద్రియాణి తేషాం యద్యద్వర్ధతే యత్రయత్ర। తతస్తతః స్రవతే బుద్ధిరస్య చ్ఛిద్రోదకుమ్భాదివ నిత్యమమ్భః
ఈ ఆరు ఇంద్రియాలు ఎప్పుడూ చంచలంగా ఉంటాయి. వాటిలో ఏది ఏ సమయంలో బలపడితే, మనస్సు కూడా దాని వెనుక పరుగెత్తుతుంది. అది రంధ్రాలున్న మడక నుండి నీరు ఎప్పుడూ జారిపోతున్నట్లే.
తనురుద్ధః శిఖీ రాజా మిథ్యోపచరితో మయా। మన్దానాం మమ పుత్రాణాం యుద్ధేనాన్తం కరిష్యతి
ఆ రాజు నియంత్రణతో, అగ్ని వంటి ధైర్యంతో ఉన్నాడు. నేను అప్రామాణికంగా అతన్ని గౌరవించాను. నా మూర్ఖమైన కుమారులకు యుద్ధంతో అంతం తెస్తాడు.
నిత్యోద్విగ్నమిదం సర్వం నిత్యోద్విగ్రమిదం మనః। యత్తత్పదమనుద్విగ్నం తన్మే వద మహామతే
ఈ లోకం అంతా ఎప్పుడూ కలవరంగా ఉంటుంది. మనసు ఎప్పుడూ అశాంతిగా ఉంటుంది. ఓ మహామతి! కలవరంలేని స్థితి ఏదో నాకు చెప్పు.
నాన్యత్ర విద్యాతపసో నాన్యత్రేన్ద్రియనిగ్రహాత్। నాన్యత్ర లోభసన్త్యాగాచ్ఛాన్తిం పశ్యామి తేఽనఘ
జ్ఞానం, తపస్సు, ఇంద్రియ నియమం, లోభాన్ని వదిలిపెట్టడం—ఇవి కాకుండా శాంతి ఎక్కడా కనబడదు, ఓ పాపరహితుడా!
బుద్ధ్యా భయం ప్రణుదతి తపసా విన్దతే మహత్। గురుశుశ్రూషయా జ్ఞానం శాన్తిం భోగేన విన్దతి
బుద్ధితో భయం పోతుంది. తపస్సుతో మహత్త్వం లభిస్తుంది. గురువుని సేవించటం వల్ల జ్ఞానం వస్తుంది. అనుభవంతో శాంతి లభిస్తుంది.
అనాశ్రితా దానపుణ్యం వేదపుణ్యమనాశ్రితాః। రాగద్వేషవినిర్ముక్తా విచరన్తీహ మోక్షిణః
ఇక్కడ ముక్తులు దానం లేదా వేదపఠనం వల్ల కలిగే పుణ్యానికి ఆసక్తి లేకుండా, రాగద్వేషాలను వదిలిపెట్టి స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తారు.
స్వధీతస్య సుయుద్ధస్య సుకృతస్య చ కర్మణః । తపసశ్చ సుతప్తస్య తస్యాన్తే సుఖమేధతే
బాగా చదివినవాడు, ధైర్యంగా యుద్ధం చేసినవాడు, మంచి పనులు చేసినవాడు, నిజమైన తపస్సు చేసినవాడికి చివర్లో ఆనందం లభిస్తుంది.
స్వాస్తీర్ణాని శయనాని ప్రపన్నా న వై భిన్నా జాతు నిద్రాం లభన్తే। న స్త్రీషు రాజన్రతిమాప్నువన్తి న మాగధైః స్తూయమానా న సూతైః
ఒప్పందం లేని వారు ఎంత మంచి మంచం మీద పడుకున్నా నిద్రపోరు. వారు స్త్రీలతో ఆనందించరు, మాగధులు లేదా సూతులు పొగిడినా సంతోషించరు, ఓ రాజా!
న వై భిన్నా జాతు చరన్తి ధర్మం న వై సుఖం ప్రాప్నువన్తీహ భిన్నాః । న వై భిన్నా గౌరవం ప్రాప్నువన్తి న వై భిన్నాః ప్రశమం రోచయన్తి
ఒప్పందం లేని వారు ధర్మాన్ని అనుసరించరు, ఇక్కడ సుఖం పొందరు, గౌరవం పొందరు, శాంతిని కోరరు.
న వై తేషాం స్వదతే పథ్యముక్తం యోగక్షేమం కల్పతే నైవ తేషామ్। భిన్నానాం వై మనుజేన్ద్ర పరాయణం న విద్యతే కిఞ్చిదన్యద్వినాశాత్
వారికి మంచిపనుల గురించి చెప్పినా నచ్చదు, వారికి రక్షణ ఉండదు. ఓ మానవేంద్రా! విభేదించినవారికి నాశనం తప్ప మరొక ఆశ్రయం లేదు.
సంపన్నం గోషు సంభావ్యం సంభావ్యం బ్రాహ్మణే తపః। సంభావ్యం చాపలం స్త్రీషు సంభావ్యం జ్ఞాతితో భయం
పుష్కలంగా ఉన్న ఆవులను గౌరవించాలి; బ్రాహ్మణునిలో తపస్సును గౌరవించాలి; స్త్రీలలో చంచలత్వం సహజమే; బంధువుల నుంచి భయం రావడం సహజమే.
ధూమాయన్తే వ్యపేతాని జ్వలన్తి సహితాని చ। ధృతరాష్ట్రోల్ముకానీవ జ్ఞాతయో భరతర్షభ
వేరు వేరు ఉన్న నిప్పులు పొగలు కక్కుతాయి; కలిసే ఉన్నప్పుడు మంటగా మండుతాయి. ఇదే విధంగా, ధృతరాష్ట్రుని బంధువులు కూడా కలిసే ఉంటే బలంగా ఉంటారు.