న సంరమ్భేణారభతే త్రివర్గ- మాకారితః శంసతి తత్త్వమేవ। న మిత్రార్థే రోచయతే వివాదం నాపూజితః కుప్యతి చాప్యమూఢః
త్రివిధ పురుషార్థాలను ఆతురతతో ప్రారంభించడు, ఎప్పుడూ నిజమే మాట్లాడతాడు, స్నేహితుల కోసం వాదనలకు పోడు, గౌరవించబడకపోయినా కోపపడడు లేదా మూర్ఖత్వం చూపడు.
న యోఽభ్యసూయత్సయనుకమ్పతే చ న దుర్బలః ప్రాతిభావ్యం కరోతి। నాత్యాహ కించిత్క్షమతే వివాదం సర్వత్ర తాదృగ్లభతే ప్రశంసామ్
ఈర్ష్యపడడు, దయ చూపుతాడు, తన శక్తికి మించి హామీలు ఇవ్వడు, ఎక్కువగా మాట్లాడడు, వాదనలను సహించగలడు — అలాంటి వాడిని అందరూ ప్రశంసిస్తారు.
యో నోద్ధతం కురుతే జాతు వేషం న పౌరుషేణాపి వికత్థతేఽన్యాన్। న మూర్చ్ఛితః కటుకాన్యాహ కించి- త్ప్రియం సదా తం కురుతే జనో హి
ఎప్పుడూ అహంకారంగా ప్రవర్తించడు, తన బలంతో ఇతరులను తక్కువగా చెప్పడు, కోపంలో కఠినంగా మాట్లాడడు — అలాంటి వాడిని ప్రజలు ఎప్పుడూ ఇష్టపడతారు.
న వైరముద్దిపయతి ప్రశాన్తం న దర్పమారోహతి శాన్తిమేతి। న దుర్గతోఽస్మీతి కరోత్యకార్యం తమార్యశీలం పరమాహురార్యాః
శాంతంగా ఉన్నవారిలో వైరం రగిలించడు, గర్వాన్ని పెంచుకోడు, శాంతిని పొందుతాడు, కష్టంలో తప్పు చేయడు — అలాంటి సద్గుణాలున్నవాడిని నిజమైన ఆర్యుడు అంటారు.
న స్వే సుఖే వై కురుతే ప్రహర్షం నాన్యస్య దుఃఖే భవతి ప్రహృష్టః। దత్త్వా న పశ్చాత్కురుతేఽనుతాపం స కథ్యతే సత్పురుషార్యశీలః
తన సంతోషంలో అతిగా ఆనందపడడు, ఇతరుల దుఃఖంలో హర్షించడు, ఇచ్చిన తర్వాత పశ్చాత్తాపపడడు — అలాంటి వాడిని నిజమైన సత్పురుషుడు అంటారు.
దేశాచారాన్సమయాఞ్జాతిధర్మాన్ బుభూషతే యః స పరావరజ్ఞః। స యత్ర తత్రాభిగతః సదైవ మహాజనస్యాధిపత్యం కరోతి
ప్రాంతాల ఆచారాలు, సమయ నియమాలు, వర్ణధర్మాలు తెలుసుకోవాలని ఆశించే వాడు — అలాంటి వాడు ఎక్కడికి వెళ్ళినా గొప్ప ప్రజల నాయకత్వాన్ని పొందుతాడు.
దమ్భం మోహం మత్సరం పాపకృత్యం రాజద్విష్టం పైశునం పూగవైరమ్। మత్తోన్మత్తైర్దుర్జనైశ్చాపి వాదం యః ప్రజ్ఞావాన్వర్జయేత్స ప్రధానః
దంబం, మోహం, ఈర్ష్య, పాపకార్యాలు, రాజుకు నచ్చని పనులు, అపవాదం, గుంపుల మధ్య వైరం, మత్తులో ఉన్నవారితో లేదా దుర్జనులతో వాదనలు — వీటన్నిటిని తెలివిగలవాడు దూరంగా ఉంచుతాడు. అలాంటి వాడే ప్రథముడు.
