న యుజ్యతే కర్మ యుష్మాసు హీనం సత్వం హి వస్తాదృశం భీమసేనాః । ఉద్భాసతే హ్యఞ్జనబిన్దువత్త- చ్ఛుభ్రే వస్త్రే యద్భవేత్కిల్బిషం వః
మీలో ఎలాంటి హీనమైన పని కనిపించదు; నీ స్వభావం అలా ఉంది భీమసేనా. మీలో ఏదైనా మచ్చ ఉంటే, అది తెల్లని వస్త్రంపై ఉన్న మలమాసంలా స్పష్టంగా కనిపించేది.
సర్వక్షయో దృశ్యతే యత్ర కృత్స్నః పాపోదయో భావసంస్థః కురూణామ్। కస్తత్ర కుర్యాఞ్జాతు కర్మ ప్రజానన్ పరాజయో యత్ర సమో జయశ్చ
ఎక్కడా సంపూర్ణ నాశనం కనిపిస్తుందో, ఎక్కడా పాపం పెరిగిపోతుందో, అక్కడ విజయం, ఓటమి రెండూ సమానంగా ఉంటే, అది తెలిసినవాడు ఎవరు అక్కడ పని చేయగలరు?
తే వై ధన్యా యైః కృతం జ్ఞాతికార్యం తే వై పుత్రాః సుహృదో బాన్ధవాశ్చ। ఉపక్రుష్టం జీవితం సన్త్యజేయు- ర్యతః కురూణాం నియతో వై భవః స్యాత్
బంధువుల పట్ల తమ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చినవారే నిజంగా ధన్యులు. వారు నిజమైన కుమారులు, స్నేహితులు, బంధువులు. వారు అపవిత్రమైన జీవితాన్ని విడిచిపెట్టగలరు, ఎందుకంటే కౌరవుల విధి ఖచ్చితంగా నిర్ణయించబడింది.
తే చేత్కురూననుశిష్యాథ పార్థా నిర్ణీయ సర్వాన్ద్విషతో నిగృహ్య। సమం వస్తజ్జీవితం మృత్యున స్యా- ద్యజ్జీవధ్వం జ్ఞాతివధేన సాధు
పార్థులారా, మీరు శత్రువులను జయించి, వారిని నియంత్రించి, కౌరవులకు బోధన చేస్తే, మీ జీవితాలు మరణానికి సమానమే. బంధువులను హత్య చేసి బ్రతకడం ధర్మమయమైనది కాదు.
కో హ్యేవ యుష్మాన్సహ కేశవేన సచేకితానాన్పార్షతబాహుగుప్తాన్। ససాత్యకీన్విషహేత ప్రజేతుం లబ్ధ్వాఽపి దేవాన్సచివాన్సహేన్ద్రాన్
మీతో పాటు కేశవుడు ఉన్నప్పుడు, చెకితానులు, పృశతపుత్రులు, సాత్యకులు ఉన్నప్పుడు, దేవతలు, వారి సహాయకులు, ఇంద్రుడిని పొందినప్పటికీ, వారిని ఎదుర్కొని గెలవగలవాడెవడు?
కో వా కురూన్ద్రోణభీష్మాభిగుప్తా- నశ్వత్థామ్నా శల్యకృపాదిభిశ్చ। రణే విజేతుం విషహేత రాజన్ రాధేయగుప్తాన్సహ భూమిపాలైః
రాజా! ద్రోణుడు, భీష్ముడు, అశ్వత్థామ, శల్యుడు, కృపాచార్యుడు వంటి మహారథులు కౌరవులను రక్షిస్తుంటే, రాధేయుడు మరియు ఇతర రాజులతో కూడిన వారిని యుద్ధంలో గెలవగలవాడెవడు?
మహద్బలం ధార్తరాష్ట్రస్య రాజ్ఞః కో వై శక్తో హన్తుమక్షీయమాణః । సోఽహం జయే చైవ పరాజయే చ నిఃశ్రేయసం నాధిగచ్ఛామి కించిత్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల గొప్ప సైన్యాన్ని నాశనం కాకుండా హతమార్చగలవాడు ఎవరు? విజయం వచ్చినా, ఓటమి వచ్చినా, నాకు శ్రేయస్సు ఏమీలేదు.
