చత్వారి రాజ్ఞా తు మహాబలేన వర్జ్యాన్యాహుః పణ్డితస్తాని విద్యాత్। అల్పప్రజ్ఞైః సహ మన్త్రం న కుర్యా- న్న దీర్ఘసూత్రైరలసైశ్చారణైశ్చ
బలమైన రాజు నాలుగు రకాల వారిని దూరంగా ఉంచాలి అని పండితులు చెబుతారు. తెలివిలేని వారితో, ఆలస్యంగా పని చేసే వారితో, సొమ్మసిల్లే వారితో, నిర్లక్ష్యంగా వ్యవహరించే వారితో రాజు రహస్యంగా చర్చలు చేయకూడదు.
చతవారి తే తాత గృహే వసన్తు శ్రియాఽభిజుష్టస్య గృహస్థధర్మే। వృద్ధో జ్ఞాతిరవసన్నః కులీనః సఖా దరిద్రో భగినీ చానపత్యా
ప్రియమైనవాడా! ధనికుడైన గృహస్థుని ఇంట్లో ఈ నలుగురు ఉండాలి — వృద్ధుడైన బంధువు, సంపద కోల్పోయిన మంచి కుటుంబానికి చెందినవాడు, బీద స్నేహితుడు, పిల్లలు లేని అక్కచెల్లెలు.
చత్వార్యాహ మహారాజ సాద్యస్కాని బృహస్పతిః। పృచ్ఛతే త్రిదశేన్ద్రాయ తానీమాని నిబోధ మే
మహారాజా! బృహస్పతి మొదట తెలుసుకోవాల్సిన నాలుగు విషయాలు చెప్పారు. దేవేంద్రుడు అడిగినప్పుడు ఆయన చెప్పిన వాటిని నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
దేవతానాం చ సఙ్కల్పమనుభావం చ ధీమతామ్। వినయం కృతవిద్యానాం వినాశం పాపకర్మణామ్
దేవతల సంకల్పం, జ్ఞానుల ప్రభావం, విద్యావంతుల వినయం, పాపకార్యాలు చేసే వారి నాశనం — ఇవే ఆ నాలుగు.
చత్వారి కర్మాణ్యభయంకరాణి భయం ప్రయచ్ఛన్త్యయథాకృతాని । మానాగ్నిహోత్రముత మానమౌనం మానేనాధీతముత మానయజ్ఞః
గర్వంతో చేసిన నాలుగు పనులు తప్పుగా జరిగితే భయాన్ని కలిగిస్తాయి. అవి: హోమం, మౌనం, విద్యాభ్యాసం, యజ్ఞం.
పఞ్చాగ్నయో మనుష్యేణ పరిచర్యాః ప్రయత్నతః। పితా మాతాగ్నిరాత్మా చ గురుశ్చ భరతర్షభ
మనిషి ఐదు అగ్నులను శ్రద్ధగా సేవించాలి — తండ్రి, తల్లి, అగ్ని, తన ఆత్మ, గురువు.
పఞ్చైవ పూజయఁల్లోకే యశః ప్రాప్నోతి కేవలమ్। దేవాన్పితౄన్మనుష్యాంశ్చ భిక్షూనతిథిపఞ్చమాన్
ఈ ఐదుగురిని గౌరవిస్తే మంచి పేరు లభిస్తుంది — దేవతలు, పితృదేవతలు, మనుషులు, భిక్షువులు, అతిథులు.
పఞ్చ త్వాఽనుగమిష్యన్తి యత్ర యత్ర గమిష్యసి। మిత్రాణ్యమిత్రా మధ్యస్థా ఉపజీవ్యోపజీవినః
నీవెక్కడికి వెళ్లినా ఐదుగురు నీ వెంట వస్తారు — స్నేహితులు, శత్రువులు, మధ్యస్థులు, ఆధారపడే వారు, నీవు ఆధారపడేవారు.
పఞ్చేన్ద్రియస్య మర్త్యస్య ఛిద్రం చేదేకమిన్ద్రియమ్। తతోఽస్య స్రవతి ప్రజ్ఞా దృతేః పాత్రాదివోదకమ్
మనిషికి ఉన్న ఐదు ఇంద్రియాల్లో ఒక్కటి లోపం ఉన్నా, అతని జ్ఞానం గుండ్రంగా పోతుంది, రంధ్రం ఉన్న పాత్రలో నీరు కారిపోవడం లాగా.
షడ్దోషాః పురుషేణేహ హాతవ్యా భూతిమిచ్ఛతా। నిద్రా తన్ద్రీ భయం క్రోధ ఆలస్యం దీర్ఘసూత్రతా
ఎవరైనా ఐశ్వర్యం కోరితే ఈ ఆరు దోషాలను వదిలేయాలి — నిద్ర, అలసత్వం, భయం, కోపం, సొమ్మసం, ఆలస్యంగా పని చేయడం.
