మాద్రీసుతౌ చాపి తథాఽఽజిమధ్యే సర్వా దిశః సంపతన్తౌ స్మరన్తి। సేనాం వర్షన్తౌ శగ్వైపరజమం మహారథౌ సమరే దుష్ప్రకమ్పౌ
మాద్రీ కుమారులను కూడా యుద్ధ మధ్యంలో అన్ని దిశలకూ దూసుకెళ్తూ గుర్తు చేసుకుంటారు. శత్రు సైన్యంపై వర్షంలా ప్రహారాలు చేస్తూ, యుద్ధంలో ఎవ్వరూ కదిలించలేని మహారథులని వారిని గుర్తు చేసుకుంటారు.
సమీకుర్యాః ప్రజ్ఞయాఽజాతశత్రో
అజాతశత్రువా! నీవు వివేకంతో ఆలోచించి నడుచుకో.
న కామార్థం సన్త్యజేయుర్హి ధర్మం పాణ్డోః సుతాః సర్వ ఏవేన్ద్రకల్పాః । త్వమేవైతత్ప్రజ్ఞయాఽజాతశత్రో సమీకుర్యా యేన శర్మాప్నుయుస్తే
పాండు కుమారులు అందరూ ఇంద్రుడితో సమానులు; వారు ఎప్పుడూ కోరికలకో, లాభంకో ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టరు. నీవు మాత్రమే, అజాతశత్రువా, వివేకంతో నడుచుకుంటే మీ అందరికీ సుఖం లభిస్తుంది.
ధార్తరాష్ట్రాః పాణ్డవాః సృఞ్జయాశ్చ యే చాప్యన్తే సన్నివిష్టా నరేన్ద్రాః । యన్మాం బ్రవీద్ధృతరాష్ట్రో నిశాయా- మజాతశత్రో వచనం పితా తే
ధృతరాష్ట్రుని వంశస్థులు, పాండవులు, శ్రీంజయులు, ఇంకా అక్కడ ఉన్న రాజులు—ధృతరాష్ట్రుడు రాత్రి నాకు చెప్పినది, అజాతశత్రువా, అది నీ తండ్రి సందేశం.
సహామాత్యః సహపుత్రశ్చ రాజన్ సమేత్య తాం వాచమిమాం నిబోధ
రాజా! తన మంత్రులతో, కుమారులతో కలిసి ఆయన ఈ మాటలు చెప్పాడు; వాటిని విను.
సమాగతాః పాణ్డవాః సృఞ్జయాశ్చ జనార్దనో యుయుధానో విరాటః। యత్తే వాక్యం ధృతరాష్ట్రానుశిష్టం గావల్గణే బ్రూహి తత్సూతపుత్ర
పాండవులు, శ్రీంజయులు, జనార్దనుడు, యుయుధానుడు, విరాటుడు కూడి ఉన్నారు. ధృతరాష్ట్రుడు నీకు చెప్పమన్న సందేశాన్ని, గావల్గణా! నీవు చెప్పు, సూతపుత్రుడా.
అజాతశత్రుం చ వృకోదరం చ ధనఞ్జయం మాద్రవతీసుతౌ చ। ఆమన్త్రయే వాసుదేవం చ శౌరిం యుయుధానం చేకితానం విరాటమ్
అజాతశత్రువును, వృకోదరుడిని, ధనంజయుడిని, మాద్రీ కుమారులను, వాసుదేవుడిని, యుయుధానుడిని, చెకితానుడిని, విరాటుడిని నేను అభివాదిస్తున్నాను.
పఞ్చాలానామధిపం చైవ వృద్ధం ధృష్టద్యుమ్నం పార్షతం యాజ్ఞసేనిమ్ । సర్వే వాచం శృణుతేమాం మదీయాం వక్ష్యామి యాం భూతిమిచ్ఛన్కురూణామ్
పాంచాళ రాజు వృద్ధుడిని, ధృష్టద్యుమ్నుడిని, పార్థుని కుమారుడిని, యాజ్ఞసేనిని కూడా నేను అభివాదిస్తున్నాను. మీ అందరూ నా మాటలు వినండి; కురువంశానికి శ్రేయస్సు కలగాలని నేను చెప్పబోయే మాటలు.
