ప్రవిశాన్తఃపురం క్షత్తర్మహారాదజస్య ధీమతః। న హి తే దర్శనేఽకల్పో జాతు రాజాఽబ్రవీద్ధి మామ్
ధీమంతుడైన మహారాజు ఇంట్లోకి నీవు ప్రవేశించు. రాజు నిన్ను కలవడంలో అసమర్థుడని ఎప్పుడూ చెప్పలేదు.
తతః ప్రవిశ్య విదురో ధృతరాష్ట్రనివేశనమ్ । అబ్రవీత్ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం చిన్తయానం నరాధిపమ్
తర్వాత విదురుడు ధృతరాష్ట్రుని నివాసంలోకి ప్రవేశించి, ఆలోచనలో మునిగిపోయిన రాజును నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
విదురోఽహం మహాప్రాజ్ఞ సంప్రాప్తస్తవ శాసనాత్। యది కించన కర్తవ్యమయమస్మి ప్రశాధి మామ్
మహాప్రజ్ఞుడా, మీ ఆజ్ఞతో నేను విదురునిగా వచ్చాను. ఏదైనా చేయవలసిన పని ఉంటే దయచేసి చెప్పండి.
సఞ్జయో విదుర ప్రాప్తో గర్హయిత్వా చ మాం గతః। అజాతశత్రోః శ్వో వాక్యం సభామధ్యే స వక్ష్యతి
విదురా, సంజయుడు వచ్చి నన్ను గద్దించాడూ, వెళ్ళిపోయాడు. రేపు సభ మధ్యలో అజాతశత్రువు మాటను అతను చెప్పబోతున్నాడు.
తస్యాద్య కురువీరస్య న విజ్ఞాతం వచో మయా। తన్మే దహతి గాత్రాణి తదకార్షీత్ప్రజాగరమ్
ఈ రోజు ఆ కురు వీరుడు ఏమి మాట్లాడతాడో నాకు తెలియదు. ఆ ఆలోచన నా శరీరాన్ని కాల్చేస్తోంది, నన్ను నిద్రలేకుండా చేసింది.
ఆగ్రతో దహ్యమానస్య శ్రేయో యదనుపశ్యసి। తద్బ్రూహి త్వం హి నస్తాత ధర్మార్థకుశలో హ్యసి
ఈ బాధలో ఉన్నవాడికి ఏదైనా శ్రేయస్సు కనిపిస్తే చెప్పు. ఎందుకంటే నీవు ధర్మార్థాలలో నిపుణుడవు, విదురా.
యతః ప్రాప్తః సఞ్జయః పాణ్డవేభ్యో న మే యథావన్మనసః ప్రశాన్తిః । సర్వేన్ద్రియాణ్యప్రకృతిం గతాని కిం వక్ష్యతీత్యేవ మేఽద్య ప్రచిన్తా
సంజయుడు పాండవుల దగ్గర నుండి వచ్చినప్పటి నుంచి నా మనసుకు శాంతి లేదు. నా ఇంద్రియాలన్నీ సహజస్థితిని కోల్పోయాయి. అతను ఏమి చెబుతాడో అని నేను ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూనే ఉన్నాను.
తన్మే బ్రూహి విదుర త్వం యథావ- న్మనీషితం సర్వమజాతశత్రోః । యథా న నస్తాత హితం భవేచ్చ ప్రజాశ్చ సర్వాః సుఖితా భవేయుః
విదురా, అజాతశత్రువు మనసులో ఏమి ఉందో నీవు నిజంగా అర్థం చేసుకున్నదాన్ని నాకు చెప్పు. మనకు మేలు కలగాలని, ప్రజలందరూ సుఖంగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.
అభియుక్తం బలవతా దుర్బలం హీనసాధనమ్ । హృతస్వం కామినం చోరమావిశన్తి ప్రజాగరాః
బలహీనుడిని బలవంతుడు దాడి చేసినప్పుడు, దేనికీ దిక్కులేని వాడిని, ధనం పోయినవాడిని, కోరికలతో ఉన్నవాడిని, దొంగను — వీరిని నిద్రలేమి బాధిస్తుంది.
కచ్చిదేతైర్మహాదోషైర్న స్పృష్టోఽసి నరాధిప। కచ్చిచ్చ పరవిత్తేషు గృద్ధ్యన్న పరితప్యసే
రాజా, ఈ మహా దోషాలు నిన్ను తాకలేదని ఆశిస్తున్నాను. పరధనంపై ఆశపడి బాధపడటం లేదని కూడా ఆశిస్తున్నాను.
శ్రోతుమిచ్ఛామి తే ధర్మ్యం పరం నైశ్రేయసం వచః। అస్మిన్రాదర్షివంశే హి త్వమేకః ప్రాజ్ఞసంమతః
నీ ధార్మికమైన, శ్రేయస్సు కలిగించే మాటలు వినాలని నాకు కోరిక. ఈ రాజవంశంలో నీవే జ్ఞానిగా అందరికీ గౌరవించబడినవాడవు.