కథం హి నీచా ఇవ దౌష్కులేయా నిర్ధర్మార్థం కర్మ కుర్యుశ్చ పార్థాః । సోఽహం ప్రసాద్య ప్రణతో వాసుదేవం పఞ్చాలానామధిపం చైవ వృద్ధమ్
పార్థులు, తక్కువ వంశంలో పుట్టినవారిలా, ధర్మార్ధాలు లేని పనులు చేయగలరా? అందుకే నేను వాసుదేవుని, పాంచాలుల వృద్ధాధిపతిని ప్రసన్నపరిచి, నమస్కరిస్తున్నాను.
కృతాఞ్జలిః శరణం వః ప్రపద్యే కథం స్వస్తి స్యాత్కురుసృఞ్జయానామ్। న హ్యేవమేవం వచనం వాసుదేవో ధనఞ్జయో వా జాతు కించిన్న కుర్యాత్
చేతులు జోడించి, నేను మీ ఆశ్రయాన్ని కోరుతున్నాను. కౌరవులకు, శ్రీంజయులకు శుభం ఎలా కలుగుతుంది? వాసుదేవుడు గానీ, ధనంజయుడు గానీ, ఎప్పుడూ వేరే విధంగా ప్రవర్తించరు, ఏ పనీ చేయరు.
ప్రణాన్దద్యాద్యాచమానః కుతోఽన్య- దేతద్విద్వన్సాధనార్థం బ్రవీమి । ఏతద్రాజ్ఞో భీష్మపురోగమస్య మతం యద్వః శాన్తిరిహోత్తమా స్యాత్
వినయంగా ప్రార్థిస్తున్నవాడు నమస్కారం చేయగలడా? అందుకే, జ్ఞానివైనవాడా, శాంతి కోసం నేను ఇలా చెబుతున్నాను. భీష్ముడు మొదలైన రాజు అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇక్కడ శ్రేష్ఠమైన శాంతి కలగాలి.
కాం ను వాచం సఞ్జయ మే శృణోషి। యుద్ధైషిణీం యేన యుద్ధాద్బిభేషి । అయుద్ధం వై తాత యుద్ధాద్గరీయః కస్తల్లబ్ధ్వా జాతు యుద్ధ్యేత సూత
సంజయా! నేను చెప్పే మాటలు నీవు వినిపించుకుంటున్నావా? యుద్ధాన్ని కోరే మాటలు విని నీవు భయపడుతున్నావు. యుద్ధం కంటే యుద్ధం లేకపోవడమే గొప్పది. దాన్ని పొందినవాడు ఎప్పుడూ యుద్ధాన్ని కోరడు, రథికుడా!
అకుర్వతశ్చేత్పురుషస్య సఞ్జయ సిద్ధ్యేత్సఙ్కల్పో మనసా యం యమిచ్ఛేత్। న కర్మ కుర్యాద్విదితం మమైత- దన్యత్ర యుద్ధాద్బహు యల్లఘీయః
సంజయా! మనిషి ఏ పనీ చేయకపోతే, మనసులో కోరుకున్నది సాధ్యమవుతుందా? యుద్ధాన్ని తప్పించి, నాకు తెలిసిన ఇతర పనులన్నీ చాలా తేలికగా ఉంటాయి.
కుతో యుద్ధం జాతు నరోఽవగచ్ఛే- త్కో దేవశప్తో హి వృణీత యుద్ధమ్। సుఖైషిణః కర్మ కుర్వన్తి పార్థా ధర్మాదహీనం యచ్చ లోకస్య పథ్యమ్
మనిషి యుద్ధాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకోగలడు? దేవతలు శపించినవాడు యుద్ధాన్ని ఎంచుకుంటాడా? పార్థులు సుఖాన్ని కోరుతూ పనులు చేస్తారు, లోకానికి అనుకూలమైనదైనా, ధర్మం లేని పనిని కూడా చేస్తారు.
ధర్మోదయం సుఖమాశంసమానాః కృచ్ఛ్రోపాయం తత్త్వతః కర్మ దుఃఖమ్। సుఖం ప్రేప్సుర్విజిఘాంసుశ్చ దుఃఖం కర్మారభేద్యచ్చ ధర్మానపేతమ్
ధర్మం వల్ల సుఖం వస్తుందని ఆశించే వారు, కష్టపడి చేసే పని నిజంగా బాధకరం అని తెలుసుకుంటారు. సుఖాన్ని కోరే వాడు, దుఃఖాన్ని నివారించాలనుకునే వాడు, ధర్మానికి విరుద్ధంగా కాని పనిని మాత్రమే చేస్తాడు.
