కాం ను వాచం సఞ్జయ మే శృణోషి। యుద్ధైషిణీం యేన యుద్ధాద్బిభేషి । అయుద్ధం వై తాత యుద్ధాద్గరీయః కస్తల్లబ్ధ్వా జాతు యుద్ధ్యేత సూత
సంజయా! నేను చెప్పే మాటలు నీవు వినిపించుకుంటున్నావా? యుద్ధాన్ని కోరే మాటలు విని నీవు భయపడుతున్నావు. యుద్ధం కంటే యుద్ధం లేకపోవడమే గొప్పది. దాన్ని పొందినవాడు ఎప్పుడూ యుద్ధాన్ని కోరడు, రథికుడా!
అకుర్వతశ్చేత్పురుషస్య సఞ్జయ సిద్ధ్యేత్సఙ్కల్పో మనసా యం యమిచ్ఛేత్। న కర్మ కుర్యాద్విదితం మమైత- దన్యత్ర యుద్ధాద్బహు యల్లఘీయః
సంజయా! మనిషి ఏ పనీ చేయకపోతే, మనసులో కోరుకున్నది సాధ్యమవుతుందా? యుద్ధాన్ని తప్పించి, నాకు తెలిసిన ఇతర పనులన్నీ చాలా తేలికగా ఉంటాయి.
కుతో యుద్ధం జాతు నరోఽవగచ్ఛే- త్కో దేవశప్తో హి వృణీత యుద్ధమ్। సుఖైషిణః కర్మ కుర్వన్తి పార్థా ధర్మాదహీనం యచ్చ లోకస్య పథ్యమ్
మనిషి యుద్ధాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకోగలడు? దేవతలు శపించినవాడు యుద్ధాన్ని ఎంచుకుంటాడా? పార్థులు సుఖాన్ని కోరుతూ పనులు చేస్తారు, లోకానికి అనుకూలమైనదైనా, ధర్మం లేని పనిని కూడా చేస్తారు.
ధర్మోదయం సుఖమాశంసమానాః కృచ్ఛ్రోపాయం తత్త్వతః కర్మ దుఃఖమ్। సుఖం ప్రేప్సుర్విజిఘాంసుశ్చ దుఃఖం కర్మారభేద్యచ్చ ధర్మానపేతమ్
ధర్మం వల్ల సుఖం వస్తుందని ఆశించే వారు, కష్టపడి చేసే పని నిజంగా బాధకరం అని తెలుసుకుంటారు. సుఖాన్ని కోరే వాడు, దుఃఖాన్ని నివారించాలనుకునే వాడు, ధర్మానికి విరుద్ధంగా కాని పనిని మాత్రమే చేస్తాడు.
క ఇన్ద్రియాణాం ప్రీతివశానురానాం కర్మాభిజ్ఞః స్వశరీరం దునోతి। యయా ప్రముక్తో న కరోతి దుఃఖం తృష్ణాం త్యజేత్సర్వధర్మాదపేతామ్
ఇంద్రియాల ఆనందానికి లోనై, కార్యాన్ని తెలిసినవాడు తన శరీరాన్ని ఎందుకు హింసిస్తాడు? అలాంటి బంధనాల నుంచి విముక్తుడైనవాడు దుఃఖాన్ని చేయడు; అన్ని ధర్మాలకు విరుద్ధమైన తృష్ణను వదిలిపెడతాడు.
సహాస్మాభిర్ధృతరాష్ట్రస్య రాజ్ఞః
మనతో పాటు ధృతరాష్ట్రుడు రాజుగా ఉన్నాడు.
కథం త్వస్మాన్సంప్రణుదేత్కురుభ్యః
అయితే, ఆయన మనలను కౌరవులపై ఎలా ప్రేరేపించగలడు?
అత్రైవ స్యాదవుధస్యైవ కామః। ప్రాయః శరీరే హృదయం దునోతి
ఇక్కడే ఆయుధాలు లేని వాడికి కోరిక కలుగుతుంది; సాధారణంగా, శరీరంలో హృదయం బాధపడుతుంది.
స్వయం రాజా విషమస్థః పరేషు సామర్థ్యమన్విచ్ఛతి తన్న సాధు। యథాఽఽత్మనః పశ్యతి వృత్తమేవ తథా పరేతామపి సోఽభ్యుపైతి
రాజు ఇతరులలో కష్టంలో ఉన్నప్పుడు శక్తిని కోరతాడు, కానీ అది మంచిది కాదు. తన ప్రవర్తనను ఎలా చూస్తాడో, అదే విధంగా ఇతరుల ప్రవర్తనను కూడా అంగీకరిస్తాడు.