రాజా లక్షణసంపన్నస్త్రైలోక్యస్యాధిపో భవేత్। ప్రేష్యస్తే ప్రేషితశ్చైవ ధృతరాష్ట్ర యుధిష్ఠిరః
రాజు సకల లక్షణాలతో ఉంటే మూడు లోకాలకూ అధిపతిగా ఉండగలడు. ధృతరాష్ట్రా, యుధిష్ఠిరుడు నీ దూతగా పంపించబడ్డాడు.
విపరీతతరశ్చ త్వం భాగధేయే న సంమతః। అర్చిషాం ప్రక్షయాచ్చైవ ధర్మాత్మా ధర్మకోవిదః
నీ భాగ్యములో విపరీతత ఎక్కువగా ఉందని, నీవు ఇష్టపడబడటం లేదని అంటారు. ప్రభావం తగ్గినప్పుడు ధర్మాత్ముడైన, ధర్మజ్ఞుడైన వాడికి ప్రాధాన్యం ఉండదు.
ఆనృశంస్యాదనుక్రోశాద్ధర్మాత్సత్యాత్పరాక్రమాత్। గురుత్వాత్త్వయి సంప్రేక్ష్య బహూన్క్లేశాంస్తితిక్షతే
నీకు దయ, అనుకంప, ధర్మం, సత్యం, పరాక్రమం, గౌరవం ఉన్నందువల్ల, అనేక మంది కష్టాలను సహించగలుగుతున్నారు.
దుర్యోధనే సౌబలే చ కర్ణే దుఃశాసనే తథా। ఏతేష్వైశ్వర్యమాధాయ కథం త్వం భూతిమిచ్ఛసి
దుర్యోధనుడు, శకుని కుమారుడు, కర్ణుడు, దుఃశాసనుడు — వీరికి అధికారాన్ని అప్పగించి నీవు ఎలా భవిష్యత్తులో అభివృద్ధిని ఆశిస్తున్నావు?
ఆత్మజ్ఞానం సమారమ్భస్తితిక్షా ధర్మనిత్యతా। యమర్థాన్నాపకర్షన్తి స వై పణ్డిత ఉచ్యతే
ఆత్మజ్ఞానం, ప్రయత్నం, సహనం, ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ పాటించడం — ధనం వలన మారిపోని వాడే నిజమైన పండితుడు.
ఏకస్మాద్వృక్షాద్యజ్ఞపాత్రాణి రాజ- న్స్రుక్వ ద్రోణీ పేఠనీపీడనే చ। ఏతస్మాద్రాజన్బ్రువతో మే నిబోధ ఏకస్మాద్వై జాయతేఽసచ్చ సచ్చ
ఒకే చెట్టునుంచి యజ్ఞంలో ఉపయోగించే పాత్రలు — హోమపు చెంబు, గిన్నె, ముద్దలు వేసే గిన్నె, పిండిపెట్టు రాళ్లు — అన్నీ వస్తాయి. ఇదివల్ల, ఓ రాజా, నేను చెప్పేది గ్రహించు: ఒకే మూలం నుండి నిజమూ, అబద్ధమూ రెండూ పుట్టొచ్చు.
నిషేవతే ప్రశస్తాని నిన్దితాని న సేవతే। అనాస్తికః శ్రద్దధాన ఏతత్పణ్డితలక్షణమ్
ప్రశంసించబడిన వాటిని అనుసరిస్తాడు, నిందించబడిన వాటిని దరిచేరడు. అతడు నమ్మకంలేని వాడు కాదు, విశ్వాసంతో ఉన్నవాడు; ఇదే జ్ఞాన individual's లక్షణం.
క్రోధో హర్షశ్చ దర్పశ్చ హ్రీః స్తమ్భో మాన్యమానితా। యమర్థాన్నాపకర్షన్తి స వై పణ్డిత ఉచ్యతే
కోపం, ఆనందం, గర్వం, లజ్జ, మొండితనం, గౌరవం, అవమానం — ఇవి ఎవరి మనసును మార్పించలేవో, వాడినే జ్ఞాని అంటారు.
యస్య కృత్యం న జానన్తి మన్త్రం వా మన్త్రితం పరే। కృతమేవాస్య జానన్తి స వై పణ్డిత ఉచ్యతే
ఎవరి కార్యాలు, ఆలోచనలు ఇతరులకు తెలియవో, కానీ చేసిన పనులు మాత్రం తెలిసిపోతాయో, వాడినే జ్ఞాని అంటారు.
