అవినాశమిచ్ఛతాం బ్రాహ్మణానాం ప్రాయశ్చిత్తం విహితం యద్విధాత్రా। సంపశ్యేథాః కర్మసు వర్తమానాన్ వికర్మస్థాన్సఞ్జయ గర్హయేస్త్వమ్
అమరత్వాన్ని కోరే బ్రాహ్మణులకు, సృష్టికర్త ప్రాయశ్చిత్తాన్ని నిర్ణయించాడు. కార్యంలో ఉన్నవారిని గమనించు, తప్పుగా ప్రవర్తించేవారిని నీవు తప్పుపట్టు, సంజయా.
మనీషిణాం సత్త్విచ్ఛేదనాయ విధియతే సత్సు వృత్తిః సదైవ। అబ్రాహ్మణాః సన్తి తు యే న వైద్యాః సర్వోత్సఙ్గం సాధు మన్యేత తేభ్యః
తెలివిగలవారికి, మంచి వారిలో ప్రవర్తన ఎప్పుడూ శుద్ధిని కాపాడేందుకు చెప్పబడింది. బ్రాహ్మణులు కాని, వైద్యులు కాని వారు పూర్తిగా అనర్హులని భావించాలి.
తదధ్వానః పితరో యే చ పూర్వే పితామహా యే చ తేభ్యః పరేఽన్యే। యజ్ఞైషిణో యే చ హి కర్మ కుర్యు- ర్నాన్యం తతో నాస్తికోఽస్మీతి మన్యే
ఈ మార్గాన్ని అనుసరించిన పూర్వీకులు, వారి తండ్రులు, తాతలు, మరికొందరు; యజ్ఞాన్ని కోరేవారు, కార్యాలు చేసే వారు—ఇదే మార్గం, దీనికంటే వేరే మార్గం లేదు, నాస్తికత్వం కాదు అని నేను భావిస్తున్నాను.
యత్కించనేదం విత్తమస్యాం పృథివ్యాం యద్దేవానాం త్రిదశానాం పరం యత్। ప్రాజాపత్యం త్రిదివం బ్రహ్మలోకం నాధర్మతః సఞ్జయ కామయేయమ్
ఈ భూమిపై ఎంత ధనం ఉన్నా, దేవతల్లో ఉన్న గొప్పదైనా, ప్రజాపతికి చెందినదైనా, స్వర్గం, బ్రహ్మలోకం అయినా—అధర్మ మార్గంలో వాటిని నేను కోరను, సంజయా.
ధర్మేశ్వరః కుశలో నీతిమాంశ్చా- ప్యుపాసితా బ్రాహ్మణానాం మనీషీ। నానావిధాంశ్చైవ మహాబలాంశ్చ రాజన్యభోజాననుశాస్తి కృష్ణః
ధర్మంలో నిపుణుడు, నయమార్గంలో నైపుణ్యం కలవాడు, పండిత బ్రాహ్మణులను సేవించిన జ్ఞాని, కృష్ణుడు అనేక శక్తివంతమైన రాజులను, యువరాజులను పాలిస్తున్నాడు.
యది హ్యహం విసృజత్సామ గర్హ్యో నియుధ్యమానో యది జహ్యాం స్వధర్మమ్ । మహాయశాః కేశవస్తద్బ్రవీతు వాసుదేవస్తూభయోరర్థకామః
నన్ను పోరుకు ఆహ్వానించినప్పుడు నేను శాంతి మార్గాన్ని వదిలిపెడితే, లేక నా కర్తవ్యాన్ని విడిచిపెడితే, ఆ మహిమాన్వితుడు కేశవుడు చెప్పాలి. వాసుదేవుడు ఇద్దరి మేలుకోసమే కోరుకుంటాడు.
శైనేయోఽయం చేదయశ్చాన్ధకాశ్చ వార్ష్ణేయభోజాః కుకురాః సృఞ్జయాశ్చ । ఉపాసీనా వాసుదేవస్య బుద్ధిం నిగృహ్య శత్రూన్సుహృదో నన్దయన్తి
సాత్యకి, కృతవర్మ, అంధకులు, వృష్ణులు, భోజులు, కుకురులు, శ్రీంజయులు—all వాసుదేవుని మాట వినుతూ కూర్చుంటే, వారు శత్రువులను జయించి, మిత్రులను సంతోషపెడతారు.
వృష్ణ్యన్ధకా హ్యుగ్రసేనాదయో వై కృష్ణప్రణీతాః సర్వ ఏవేన్ద్రకల్పాః । మనస్వినః సత్యపరాయణాశ్చ మహాబలా యాదవా భోగవన్తః
వృష్ణులు, అంధకులు, ఉగ్రసేనుడు మరియు ఇతరులు—అందరూ కృష్ణుని నాయకత్వంలో, ఇంద్రుడితో సమానంగా, ఆలోచనలో లోతైనవారు, సత్యానికి నిబద్ధులు, మహాబలశాలి, యాదవులు, ఐశ్వర్యవంతులు.