దమం శౌచం దైవికం మఙ్గలాని ప్రాయశ్చిత్తాన్వివిధాఁల్లోకవాదాన్। ఏతాని యః కురుతే నైత్యకాని తస్యోత్థానం దేవతా రాధయన్తి
దమనము, శౌచము, మంగళకార్యాలు, వివిధ ప్రాయశ్చిత్తాలు, ప్రజల అభిప్రాయాలు — వీటిని నిత్యం ఆచరించే వాడిని దేవతలు అభివృద్ధి చెందనిస్తారు.
సమైర్వివాహం కురుతే న హీనైః సమైః సఖ్యం వ్యవహారం కథాం చ। గుణైర్విశిష్టాంశ్చ పురో దధాతి విపశ్చితస్తస్య నయాః సునీతాః
సమానులతో వివాహం చేస్తాడు, తక్కువవారితో కాదు; సమానులతోనే స్నేహం, వ్యాపారం, సంభాషణ చేస్తాడు; గుణాలలో మెరుగైనవారిని ముందుగా ఉంచుతాడు — అలాంటి జ్ఞాన individual's విధానాలు ఉత్తమమైనవి.
మితం భుఙ్క్తే సంవిభజ్యాశ్రితేభ్యో మితం స్వపిత్యమితం కర్మ కృత్వా। దదాత్యమిత్రేష్వపి యాచితః సం- స్తమాత్మవన్తం ప్రజహత్యనర్థాః
తక్కువగా తింటాడు, ఆధారపడినవారితో పంచుకుంటాడు, తక్కువగా నిద్రపోతాడు, పని పరిమితిలేకుండా చేస్తాడు, శత్రువుకైనా అడిగితే ఇస్తాడు — అలాంటి ఆత్మవంతుడు దురదృష్టాన్ని తొలగించగలడు.
చికీర్షితం విప్రకృతం చ యస్య నాన్యే జనాః కర్మ జానన్తి కించిత్। మన్త్రే గుప్తే సమ్యగనుష్ఠితే చ నాల్పోఽప్యస్య చ్యవతే కశ్చిదర్థః
తన చేయదలచిన పనిని లేదా చేసిన పనిని ఇతరులు తెలుసుకోలేరు; రహస్యంగా, సరిగ్గా కార్యాచరణ చేస్తే, అతని లక్ష్యంలో చిన్న భాగమైనా విఫలమవదు.
యః సర్వభూతప్రశమే నివిష్టః సత్యో మృదుర్మానకృచ్ఛుద్ధభావః అతీవ స జ్ఞాయతే జ్ఞాతిమధ్యే మహామణిర్జాత్య ఇవ సప్రన్నః
ప్రాణులందరికీ శాంతిని కోరుతూ, నిజాయితీగా, మృదువుగా, అహంకారము లేకుండా, పవిత్రమైన మనసుతో ఉండేవాడు — అలాంటి వాడు తన బంధువుల మధ్య గొప్ప రత్నంలా ప్రకాశిస్తాడు.
య ఆత్మనాఽపత్రపతే భృశం నరః స సర్వలోకస్య గురుర్భవత్యుత అనన్తజేజాః సుమనాః సమాహితః స తేజసా సూర్య ఇవావభాసతే
తన తప్పులపై లోతుగా సిగ్గుపడే వాడు, అందరికీ గురువు అవుతాడు; అపారమైన శక్తి, సంతోషభావన, ఏకాగ్రత కలిగి ఉండి, సూర్యునిలా తేజస్సుతో మెరిసిపోతాడు.
వనే జాతాః శాపదగ్ధస్య రాజ్ఞః పాణ్డోః పుత్రాః పఞ్చ పఞ్చేన్ద్రకల్పాః । త్వయైవ బాలా వర్ధితాః శిక్షితాశ్చ తవాదేశం పాలయన్త్యామ్బికేయ
అరణ్యంలో జన్మించిన, శాపగ్రస్తుడైన రాజు పాండువు కుమారులు ఐదుగురు, ఐదు ఇంద్రులవలె సమానులు; నీవే వారిని చిన్నప్పటి నుంచి పెంచి, బోధించావు. అంబికేయ! వారు నీ ఆజ్ఞను పాటిస్తున్నారు.