యస్య కృత్యం న విఘ్నన్తి శీతముష్ణం భయం రతిః। సమృద్ధిరసమృద్ధిర్వా స వై పణ్డిత ఉచ్యతే
ఎవరి పనులు చలికి, వేడికి, భయానికి, సుఖానికి, సంపదకైనా, దారిద్య్రానికైనా అడ్డంకి కాకపోతాయో, వాడినే జ్ఞాని అంటారు.
యస్య సంసారిణీ ప్రజ్ఞా ధర్మార్థావనువర్తతే। కామాదర్థం వృణీతే యః స వై పణ్డిత ఉచ్యతే
ఎవరి వివేకం ఈ లోకంలో ధర్మాన్ని, ధనాన్ని అనుసరిస్తుందో, ఎవడు ధనాన్ని కోరిక కోసం మాత్రమే ఎంచుకుంటాడో, వాడినే జ్ఞాని అంటారు.
యథాశక్తి చికీర్షన్తి యథాశక్తి చ కుర్వతే। కించిదవమన్యన్తే నరాః పణ్డితబుద్ధయః
తమ శక్తికి తగినట్టు ప్రయత్నిస్తారు, చేస్తారు; తమ శక్తికి తగినట్టు ఫలితం పొందుతారు. జ్ఞానులు కొన్నిసార్లు చిన్న విషయాలను పట్టించుకోరు.
క్షిప్రం విజానాతి చిరం శ్రృణోతి విజ్ఞాయ చార్థం భజతే న కామాత్। నాసంపృష్టో హ్యుపయుఙ్క్తే పరార్థే తత్ప్రజ్ఞానం ప్రథమం పణ్డితస్య
వాడు త్వరగా అర్థం చేసుకుంటాడు, చాలా కాలం వినగలడు, విషయం తెలుసుకున్న తర్వాత కోరికతో కాకుండా పని చేస్తాడు. అడగని విషయాన్ని ఇతరుల కోసం ఉపయోగించడు; ఇదే జ్ఞాన individual's ముఖ్య లక్షణం.
నాప్రాప్యమభివాఞ్ఛన్తి నష్టం నేచ్ఛన్తి శోచితుమ్। ఆపత్సు చ న ముహ్యన్తి నరాః పణ్డితబుద్ధయః
అందుకోలేని దానిని కోరరు, పోయిన దానికోసం విచారించరు. కష్టాల్లో జ్ఞానులు అయోమయానికి లోనవారు కాదు.
నిశ్చిత్య యః ప్రక్రమతే నాన్తర్వసతి కర్మణః। అవన్ధ్యకాలో వశ్యాత్మా స వై పణ్డిత ఉచ్యతే
ఎవడు ఆలోచించి పని మొదలుపెడతాడో, పనిలో ఆలస్యం చేయకపోతాడో, ఎవరి సమయం వృథా కాకపోతుందో, ఎవడు తనను తాను అదుపులో ఉంచుతాడో, వాడినే జ్ఞాని అంటారు.
ఆర్యకర్మణి రజ్యన్తే భూతికర్మాణి కుర్వతే హితం చ నాభ్యసూయన్తి పణ్డితా భరతర్షభ
ఆర్యుల పనుల్లో ఆనందిస్తారు, శ్రేయస్సు కోసం పనులు చేస్తారు, మేలైన దానిని అసూయపడరు, ఓ భరత వంశశ్రేష్ఠా! వీరే జ్ఞానులు.
న హృష్యత్యాత్మసంమానే నావమానేన తప్యతే। గాఙ్గో హ్రద ఇవాక్షోభ్యో యః స పణ్డిత ఉచ్యతే
ఆత్మగౌరవంలో హర్షించడు, అవమానంలో బాధపడడు. గంగా నదిలోని లోతైన చెరువులా, ఎవడు కదలడు కాదు, వాడినే జ్ఞాని అంటారు.
తత్త్వజ్ఞః సర్వభూతానాం యోగజ్ఞః సర్వకర్మణామ్। ఉపాయజ్ఞో మనుష్యాణాం నరః పణ్డిత ఉచ్యతే
ప్రతి జీవికి తత్వాన్ని తెలిసినవాడు, ప్రతి పనిలో యోగాన్ని తెలిసినవాడు, మనుషులలో మార్గాన్ని తెలిసినవాడు — వాడినే జ్ఞాని అంటారు.
ప్రవృత్తవాక్ చిత్రకథ ఊహవాన్ప్రతిభానవాన్। ఆశు గ్రన్థస్య వక్తా చ యః స పణ్డిత ఉచ్యతే
ఎవరి మాటలు చురుకుగా ఉంటాయో, ఎవడు వివిధ కథలు చెప్పగలడో, ఊహలో నిపుణుడై, వెంటనే గ్రంథాన్ని వివరించగలడో, వాడినే జ్ఞాని అంటారు.