కాశ్యో బభ్రుః శ్రియముత్తమాం గతో లబ్ధ్వా కృష్ణం భ్రాతరమీశితారమ్ । యస్మై కామాన్వర్షతి వాసుదేవో గ్రీష్మాత్యయే మేఘ ఇవ ప్రజాఽభ్యః
కాశీ రాజు బభ్రువు, తన అన్నయ్య అయిన కృష్ణుని ప్రభావంతో, అత్యుత్తమ ఐశ్వర్యాన్ని పొందాడు. వాసుదేవుడు అతనికి కావలసిన దానిని, వేసవి చివరలో మేఘం ప్రజలకు వర్షం కురిపించినట్టు, ప్రసాదిస్తాడు.
ఈదృశోఽయం కేశవస్తాత విద్వాన్ విద్ధి హ్యేనం కర్మణాం నిశ్చయజ్ఞమ్। ప్రియశ్చ నః సాధుతమశ్చ కృష్ణో నాతిక్రామే వచనం కేశవస్య
ఇలాంటి జ్ఞాని కేశవుడు, తండ్రీ, కార్యాల సారాన్ని గ్రహించేవాడని తెలుసుకో. కృష్ణుడు మనకు ప్రియమైనవాడు, ఉత్తముడు. నేను ఎప్పుడూ కేశవుని మాటను అతిక్రమించను.
అవినాశం సఞ్జయ పాణ్డవానా- మిచ్ఛామ్యహం భూతిమేషాం ప్రియం చ। తథా రాజ్ఞో ధృతరాష్ట్రస్య సూత సమాశంసే బహుపుత్రస్య వృద్ధిమ్
సంజయా, పాండవుల క్షేమం, ఐశ్వర్యం, ఆనందం నేను కోరుకుంటున్నాను. అలాగే, రాజు ధృతరాష్ట్రుని అనేక మంది కుమారుల అభివృద్ధి కూడా నేను ఆశిస్తున్నాను.
కామో హి మే సఞ్జయ నిత్యమేవ నాన్యద్బ్రూయాం తాన్ప్రతి శామ్యతేతి। రాజ్ఞశ్చ హి ప్రియమేతచ్ఛృణోమి మన్యే చైతత్పాణ్డవానాం సమక్షమ్
నిజంగా సంజయా, నేను ఎప్పుడూ వారందరూ శాంతిని కోరాలని మాత్రమే కోరుకుంటాను. వారికి వేరే మాట చెప్పను. ఇది రాజుకూ ఇష్టమని వింటున్నాను, పాండవుల సమక్షంలో కూడా ఇదే అనుకుంటున్నాను.
సుదుష్కరస్తత్ర శమో హి నూనం ప్రదర్శితః సఞ్జయ పాణ్డవేన। యస్మిన్గృద్ధో ధృతరాష్ట్రః సపుత్రః కస్మాదేషాం కలహో నావమూర్చ్ఛేత్
సంజయా, అక్కడ పాండవుడు చూపిన శాంతి నిజంగా చాలా కష్టమైనది. ధృతరాష్ట్రుడు, అతని కుమారులు లోభంతో ఉన్నప్పుడు, ఈ కలహం ఎందుకు పెరగకూడదు?
న త్వం ధర్మం విచరం సఞ్జయేహ మత్తశ్చ జానామి యుధిష్ఠిరాచ్చ అథో కస్మాత్సజ్జయ పాణ్డవస్య ఉత్సాహినః పూరయతః స్వకర్మ
కాని సంజయా, నువ్వు ఇక్కడ ధర్మాన్ని పాటించడం లేదు. ఇది నాకు, యుధిష్ఠిరుని నుండీ తెలుసు. మరి, సంజయా, తన కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చడంలో ఉత్సాహంగా ఉన్న పాండవుని ఎందుకు అడ్డుకుంటున్నావు?
యథాఖ్యాతమావమతః కుటుమ్బే పురా కస్మాన్సాధువిలోపమాత్థ। అస్మిన్విధౌ వర్తమానే యథావ- దుచ్చావచా మతయో బ్రాహ్మణానామ్
ఇంట్లో ముందే చెప్పినట్టు, నీవు నీకు ధర్మవంతుడనిపించి, వారి నాశనాన్ని ఎందుకు సమర్థించావు? ఈ పరిస్థితిలో, బ్రాహ్మణుల అభిప్రాయాలు రకరకాలుగా ఉన్నాయి—కొన్ని ఉన్నతంగా, కొన్ని తక్కువగా.