ప్రదాయైషాముచితం తాతరాజ్యం సుఖీ పుత్రైః సహితో మోదమానః । న దేవానాం నాపి చ మానుషాణాం భవిష్యసి త్వం గర్హణీయో నరేన్ద్ర
వారికి తగిన రాజ్యాన్ని ఇచ్చిన తరువాత, రాజా, మీరు మీ కుమారులతో కలిసి ఆనందంగా జీవిస్తారు. అప్పుడు దేవతలలోనైనా, మనుషులలోనైనా మీపై ఎవరూ నింద పెట్టరు.
జాగ్రతో దహ్యమానస్య యత్కార్యమనుపశ్యసి। తద్బ్రూహి త్వం హి నస్తాత ధర్మార్థకుశలః శుచిః
నిద్రలేక బాధపడుతూ మీరు ఏ కార్యాన్ని సరైనదిగా భావిస్తారో, దయచేసి మాకు చెప్పండి తండ్రి. మీరు ధర్మాన్ని, లాభాన్ని బాగా తెలిసినవారు, పవిత్రమైనవారు.
తస్మాద్యథావద్విదుర ప్రశాధి ప్రజ్ఞాపూర్వం సర్వమజాతశత్రోః। యన్మన్యసే పథ్యమదీనసత్వ శ్రేయస్కరం బ్రూహి తద్వై కురూణామ్
అందుకే, విధురా, అజాతశత్రువు కోసం ప్రతీ విషయాన్ని జాగ్రత్తగా, వివేకంతో పాలించండి. కురువంశానికి మేలు చేసే, శ్రేయస్సు కలిగించే దేనిని మీరు అనుకుంటారో, అది నిర్భయంగా చెప్పండి.
పాపాశఙ్కీ పాపమేవానుపశ్యన్ పృచ్ఛామి త్వాం వ్యాకులేనాత్మనాహమ్ । కజే తన్మే బ్రూహి తత్పం యథావ- న్మనీషితం సర్వమజాతశత్రోః
చెడును భయపడి, చెడు మాత్రమే కనిపిస్తున్నందున, నేను కలవరపడిన హృదయంతో మిమ్మల్ని అడుగుతున్నాను. అజాతశత్రువు కోసం మీరు నిజంగా శ్రేయస్సుగా భావించేది అన్నీ నాకు చెప్పండి.
శుభం వా యది వా పాపం ద్వేష్యం వా యది వా ప్రియమ్। నాపృష్టః కస్యచిద్బ్రూయాద్యః స నేచ్ఛేత్పరాభవమ్
మంచిదైనా, చెడుదైనా, ఇష్టమైనదైనా, ద్వేషించదగినదైనా — ఎవరూ అడగకపోతే చెప్పకూడదు. అలాంటి వారు ఇతరుల పరాభవాన్ని కోరరు.
తస్మాద్వక్ష్యామి తే రాజన్హితం యత్స్యాన్కురూన్ప్రతి। వచః శ్రేయస్కరం ధర్మ్యం బ్రువతస్తన్నిబోధ మే
అందువల్ల రాజా, కురువంశానికి మేలు చేసే దానిని నేను మీకు చెబుతాను. నా మాటలు ధర్మబద్ధంగా, శ్రేయస్సు కలిగించేవిగా ఉంటాయి. వాటిని మీరు వినండి.
మిథ్యోపేతాని కర్మాణి సిద్ధ్యేతాదీని భారత। అనుపాయప్రయుక్తాని మా స్మ తే....మనః కృథాః
భారతా, అబద్ధ మార్గంలో చేసిన పనులు కొన్నిసార్లు ఫలించవచ్చు. కానీ సరైన విధానంలేకుండా చేసిన పనులను మీ మనసులో పెట్టుకోకండి.