శమం రాజా ధృతరాష్ట్రోఽభినన్ద- న్నయోజయత్త్వరమాణో రథం మే। సభ్రాతృపుత్రస్వజనస్య రాజ్ఞ- స్తద్రోచతాం పాణ్డవానాం శమోఽస్తు
ధృతరాష్ట్రుడు రాజు శాంతిని కోరుతూ, త్వరగా నా రథాన్ని పంపించాడు. తన అన్నదమ్ములు, కుమారులు, బంధువులతో కలిసి, పాండవులకు శాంతి కలగాలని కోరుతున్నాడు—ఆ శాంతి వారికి ఇష్టంగా ఉండాలి.
సర్వైర్ధర్మైః సముపేతాస్తు పార్థాః సంస్థానేన మార్దనేవార్జవేన। జాతాః కులే హ్యనృశంసా వదాన్యా హీనిషేవాః కర్మణాం నిశ్చయజ్ఞాః
పార్థులు అన్ని ధర్మాలతో కూడి ఉన్నారు; స్థిరత, మృదుత్వం, నిష్కళంకత కలవారు. వారు గొప్ప వంశంలో పుట్టారు, దయగలవారు, ఉదారులు; చెడ్డ పనులకు దూరంగా ఉంటారు, తాము చేయదలచిన పనుల్లో దృఢంగా నిలుస్తారు.
న యుజ్యతే కర్మ యుష్మాసు హీనం సత్వం హి వస్తాదృశం భీమసేనాః । ఉద్భాసతే హ్యఞ్జనబిన్దువత్త- చ్ఛుభ్రే వస్త్రే యద్భవేత్కిల్బిషం వః
మీలో ఎలాంటి హీనమైన పని కనిపించదు; నీ స్వభావం అలా ఉంది భీమసేనా. మీలో ఏదైనా మచ్చ ఉంటే, అది తెల్లని వస్త్రంపై ఉన్న మలమాసంలా స్పష్టంగా కనిపించేది.
సర్వక్షయో దృశ్యతే యత్ర కృత్స్నః పాపోదయో భావసంస్థః కురూణామ్। కస్తత్ర కుర్యాఞ్జాతు కర్మ ప్రజానన్ పరాజయో యత్ర సమో జయశ్చ
ఎక్కడా సంపూర్ణ నాశనం కనిపిస్తుందో, ఎక్కడా పాపం పెరిగిపోతుందో, అక్కడ విజయం, ఓటమి రెండూ సమానంగా ఉంటే, అది తెలిసినవాడు ఎవరు అక్కడ పని చేయగలరు?
తే వై ధన్యా యైః కృతం జ్ఞాతికార్యం తే వై పుత్రాః సుహృదో బాన్ధవాశ్చ। ఉపక్రుష్టం జీవితం సన్త్యజేయు- ర్యతః కురూణాం నియతో వై భవః స్యాత్
బంధువుల పట్ల తమ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చినవారే నిజంగా ధన్యులు. వారు నిజమైన కుమారులు, స్నేహితులు, బంధువులు. వారు అపవిత్రమైన జీవితాన్ని విడిచిపెట్టగలరు, ఎందుకంటే కౌరవుల విధి ఖచ్చితంగా నిర్ణయించబడింది.
తే చేత్కురూననుశిష్యాథ పార్థా నిర్ణీయ సర్వాన్ద్విషతో నిగృహ్య। సమం వస్తజ్జీవితం మృత్యున స్యా- ద్యజ్జీవధ్వం జ్ఞాతివధేన సాధు
పార్థులారా, మీరు శత్రువులను జయించి, వారిని నియంత్రించి, కౌరవులకు బోధన చేస్తే, మీ జీవితాలు మరణానికి సమానమే. బంధువులను హత్య చేసి బ్రతకడం ధర్మమయమైనది కాదు.
కో హ్యేవ యుష్మాన్సహ కేశవేన సచేకితానాన్పార్షతబాహుగుప్తాన్। ససాత్యకీన్విషహేత ప్రజేతుం లబ్ధ్వాఽపి దేవాన్సచివాన్సహేన్ద్రాన్
మీతో పాటు కేశవుడు ఉన్నప్పుడు, చెకితానులు, పృశతపుత్రులు, సాత్యకులు ఉన్నప్పుడు, దేవతలు, వారి సహాయకులు, ఇంద్రుడిని పొందినప్పటికీ, వారిని ఎదుర్కొని గెలవగలవాడెవడు?