కర్మణాఽఽహుః సిద్ధిమేకే పరత్ర హిన్వా కర్మ విద్యయా సిద్ధిమేకే। నాభుఞ్జానో భక్ష్యభోజ్యస్య తృప్యే- ద్విద్వానపీహ విహితం బ్రాహ్మణానామ్
కొంతమంది కర్మ ద్వారానే ఫలితం వస్తుందని అంటారు, మరికొంతమంది విద్య ద్వారా కర్మాన్ని విడిచి ఫలితం వస్తుందని అంటారు. అయినా, బ్రాహ్మణులకు నిర్ణయించిన విధంగా ఆహారం తినకుండా, ఎంత పెద్ద జ్ఞాని అయినా తృప్తి చెందడు.
యా వై విద్యాః సాధయన్తీహ కర్మ తాసాం ఫలం విద్యతే నేతరాసామ్। తత్రేహ వై దృష్టఫలం తు కర్మ పీత్వోదకం శామ్యతి తృష్ణయాఽఽర్తః
ఇక్కడ కర్మను సాధించే విద్యలకే ఫలం ఉంటుంది, ఇతర విద్యలకు కాదు. ఇక్కడ కర్మకు ప్రత్యక్ష ఫలితం ఉంటుంది, దాహంతో బాధపడే వాడు నీరు తాగి తృప్తి చెందినట్టు.
సోఽయం విధిర్విహితః కర్మణైవ సంవర్తతే సఞ్జయ తత్ర కర్మ। తత్ర యోఽన్యత్కర్మణః సాధు మన్యే- న్మోఘం తస్యాలపితం దుర్బలస్య
కాబట్టి, సంజయా, కర్మ ద్వారానే ఫలితాలు కలుగుతాయి. అక్కడ కర్మే ప్రధానమైనది. ఎవరు దీనికి విరుద్ధంగా భావిస్తే, వారి మాటలు వ్యర్థం, బలహీనుల మాటలు.
కర్మణాఽమీ భాన్తి దేవాః పరత్ర కర్మణైవేహ ప్లవతే మాతరిశ్వా। అహోరాత్రే విదధత్కర్మణైవ అతన్ద్రితో నిత్యముదేతి సూర్యః
కర్మ వల్లే దేవతలు పరలోకంలో ప్రకాశిస్తారు; కర్మ వల్లే ఇక్కడ గాలి కదులుతుంది. కర్మ వల్లే సూర్యుడు ప్రతిరోజూ అలసట లేకుండా ఉదయిస్తాడు.
మాసార్ధమాసానథ నక్షత్రయోగా- నతన్ద్రితశ్చన్ద్రమాశ్చాభ్యుపైతి। అతన్ద్రితో దహతే జాతవేదాః సమిద్ధ్యమానః కర్మ కుర్వన్ప్రజాభ్యః
చంద్రుడు అలసట లేకుండా నెలనెలా తారలతో కలిసే స్థితులను పొందుతాడు. అగ్ని ఎప్పుడూ అలసట లేకుండా, ప్రజల కోసం వెలిగించి, తన కర్మతో దహించుకుంటుంది.
అతన్ద్రితా భారమిమం మహాన్తం బిభర్తి దేవీ పృథివీ వలేన। అతన్ద్రితాః శీఘ్రసపో వహన్తి సన్తర్పయన్త్యః సర్వభూతాని నద్యః
ఈ భూమి దేవత, అలసట లేకుండా తన బలంతో ఈ గొప్ప భారాన్ని మోస్తుంది. నదులు వేగంగా ప్రవహిస్తూ అలసట లేకుండా అన్ని జీవులను పోషిస్తాయి.
అతన్ద్రితో వర్షతి భూరితేజాః సన్నాదయన్నన్తరిక్షం దిశశ్చ। అతన్ద్రితో బ్రహ్మచర్యం చచార శ్రేష్ఠత్వమిచ్ఛన్బలభిద్దేవతానామ్
అత్యంత తేజోవంతుడైన వాడు అలసట లేకుండా వర్షం కురిపిస్తూ, ఆకాశాన్ని, దిక్కులను మోగిస్తాడు. అలసట లేకుండా ఇంద్రుడు బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించి, దేవతల్లో శ్రేష్ఠతను కోరాడు.