ఆసన్నమగ్నిం తు నిదాఘకాలే గమ్భీరకక్షే గహనే విసృజ్య। యథా వివృద్ధం వాయువశేన శోచే- త్క్షేమం ముముక్షుః శిశిరవ్యపాయే
వేసవిలో, మంటకు దగ్గరగా, లోతైన గదిలో వదిలి, గాలి పెరిగినప్పుడు, చలికాలం పోయినప్పుడు, రక్షణ కోసం ఆశిస్తూ బాధపడినట్టు.
ప్రాప్తైశ్వర్యో ధృతరాష్ట్రోఽద్య రాజా లాలప్యతే సఞ్జయ కస్య హేతోః । ప్రగృహ్య దుర్బుద్ధిమనార్జవే రతం పుత్రం మన్దం మూఢమమన్త్రిణం తు
ఇప్పుడే రాజ్యాన్ని, ఐశ్వర్యాన్ని పొందిన ధృతరాష్ట్రుడు, సంజయా, ఎందుకు ఇలా ఆనందంలో మునిగిపోతున్నాడో తెలుసా? అతడు తన మూర్ఖుడైన, నిస్సత్యుడైన, చెడు బుద్ధి కలిగిన కుమారుడిని పట్టుకుని, అతని మాటలకే లోనై ఉన్నాడు.
అనాప్తవచ్చాప్తతమస్య వాచః సుయోధనో విదురస్యావమత్య। సుతస్య రాజా ధృతరాష్ట్రః ప్రియైషీ సంబుధ్యమానో విశతేఽధర్మమేవ
సుయోధనుడు, బంధువులందరిలో తెలివైనవాడైన విదురుని మాటలను, పరాయివాడివి అన్నట్టు పట్టించుకోడు. రాజైన ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారుడి మేలు కోరి, తెలిసీ తెలిసీ ధర్మాన్ని వదిలిపెడుతున్నాడు.
మేధావినం హ్యర్థకామం కురూణాం బహుశ్రుతం వాగ్మినం శీలవన్తమ్ । స తం రాజా ధృతరాష్ట్రః కురుభ్యో న సస్మార విదురం పుత్రకామ్యాత్
విదురు తెలివిగలవాడు, విషయాల్లో నిపుణుడు, బహుళ విద్యలు నేర్చుకున్నవాడు, మంచి మాటలు చెప్పేవాడు, మంచి స్వభావం కలవాడు. అయినా, కురువంశానికి మేలు జరగాలని కాకుండా, తన కుమారుడి కోసమే ధృతరాష్ట్రుడు అతడిని గుర్తు చేసుకోలేదు.
మానఘ్నస్యాసౌ మానకామస్య చేర్షోః సంరమ్భిణశ్చార్థధర్మాతిగస్య। దుర్భాషిణో మన్యువశానుగస్య కామాత్మనో దౌర్హృదైర్భావితస్య
ఆ కుమారుడు పరుల గౌరవాన్ని నాశనం చేసే వాడు, గౌరవం కోసం తహతహలాడే వాడు, అసూయగలవాడు, కోపానికి లోనయ్యే వాడు, లాభం, ధర్మాన్ని దాటి పోయే వాడు, కఠినంగా మాట్లాడే వాడు, కోపానికి లోనై, స్వేచ్ఛగా ప్రవర్తించే వాడు, చెడు మనసుతో ఉండే వాడు.
అనేయస్యాశ్రేయసో దీర్ఘమన్యో- ర్మిత్రద్రుహః సఞ్జయ పాపబుద్ధేః। సుతస్య రాజా ధృతరాష్ట్రః ప్రియైషీ ప్రపశ్యమానః ప్రాజహాద్ధర్మకామౌ
సంజయా, ఆ రాజు తన కుమారుడి మేలు కోరి, ధర్మాన్ని, మంచితనాన్ని వదిలేశాడు. తన కుమారుడు నియంత్రణ లేకుండా, స్నేహితులకు శత్రువుగా, చెడు ఆలోచనలతో, చెడు బుద్ధితో ఉన్నాడని తెలిసినా కూడా అలా చేశాడు.
తదైవ మే సఞ్జయ దీవ్యతోఽభూ- న్మతిః కురూణామాగతః స్యాదభావః । కావ్యాం వాచం విదురో భాషమాణో న విన్దతే యద్ధార్తరాష్ట్రాత్ప్రశంసామ్
సంజయా, నేను పాశాక్రీడ ఆడుతున్నప్పుడు, అప్పుడే నాకు తెలిసింది — కురువంశానికి నాశనం దగ్గరగా ఉందని. విదురు మంచి మాటలు చెప్పినా, ధృతరాష్ట్రుని వర్గం నుంచి అతడికి ఎలాంటి ప్రశంస రాకపోవడం చూస్తే, అంతా స్పష్టమైంది.