క ఇన్ద్రియాణాం ప్రీతివశానురానాం కర్మాభిజ్ఞః స్వశరీరం దునోతి। యయా ప్రముక్తో న కరోతి దుఃఖం తృష్ణాం త్యజేత్సర్వధర్మాదపేతామ్
ఇంద్రియాల ఆనందానికి లోనై, కార్యాన్ని తెలిసినవాడు తన శరీరాన్ని ఎందుకు హింసిస్తాడు? అలాంటి బంధనాల నుంచి విముక్తుడైనవాడు దుఃఖాన్ని చేయడు; అన్ని ధర్మాలకు విరుద్ధమైన తృష్ణను వదిలిపెడతాడు.
సహాస్మాభిర్ధృతరాష్ట్రస్య రాజ్ఞః
మనతో పాటు ధృతరాష్ట్రుడు రాజుగా ఉన్నాడు.
కథం త్వస్మాన్సంప్రణుదేత్కురుభ్యః
అయితే, ఆయన మనలను కౌరవులపై ఎలా ప్రేరేపించగలడు?
అత్రైవ స్యాదవుధస్యైవ కామః। ప్రాయః శరీరే హృదయం దునోతి
ఇక్కడే ఆయుధాలు లేని వాడికి కోరిక కలుగుతుంది; సాధారణంగా, శరీరంలో హృదయం బాధపడుతుంది.
స్వయం రాజా విషమస్థః పరేషు సామర్థ్యమన్విచ్ఛతి తన్న సాధు। యథాఽఽత్మనః పశ్యతి వృత్తమేవ తథా పరేతామపి సోఽభ్యుపైతి
రాజు ఇతరులలో కష్టంలో ఉన్నప్పుడు శక్తిని కోరతాడు, కానీ అది మంచిది కాదు. తన ప్రవర్తనను ఎలా చూస్తాడో, అదే విధంగా ఇతరుల ప్రవర్తనను కూడా అంగీకరిస్తాడు.
ఆసన్నమగ్నిం తు నిదాఘకాలే గమ్భీరకక్షే గహనే విసృజ్య। యథా వివృద్ధం వాయువశేన శోచే- త్క్షేమం ముముక్షుః శిశిరవ్యపాయే
వేసవిలో, మంటకు దగ్గరగా, లోతైన గదిలో వదిలి, గాలి పెరిగినప్పుడు, చలికాలం పోయినప్పుడు, రక్షణ కోసం ఆశిస్తూ బాధపడినట్టు.
ప్రాప్తైశ్వర్యో ధృతరాష్ట్రోఽద్య రాజా లాలప్యతే సఞ్జయ కస్య హేతోః । ప్రగృహ్య దుర్బుద్ధిమనార్జవే రతం పుత్రం మన్దం మూఢమమన్త్రిణం తు
ఇప్పుడే రాజ్యాన్ని, ఐశ్వర్యాన్ని పొందిన ధృతరాష్ట్రుడు, సంజయా, ఎందుకు ఇలా ఆనందంలో మునిగిపోతున్నాడో తెలుసా? అతడు తన మూర్ఖుడైన, నిస్సత్యుడైన, చెడు బుద్ధి కలిగిన కుమారుడిని పట్టుకుని, అతని మాటలకే లోనై ఉన్నాడు.
అనాప్తవచ్చాప్తతమస్య వాచః సుయోధనో విదురస్యావమత్య। సుతస్య రాజా ధృతరాష్ట్రః ప్రియైషీ సంబుధ్యమానో విశతేఽధర్మమేవ
సుయోధనుడు, బంధువులందరిలో తెలివైనవాడైన విదురుని మాటలను, పరాయివాడివి అన్నట్టు పట్టించుకోడు. రాజైన ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారుడి మేలు కోరి, తెలిసీ తెలిసీ ధర్మాన్ని వదిలిపెడుతున్నాడు.
మేధావినం హ్యర్థకామం కురూణాం బహుశ్రుతం వాగ్మినం శీలవన్తమ్ । స తం రాజా ధృతరాష్ట్రః కురుభ్యో న సస్మార విదురం పుత్రకామ్యాత్
విదురు తెలివిగలవాడు, విషయాల్లో నిపుణుడు, బహుళ విద్యలు నేర్చుకున్నవాడు, మంచి మాటలు చెప్పేవాడు, మంచి స్వభావం కలవాడు. అయినా, కురువంశానికి మేలు జరగాలని కాకుండా, తన కుమారుడి కోసమే ధృతరాష్ట్రుడు అతడిని గుర్తు చేసుకోలేదు.