షడిమాన్పురుషో జహ్యాద్భిన్నాం నావమివార్ణవే। అప్రవక్తారమాచార్యమనధీయానమృత్విజమ్
మనిషి ఈ ఆరుగురిని, సముద్రంలో పగిలిన పడవను వదిలేసినట్టు, వదిలేయాలి — బోధించని గురువు, చదవని పురోహితుడు, రక్షించని రాజు, అప్రమేయంగా మాట్లాడే భార్య, ఊరిని కోరే గోపాలుడు, అడవి కోరే నాపితుడు.
అరక్షితారం రాజానం భార్యాం చాప్రియవాదినీమ్ । గ్రామకామం చ గోపాలం వనకామం చ నాపితమ్
రక్షణ చేయని రాజు, అప్రమేయంగా మాట్లాడే భార్య, ఊరు కోరే గోపాలుడు, అడవి కోరే నాపితుడు — వీరిని వదిలేయాలి.
షడేవ తు గుణాః పుంసా న హాతవ్యాః కదాచన। సత్యం దానమనాలస్యమనసూయా క్షమా ధృతిః
ఈ ఆరు గుణాలను మనిషి ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకూడదు — సత్యం, దానం, శ్రద్ధ, అసూయ లేకపోవడం, క్షమ, స్థిరత.
అర్థాగమో నిత్యమరోగితా చ ప్రియా చ భార్యా ప్రియవాదినీ చ। వశ్యశ్చ పుత్రోఽర్థకరీ చ విద్యా షడ్జీవలోకస్య సుఖాని రాజన్
ధనం సంపాదించడం, ఎప్పుడూ ఆరోగ్యంగా ఉండడం, మధురంగా మాట్లాడే ప్రియమైన భార్య, వినయంగా ఉండే కుమారుడు, ధనం ఇచ్చే విద్య — ఇవే లోకంలో ఆరు సుఖాల మూలాలు, రాజా!
షణ్ణామాత్మని నిత్యానామైశ్వర్యం యోఽధిగచ్ఛతి। న స పాపైః కుతోఽనర్థైర్యుజ్యతే విజితేన్ద్రియః
తనలో ఎప్పుడూ ఉండే ఆరు లక్షణాలను జయించినవాడు, ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకున్నవాడు, పాపాలు లేదా అపాయాలు అతనిని తాకవు.
షడిమే షట్సు జీవన్తి సప్తమో నోపలభ్యతే। చోరాః ప్రమత్తే జీవన్తి వ్యాధితేషు చికిత్సకాః
ఈ ఆరుగురు మరొక ఆరుగురిపై ఆధారపడి జీవిస్తారు, ఏడవవాడు దొరకడు — నిర్లక్ష్యులపై దొంగలు, రోగులపై వైద్యులు జీవిస్తారు.
ప్రమదాః కామయానేషు యజమానేషు యాజకాః । రాజా వివదమానేషు నిత్యం మూర్ఖేషు పణ్డితాః
కామాన్ని కోరే వారిపై స్త్రీలు, యజ్ఞం చేసే వారిపై యాజకులు, వాదించే వారిపై రాజు, మూర్ఖులపై పండితులు జీవిస్తారు.
షడిమాని వినశ్యన్తి ముహూర్తమనవేక్షణాత్। గావః సేవా కృషిర్భార్యా విద్యా వృషలసఙ్గతిః
ఈ ఆరు విషయాలు క్షణంలోనే నశించిపోతాయి — ఆవులు, సేవ, వ్యవసాయం, భార్య, విద్య, చెడ్డవారితో సాంగత్యం — వీటిని శ్రద్ధగా చూసుకోకపోతే.
షడేతే హ్యవమన్యన్తే నిత్యం పూర్వోపకారిణమ్ । ఆచార్యం శిక్షితాః శిష్యాః కృతదారాశ్చ మాతరం
ఈ ఆరు రకాలవారు ఎప్పుడూ తమకు మునుపు ఉపకారం చేసినవారిని తక్కువగా చూస్తారు. విద్య నేర్చుకున్న శిష్యులు గురువును, పెళ్లైన వారు తల్లిని గౌరవించరు.
నారీం విగతకామాస్తు కృతార్థాశ్చ ప్రయోజకమ్ । నావం నిస్తీర్ణకాన్తారా నాతురాశ్చ చికిత్సకం
ఇష్టాలు పోయిన మహిళలు, తమ కోరికలు నెరవేర్చుకున్నవారు, దాతను పట్టించుకోరు. నదిని దాటి వచ్చినవారు పడవను, ఆరోగ్యం పొందినవారు వైద్యునిని మరచిపోతారు.