హిత్వా సుఖం మనసశ్చ ప్రియాణి తేన శక్రః కర్మణా శ్రైష్ఠ్యమాప। సత్యం ధర్మం పాలయన్నప్రమత్తో దమం తితిక్షాం సమతాం ప్రియం చ
మనసుకు ఇష్టమైన ఆనందాలను వదిలిపెట్టి, శక్రుడు ఆ కార్యంతో గొప్పతనాన్ని పొందాడు. అతడు ఎప్పుడూ నిజాయితీ, ధర్మాన్ని కాపాడుతూ, జాగ్రత్తగా ఉండి, మనస్సును నియంత్రించటం, సహనం, సమత్వం, ప్రేమ ఇవన్నీ ఆచరించాడు.
ఏతాని సర్వాణ్యుపసేవమానో యో దేవరాజ్యం మఘవాన్ప్రాప ముఖ్యమ్। బృహస్పతిర్బ్రహ్మచర్యం చచార సమీహితః సంశిమాత్మా యథావత్
ఈ మంచి లక్షణాలన్నీ పాటిస్తూ మఘవాన్ దేవతల్లో ప్రధాన స్థానాన్ని పొందాడు. బృహస్పతి తన మనస్సును స్థిరంగా ఉంచి, తగినట్లు బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తూ, తన లక్ష్యాన్ని సాధించేందుకు ప్రయత్నించాడు.
హిత్వా సుఖ ప్రతిరుధ్యేన్ద్రియాణి తేన దేవానామగమద్గౌరవం సః। తథా నక్షత్రాణి కర్మణాఽముత్ర భాన్తి రుద్రాదిత్యా వసవోఽథాపి విశ్వే
ఆనందాన్ని వదిలి, ఇంద్రియాలను నియంత్రిస్తూ, అతడు దేవతల్లో గౌరవాన్ని పొందాడు. అలాగే, తమ కర్మఫలితంతో నక్షత్రాలు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు, వసువులు, విశ్వదేవతలు అక్కడ ప్రకాశిస్తారు.
యమో రాజా వైశ్రవణః కుబేరో గన్ధర్వయక్షాప్సరసశ్చ సూత। బ్రహ్మవిద్యాం బ్రహ్మచర్యం క్రియాం చ నిపేవమాణా ఋషయోఽముత్ర భాన్తి
యముడు, వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు), గంధర్వులు, యక్షులు, అప్సరసలు, రథసారథులు — వీరందరూ బ్రహ్మవిద్య, బ్రహ్మచర్యం, కర్మలు పాటిస్తూ, అక్కడ ఋషులు కూడా ప్రకాశిస్తున్నారు.
జానన్నిమం సర్వలోకస్య ధర్మం విప్రేన్ద్రాణాం క్షత్రియాణాం విశాం చ। స కస్మాత్త్వం జానతాం జ్ఞానవాన్సన్ వ్యాయచ్ఛసేక సఞ్జయ కౌరవార్థే
ఈ లోకాలన్నింటికీ, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, ప్రజల ధర్మాన్ని తెలుసుకుని, నీవు తెలిసినవాడివై, జ్ఞానవంతుడివై, కౌరవుల విషయమై ఎందుకు సందేహపడుతున్నావు సంజయ?
ఆమ్నాయేషు నిత్యసంయోగమస్య తథాఽశ్వమేధే రాజసూయే చ విద్ధి। సంయుజ్యతే ధనుపా వర్మణా చ హస్త్యశ్వాద్యై రథశస్త్రైశ్చ భూయః
వేదాలలో, అలాగే అశ్వమేధ, రాజసూయ యాగాలలో ఎప్పుడూ ఆయుధాలు, కవచాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఆయుధాలతో సంబంధం ఉంటుందని తెలుసుకో.
తే చేదిమే కౌరవాణామ్రుపాయ- మవగచ్ఛేయువధేనైవ పార్థాః। ధర్మత్రాణం పుణ్యమేషాం కృతం స్యా- దార్యే వృత్తే భీమసేనం నిగృహ్య
ఈ కౌరవులు ఈ మార్గాన్ని అర్థం చేసుకుని ఉంటే, పాండవులను హత్యచేసి నాశనం చేసేవారు. అప్పుడు వారి చర్య ధర్మపరమైనదిగా, పుణ్యమయమైనదిగా మారేది; భీమసేనుడిని మంచి మార్గంలో నిరోధించి ఉండేవారు.
తే చేత్పిత్ర్యే కర్మణి వర్తమానా ఆపద్యేరన్దిష్టవశేన మృత్యుమ్। యథాశక్త్యాపూరయన్తః స్వకర్మ తదప్యేషాం నిధనం స్యాత్ప్రశస్తమ్
వారు పితృకర్మలు చేస్తూ, విధి వశాన మరణాన్ని పొందినా, తమ శక్తికి తగినంతగా తమ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చినా, ఆ మరణం కూడా వారికి ప్రశంసనీయమే అవుతుంది.