క్షత్తుర్యదా నాన్వవర్తన్త బుద్ధిం కృచ్ఛ్రం కురూన్సూత తదాఽభ్యాజగామ। యావత్ప్రజ్ఞామన్వవర్తన్త తస్య తావత్తేషాం రాష్ట్రవృద్ధిర్బభూవ
విదురు చెప్పిన మాటలను వినిపించకపోయినప్పుడు, సారథీ, కురువంశానికి కష్టాలు వచ్చాయి. అతని తెలివిని పాటించినంత కాలం, వాళ్ల రాజ్యం అభివృద్ధి చెందింది.
తదర్థలుబ్ధస్య నిబోధ మేఽద్య యే మన్త్రిణో ధార్తరాష్ట్రస్య సూత। దుఃశాసనః శకునిః సూతపుత్రో గావల్గణే పశ్య సంమోహమస్య
ఇప్పుడు విను సంజయా, ధృతరాష్ట్రుని లోభపడి ఉన్న కుమారుడికి ఎవరు మంత్రులు అంటే — దుఃశాసనుడు, శకుని, కర్ణుడు, గావల్గణుడు. చూడు, అతడిని ఎంతటి మాయ ముంచేసిందో!
సోఽహం న పశ్యామి పరీక్షమాణః కథం స్వస్తి స్యాత్కురుసృఞ్జయానామ్ । ఆత్తైశ్వర్యో ధృతరాష్ట్రః పరేభ్యః ప్రవ్రాజితే విదురే దీర్ఘదృష్టౌ
నేను బాగా పరిశీలించినప్పుడు, కురువంశానికి, శ్రీంజయులకు శుభం జరుగుతుందనే ఆశ నాకు కనిపించదు. ధృతరాష్ట్రుడు పరుల నుంచి అధికారాన్ని తీసుకుని, దూరదృష్టి కలిగిన విదురుని దేశనెత్తేశాడు.
ఆశంసతే వై ధృతరాష్ట్రః సపుత్రో మహారాజ్యమసపత్నం పృథివ్యామ్। తస్మిఞ్శమః కేవలం నోపలభ్యః సర్వం స్వకం మద్గతే మన్యతేఽర్థమ్
ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారుడితో కలిసి, భూమిపై ఎవ్వరూ ప్రతిస్పర్ధించని మహారాజ్యాన్ని ఆశిస్తున్నాడు. కానీ అందులో అతనికి శాంతి లేదు; మొత్తం సంపద తనదే అని భావిస్తున్నాడు.
యత్తత్కర్ణో మన్యతే పారణీయం యుద్ధే గృహీతాయుధమర్జునం వై । ఆసంశ్చ యుద్ధాని పురా మహాన్తి కథం కర్ణో నాభవద్ద్వీప ఏషామ్
కర్ణుడు యుద్ధంలో ఆయుధాలు ధరించిన అర్జునుడిని ఓడించగలడని అనుకుంటున్నది వట్టి ఊహ మాత్రమే. ఇంతకు ముందు ఎన్నో గొప్ప యుద్ధాలు జరిగాయి; అప్పుడు కర్ణుడు వారిని ఎలా రక్షించలేకపోయాడు?
కర్ణశ్చ జానాతి సుయోధనశ్చ ద్రోణశ్చ జానాతి పితామహశ్చ। అన్యే చ యే కుగ్వస్తత్ర సన్తి యథాఽర్జునాన్నామ్త్యపరో ధనుర్ధరః
కర్ణుడు, సుయోధనుడు, ద్రోణుడు, భీష్ముడు — వీళ్లందరికీ తెలుసు, అక్కడ ఉన్న ఇతరులు కూడా తెలుసు — అర్జునుడిని మించిన విలువిద్యలో మరొకరు లేరు.
జానన్త్యేతన్కురవః సర్వ ఏవ యే చాప్యన్యే భూమిపాలాః సమేతాః। దుర్యోధనే రాజ్యమిహాభవద్యథా అరిన్దమే ఫాల్గునేఽవిద్యమానే
ఈ విషయం కురువంశస్థులందరికీ, అక్కడ చేరిన ఇతర రాజులకూ తెలుసు. శత్రువులను జయించే ఫల్గుణుడు లేకపోతే తప్ప, దుర్యోధనునికి ఇక్కడ రాజ్యం దక్కేది కాదు.