ఆరోగ్యమానృణ్యమవిప్రవాసః సద్భిర్మనుష్యైః సహ సంప్రయోగః। స్వప్రత్యయా వృత్తిరభీతవాసః షట్ జీవలోకస్య సుఖాని రాజన్
ఓ రాజా! ఆరోగ్యం, ఋణం లేకపోవడం, పరదేశంలో ఉండకపోవడం, మంచి మనుషులతో స్నేహం, స్వయంగా సంపాదించటం, భయమేమీ లేకుండా నివసించటం — ఇవే జీవులకు నిజమైన ఆనందాలు.
ఈర్షుర్ధృణీ నసన్తుష్టః క్రోధనో నిత్యశఙ్కితః। పరభాగ్యోపజీవీ చ షడేతే నిత్యదుఃఖితాః
ఈర్ష్యగలవాడు, ద్వేషగలవాడు, ఎప్పుడూ తృప్తి లేనివాడు, కోపిష్టుడు, ఎప్పుడూ అనుమానించే వాడు, ఇతరుల అదృష్టంపై ఆధారపడేవాడు — వీరు ఎప్పుడూ బాధలోనే ఉంటారు.
సప్త దోషాః సదా రాజ్ఞా హాతవ్యా వ్యసనోదయాః। ప్రాయశో యైర్వినశ్యన్తి కృతమూలా అపీశ్వరాః
రాజు ఎప్పుడూ వదిలేయాల్సిన ఏడు దోషాలు ఉన్నాయి. వీటి వల్లనే బలమైన రాజులు కూడా చాలా సార్లు నాశనం అవుతారు.
స్త్రియోఽక్షా మృగయా పానం వాక్పారుష్యం చ పఞ్చమమ్। మహచ్చ దణ్డపారుష్యమర్థదూషణమేవ చ
మహిళలు, జూదం, వేట, మద్యం సేవ, కఠినమైన మాటలు, అతిగా శిక్షించటం, ధనాన్ని దుర్వినియోగం చేయడం — ఇవే ఆ ఏడు దోషాలు.
అష్టౌ పూర్వనిమిత్తాని నరస్య వినశిష్యతః। బ్రాహ్మణాన్ప్రథమం ద్వేష్టి బ్రాహ్మణైశ్చ విరుధ్యతే
ఒక మనిషి నాశనం కావడానికి ముందే కనిపించే ఎనిమిది సంకేతాలు ఉన్నాయి. మొదట బ్రాహ్మణులను ద్వేషించడం, వారితో విరోధం పెట్టుకోవడం.
బ్రాహ్మణస్వాని చాదత్తే బ్రాహ్మణాంశ్చ జిఘాంసతి। రమతే నిన్దయా చైషాం ప్రశంసాం నాభినన్దతి
బ్రాహ్మణుల ఆస్తిని దోచుకోవడం, వారిని హానిచేయాలని ప్రయత్నించడం, వారిని నిందించడంలో ఆనందపడటం, వారి ప్రశంసను ఇష్టపడకపోవడం.
నైనాన్స్మరతి కృత్యేషు యాచితశ్చాభ్యసూయతి। ఏతాన్దోషాన్నరః ప్రాజ్ఞో బుద్ధ్యా బుధ్వా విసర్జయేత్
అవసరమైన పనుల్లో వారిని గుర్తు పెట్టుకోకపోవడం, వారు అడిగితే అసహనం చూపడం — ఇవన్నీ దోషాలు. జ్ఞానమున్నవాడు వీటిని తెలుసుకొని వీటిని వదిలేయాలి.
అష్టావిమాని హర్షస్య నవనీతాని భారత। వర్తమానాని దృశ్యన్తే తాన్యేవ స్వసుఖాన్యపి
ఓ భారతా! ఆనందానికి ఎనిమిది మార్గాలు, హర్షానికి తొమ్మిది మార్గాలు ఉన్నాయి. ఇవి లోకంలో కనిపిస్తాయి, ఇవే మన సుఖానికి కూడా కారణం.
సమాగమశ్చ సఖిభిర్మహాంశ్చైవ ధనాగమః । పుత్రేణ చ పరిష్వఙ్గః సన్నిపాతశ్చ మైథునే
స్నేహితులతో కలుసుకోవడం, ఎక్కువ ధనం సంపాదించడం, కుమారుణ్ని ఆలింగనం చేయడం, శృంగారంలో కలయిక — ఇవన్నీ ఆనందానికి కారణాలు.
సమయే చ ప్రియాలాపః స్వయూథ్యేషు సమున్నతిః । అభిప్రేతస్య లాభశ్చ పూజా చ జనసంసది
సరైన సమయంలో మధురంగా మాట్లాడటం, తన సమానుల మధ్య ఎదగడం, కోరినది పొందడం, జన సమూహంలో గౌరవం పొందడం — ఇవన్నీ సంతోషానికి మార్గాలు.