కో వా కురూన్ద్రోణభీష్మాభిగుప్తా- నశ్వత్థామ్నా శల్యకృపాదిభిశ్చ। రణే విజేతుం విషహేత రాజన్ రాధేయగుప్తాన్సహ భూమిపాలైః
రాజా! ద్రోణుడు, భీష్ముడు, అశ్వత్థామ, శల్యుడు, కృపాచార్యుడు వంటి మహారథులు కౌరవులను రక్షిస్తుంటే, రాధేయుడు మరియు ఇతర రాజులతో కూడిన వారిని యుద్ధంలో గెలవగలవాడెవడు?
మహద్బలం ధార్తరాష్ట్రస్య రాజ్ఞః కో వై శక్తో హన్తుమక్షీయమాణః । సోఽహం జయే చైవ పరాజయే చ నిఃశ్రేయసం నాధిగచ్ఛామి కించిత్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల గొప్ప సైన్యాన్ని నాశనం కాకుండా హతమార్చగలవాడు ఎవరు? విజయం వచ్చినా, ఓటమి వచ్చినా, నాకు శ్రేయస్సు ఏమీలేదు.
కథం హి నీచా ఇవ దౌష్కులేయా నిర్ధర్మార్థం కర్మ కుర్యుశ్చ పార్థాః । సోఽహం ప్రసాద్య ప్రణతో వాసుదేవం పఞ్చాలానామధిపం చైవ వృద్ధమ్
పార్థులు, తక్కువ వంశంలో పుట్టినవారిలా, ధర్మార్ధాలు లేని పనులు చేయగలరా? అందుకే నేను వాసుదేవుని, పాంచాలుల వృద్ధాధిపతిని ప్రసన్నపరిచి, నమస్కరిస్తున్నాను.
కృతాఞ్జలిః శరణం వః ప్రపద్యే కథం స్వస్తి స్యాత్కురుసృఞ్జయానామ్। న హ్యేవమేవం వచనం వాసుదేవో ధనఞ్జయో వా జాతు కించిన్న కుర్యాత్
చేతులు జోడించి, నేను మీ ఆశ్రయాన్ని కోరుతున్నాను. కౌరవులకు, శ్రీంజయులకు శుభం ఎలా కలుగుతుంది? వాసుదేవుడు గానీ, ధనంజయుడు గానీ, ఎప్పుడూ వేరే విధంగా ప్రవర్తించరు, ఏ పనీ చేయరు.
ప్రణాన్దద్యాద్యాచమానః కుతోఽన్య- దేతద్విద్వన్సాధనార్థం బ్రవీమి । ఏతద్రాజ్ఞో భీష్మపురోగమస్య మతం యద్వః శాన్తిరిహోత్తమా స్యాత్
వినయంగా ప్రార్థిస్తున్నవాడు నమస్కారం చేయగలడా? అందుకే, జ్ఞానివైనవాడా, శాంతి కోసం నేను ఇలా చెబుతున్నాను. భీష్ముడు మొదలైన రాజు అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇక్కడ శ్రేష్ఠమైన శాంతి కలగాలి.
కాం ను వాచం సఞ్జయ మే శృణోషి। యుద్ధైషిణీం యేన యుద్ధాద్బిభేషి । అయుద్ధం వై తాత యుద్ధాద్గరీయః కస్తల్లబ్ధ్వా జాతు యుద్ధ్యేత సూత
సంజయా! నేను చెప్పే మాటలు నీవు వినిపించుకుంటున్నావా? యుద్ధాన్ని కోరే మాటలు విని నీవు భయపడుతున్నావు. యుద్ధం కంటే యుద్ధం లేకపోవడమే గొప్పది. దాన్ని పొందినవాడు ఎప్పుడూ యుద్ధాన్ని కోరడు, రథికుడా!