తేనానుబన్ధం మన్యతే ధార్తరాష్ట్రః శక్యం హర్తుం పాణ్డవానాం మమత్వమ్ । కిరీటినా తాలమాత్రాయుధేన తద్వేదినా సంయుగం తత్ర గత్వా
ఇప్పటికీ ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, పాండవుల భాగాన్ని మిత్రత్వంతో దక్కించుకోవచ్చని అనుకుంటున్నాడు. కానీ కిరీటధారి అర్జునుడు, తన గొప్ప ధనుస్సుతో యుద్ధంలోకి అడుగుపెడితే, నిజం తెలిసినప్పుడు ఏమవుతుందో చూడు.
గాణ్డీవవిష్ఫారితశబ్దమాత్రం శ్రుత్వైవ తే ధార్తరాష్ట్రా మ్రియన్తే। క్రుద్ధం న చేదీక్షతే భీమసేనం సుయోధనో మన్యతే సిద్ధమర్థమ్
గాండీవ ధనుస్సు మోగిన శబ్దం వినగానే, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు భయంతో చచ్చిపోతారు. సుయోధనుడు, కోపంతో ఉన్న భీమసేనుడిని చూడకపోతే, తన లక్ష్యం సాధించానని అనుకుంటాడు.
ఇన్ద్రోఽప్యేతన్నోత్సహేత్తాత హర్తు- మైశ్వర్యం నో జీవతి భీమసేనే। ధనఞ్జయే నకులే చైవ సూత తథా వీరే సహదేవేఽసహిష్ణౌ
భీమసేనుడు బతికినంత కాలం, ఈ రాజ్యాన్ని ఇంద్రుడైనా తీసుకోలేడు. అలాగే, ధనంజయుడు, నకులుడు, పరాక్రమశాలి సహదేవుడు ఉన్నంత వరకు కూడా, సారథీ!
సచేదేతాం ప్రతిపద్యేత బుద్ధిం వృద్ధో రాజా సహ పుత్రేణ సూత। ఏవం రణే పాణ్డవకోపదగ్ధా న నశ్యేయుః సఞ్జయ ధార్తరాష్ట్రాః
వృద్ధుడైన రాజు తన కుమారుడితో కలిసి ఈ విషయాన్ని గ్రహిస్తే, సంజయా, పాండవుల కోపానికి యుద్ధంలో కాలిపోతున్నా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు నశించరు.
జానామి త్వం క్లేశమస్మాసు వృత్తం త్వాం పూజయన్మఞ్జయాహం క్షమేయమ్। వచ్చాస్మాకం కౌరవైర్భృతపూర్వం యా నో వృత్తిధార్తరాష్ట్రే తదాఽఽసీత్
సంజయా, మనమీద వచ్చిన కష్టాన్ని నాకు తెలుసు. నిన్ను గౌరవిస్తూ, నేను దాన్ని భరించగలను. కౌరవులు మనకు ఇచ్చిన జీవనోపాధి — ధృతరాష్ట్రుని పాలనలో మనకు దక్కిన జీవితం — అది ఇక లేదు.
అద్యాపి సా తత్ర తథైవ వర్తతాం యాన్తి గమిష్యామి యథా న్వమాత్థ । ద్వన్ద్రాప్రవ్యే భవతు మమైవ రాజ్యం సూయోధనో యచ్ఛతు భాగ్నాగ్ర్యః
ఇప్పటికీ ఆమె అక్కడే అలాగే ఉండనివ్వండి. మీరు చెప్పినట్టు నేను వెళ్ళిపోతాను. ద్వంద్వ యుద్ధంలో మాత్రమే నాకు రాజ్యం దక్కాలి. నా సోదరుల్లో గొప్పవాడైన సుయోధనుడు దయచేసి రాజ్యం ఇవ్వాలి.
ధర్మనిత్యా పాణ్డవ తే విచేష్టా లోకే శ్రుతా దృశ్యతే చాపి పార్థ । మహాశ్రావం జీవిత చాప్యనిత్యం సంపశ్య త్వం పాణ్డవ మా వ్యనీనశః
పాండవా, నీ నడవడి ఎప్పుడూ ధర్మంలోనే ఉంటుంది. ఇది లోకంలో ప్రసిద్ధిగా కనిపిస్తోంది, పార్థా. పేరు గొప్పదే అయినా, మనుష్యుని జీవితం స్థిరంగా ఉండదు. ఇది గుర్తుపెట్టుకో, పాండవా, తొందరపడి తప్పు చేయవద్దు.