మానఘ్నస్యాసౌ మానకామస్య చేర్షోః సంరమ్భిణశ్చార్థధర్మాతిగస్య। దుర్భాషిణో మన్యువశానుగస్య కామాత్మనో దౌర్హృదైర్భావితస్య
ఆ కుమారుడు పరుల గౌరవాన్ని నాశనం చేసే వాడు, గౌరవం కోసం తహతహలాడే వాడు, అసూయగలవాడు, కోపానికి లోనయ్యే వాడు, లాభం, ధర్మాన్ని దాటి పోయే వాడు, కఠినంగా మాట్లాడే వాడు, కోపానికి లోనై, స్వేచ్ఛగా ప్రవర్తించే వాడు, చెడు మనసుతో ఉండే వాడు.
అనేయస్యాశ్రేయసో దీర్ఘమన్యో- ర్మిత్రద్రుహః సఞ్జయ పాపబుద్ధేః। సుతస్య రాజా ధృతరాష్ట్రః ప్రియైషీ ప్రపశ్యమానః ప్రాజహాద్ధర్మకామౌ
సంజయా, ఆ రాజు తన కుమారుడి మేలు కోరి, ధర్మాన్ని, మంచితనాన్ని వదిలేశాడు. తన కుమారుడు నియంత్రణ లేకుండా, స్నేహితులకు శత్రువుగా, చెడు ఆలోచనలతో, చెడు బుద్ధితో ఉన్నాడని తెలిసినా కూడా అలా చేశాడు.
తదైవ మే సఞ్జయ దీవ్యతోఽభూ- న్మతిః కురూణామాగతః స్యాదభావః । కావ్యాం వాచం విదురో భాషమాణో న విన్దతే యద్ధార్తరాష్ట్రాత్ప్రశంసామ్
సంజయా, నేను పాశాక్రీడ ఆడుతున్నప్పుడు, అప్పుడే నాకు తెలిసింది — కురువంశానికి నాశనం దగ్గరగా ఉందని. విదురు మంచి మాటలు చెప్పినా, ధృతరాష్ట్రుని వర్గం నుంచి అతడికి ఎలాంటి ప్రశంస రాకపోవడం చూస్తే, అంతా స్పష్టమైంది.
క్షత్తుర్యదా నాన్వవర్తన్త బుద్ధిం కృచ్ఛ్రం కురూన్సూత తదాఽభ్యాజగామ। యావత్ప్రజ్ఞామన్వవర్తన్త తస్య తావత్తేషాం రాష్ట్రవృద్ధిర్బభూవ
విదురు చెప్పిన మాటలను వినిపించకపోయినప్పుడు, సారథీ, కురువంశానికి కష్టాలు వచ్చాయి. అతని తెలివిని పాటించినంత కాలం, వాళ్ల రాజ్యం అభివృద్ధి చెందింది.
తదర్థలుబ్ధస్య నిబోధ మేఽద్య యే మన్త్రిణో ధార్తరాష్ట్రస్య సూత। దుఃశాసనః శకునిః సూతపుత్రో గావల్గణే పశ్య సంమోహమస్య
ఇప్పుడు విను సంజయా, ధృతరాష్ట్రుని లోభపడి ఉన్న కుమారుడికి ఎవరు మంత్రులు అంటే — దుఃశాసనుడు, శకుని, కర్ణుడు, గావల్గణుడు. చూడు, అతడిని ఎంతటి మాయ ముంచేసిందో!
సోఽహం న పశ్యామి పరీక్షమాణః కథం స్వస్తి స్యాత్కురుసృఞ్జయానామ్ । ఆత్తైశ్వర్యో ధృతరాష్ట్రః పరేభ్యః ప్రవ్రాజితే విదురే దీర్ఘదృష్టౌ
నేను బాగా పరిశీలించినప్పుడు, కురువంశానికి, శ్రీంజయులకు శుభం జరుగుతుందనే ఆశ నాకు కనిపించదు. ధృతరాష్ట్రుడు పరుల నుంచి అధికారాన్ని తీసుకుని, దూరదృష్టి కలిగిన విదురుని దేశనెత్తేశాడు.
ఆశంసతే వై ధృతరాష్ట్రః సపుత్రో మహారాజ్యమసపత్నం పృథివ్యామ్। తస్మిఞ్శమః కేవలం నోపలభ్యః సర్వం స్వకం మద్గతే మన్యతేఽర్థమ్
ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారుడితో కలిసి, భూమిపై ఎవ్వరూ ప్రతిస్పర్ధించని మహారాజ్యాన్ని ఆశిస్తున్నాడు. కానీ అందులో అతనికి శాంతి లేదు; మొత్తం సంపద తనదే అని భావిస్తున్నాడు.