తథైవ యోగవిహితం యత్తు కర్మ న సిధ్యతి। ఉపాయయుక్తం మేధావీ న తత్ర గ్లపయేన్మనః
అలాగే, యోగబలంతో చేసిన పనులు ఫలించకపోయినా, అవి సరైన మార్గంలో జరిగితే, తెలివైనవారు మనసు కలవరపడకూడదు.
అనుబన్ధానవేక్షేత సానుబన్ధేషు కర్మసు। సంప్రధార్య చ కుర్వీత సహసా న సమాచరేత్
పనులకు ఫలితాలు ఉంటే, వాటి పరిణామాలను ముందుగా ఆలోచించాలి. జాగ్రత్తగా ఆలోచించి, ఆ తరువాత మాత్రమే చేయాలి. తొందరపడి చేయకూడదు.
అనుబన్ధం చ సంప్రేక్ష్య విపాకం చైవ కర్మణామ్। ఉత్థానమాత్మనశ్చైవ ధీరః కుర్వీత వా న వా
పనుల ఫలితాన్ని, పరిణామాన్ని, తన సామర్థ్యాన్ని బాగా ఆలోచించి, ధైర్యవంతుడు చేయాలా వద్దా నిర్ణయించాలి.
యః ప్రమాణం న జానాతి స్థానే వృద్ధౌ తథా క్షయే। కోశే జనపదే దణ్డే న స రాజ్యేఽవతిష్ఠతే
ఎవరైనా వృద్ధి, హ్రాసం, ధనము, ప్రజలు, శిక్ష వంటి విషయాల్లో సరిగా కొలత తెలియకపోతే, వారు రాజ్యాన్ని నిలబెట్టుకోలేరు.
యస్త్వేతాని ప్రమాణాని యథోక్తాన్యనుపశ్యతి। యుక్తో ధర్మార్థయోర్జ్ఞానే స రాజ్యమధిగచ్ఛతి
కానీ, ఇవన్నీ నిబంధనల ప్రకారం గమనించి, ధర్మం, లాభం తెలిసినవాడు మాత్రం రాజ్యాన్ని పొందుతాడు.
న రాజ్యం ప్రాప్తమిత్యేవ వర్తితవ్యమసాంప్రతమ్। శ్రియం హ్యవినయో హన్తి జరా రూపమివోత్తమమ్
రాజ్యాన్ని ఇప్పుడే సంపాదించామని భావించకూడదు. ఎందుకంటే, ఎలా వృద్ధాప్యం అందమైన రూపాన్ని నాశనం చేస్తుందో, అలా నియమశాస్త్రం లేకపోతే ఐశ్వర్యం నశిస్తుంది.
భక్ష్యోత్తమప్రతిచ్ఛన్నం మత్స్యో బడిశమాయసమ్। అన్నాభిలాషీ గ్రసతే నానుబన్ధమవేక్షతే
చిన్న చేప మంచి ఆహారం కోసం, లోపల ఇనుప గాలిని దాచినప్పటికీ, దాన్ని తినేస్తుంది. దాని పరిణామాన్ని ఆలోచించదు.
యచ్ఛక్యం గ్రసితుం గ్రస్యం గ్రస్తం పరిణమేచ్చ యత్। హితం చ పరిణామే యత్తదాద్యం భూతిమిచ్ఛతా
ఏది జీర్ణించగలిగితే అది తినాలి. తిన్నది జీర్ణమవుతుందా అని చూడాలి. చివరికి మేలు చేసే దానిని ముందుగా ఎంచుకోవాలి, ఐశ్వర్యాన్ని కోరేవాడు.
వనస్పతేరపక్వాని ఫలాని ప్రచినోతి యః। స నాప్నోతి రసం తేభ్యో బీజం చాస్య వినశ్యతి
ఎవరైనా చెట్టుపై పండిన పళ్ళు కాకుండా, పచ్చి పళ్ళను తీసుకుంటే, వాటి రుచి రాదు. అంతే కాదు, విత్తనం కూడా నశిస్తుంది.