అకుర్వతశ్చేత్పురుషస్య సఞ్జయ సిద్ధ్యేత్సఙ్కల్పో మనసా యం యమిచ్ఛేత్। న కర్మ కుర్యాద్విదితం మమైత- దన్యత్ర యుద్ధాద్బహు యల్లఘీయః
సంజయా! మనిషి ఏ పనీ చేయకపోతే, మనసులో కోరుకున్నది సాధ్యమవుతుందా? యుద్ధాన్ని తప్పించి, నాకు తెలిసిన ఇతర పనులన్నీ చాలా తేలికగా ఉంటాయి.
కుతో యుద్ధం జాతు నరోఽవగచ్ఛే- త్కో దేవశప్తో హి వృణీత యుద్ధమ్। సుఖైషిణః కర్మ కుర్వన్తి పార్థా ధర్మాదహీనం యచ్చ లోకస్య పథ్యమ్
మనిషి యుద్ధాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకోగలడు? దేవతలు శపించినవాడు యుద్ధాన్ని ఎంచుకుంటాడా? పార్థులు సుఖాన్ని కోరుతూ పనులు చేస్తారు, లోకానికి అనుకూలమైనదైనా, ధర్మం లేని పనిని కూడా చేస్తారు.
ధర్మోదయం సుఖమాశంసమానాః కృచ్ఛ్రోపాయం తత్త్వతః కర్మ దుఃఖమ్। సుఖం ప్రేప్సుర్విజిఘాంసుశ్చ దుఃఖం కర్మారభేద్యచ్చ ధర్మానపేతమ్
ధర్మం వల్ల సుఖం వస్తుందని ఆశించే వారు, కష్టపడి చేసే పని నిజంగా బాధకరం అని తెలుసుకుంటారు. సుఖాన్ని కోరే వాడు, దుఃఖాన్ని నివారించాలనుకునే వాడు, ధర్మానికి విరుద్ధంగా కాని పనిని మాత్రమే చేస్తాడు.
క ఇన్ద్రియాణాం ప్రీతివశానురానాం కర్మాభిజ్ఞః స్వశరీరం దునోతి। యయా ప్రముక్తో న కరోతి దుఃఖం తృష్ణాం త్యజేత్సర్వధర్మాదపేతామ్
ఇంద్రియాల ఆనందానికి లోనై, కార్యాన్ని తెలిసినవాడు తన శరీరాన్ని ఎందుకు హింసిస్తాడు? అలాంటి బంధనాల నుంచి విముక్తుడైనవాడు దుఃఖాన్ని చేయడు; అన్ని ధర్మాలకు విరుద్ధమైన తృష్ణను వదిలిపెడతాడు.
సహాస్మాభిర్ధృతరాష్ట్రస్య రాజ్ఞః
మనతో పాటు ధృతరాష్ట్రుడు రాజుగా ఉన్నాడు.
కథం త్వస్మాన్సంప్రణుదేత్కురుభ్యః
అయితే, ఆయన మనలను కౌరవులపై ఎలా ప్రేరేపించగలడు?
అత్రైవ స్యాదవుధస్యైవ కామః। ప్రాయః శరీరే హృదయం దునోతి
ఇక్కడే ఆయుధాలు లేని వాడికి కోరిక కలుగుతుంది; సాధారణంగా, శరీరంలో హృదయం బాధపడుతుంది.
స్వయం రాజా విషమస్థః పరేషు సామర్థ్యమన్విచ్ఛతి తన్న సాధు। యథాఽఽత్మనః పశ్యతి వృత్తమేవ తథా పరేతామపి సోఽభ్యుపైతి
రాజు ఇతరులలో కష్టంలో ఉన్నప్పుడు శక్తిని కోరతాడు, కానీ అది మంచిది కాదు. తన ప్రవర్తనను ఎలా చూస్తాడో, అదే విధంగా ఇతరుల ప్రవర్తనను కూడా అంగీకరిస్తాడు.
ఆసన్నమగ్నిం తు నిదాఘకాలే గమ్భీరకక్షే గహనే విసృజ్య। యథా వివృద్ధం వాయువశేన శోచే- త్క్షేమం ముముక్షుః శిశిరవ్యపాయే
వేసవిలో, మంటకు దగ్గరగా, లోతైన గదిలో వదిలి, గాలి పెరిగినప్పుడు, చలికాలం పోయినప్పుడు, రక్షణ కోసం ఆశిస్తూ బాధపడినట్టు.