దుర్యోధనేన నికృతో మనస్వీ నో చేత్క్రుద్ధః ప్రదహేద్ధార్తరాష్ట్రాన్ । నాహం తథా హ్యర్జునాద్వాసుదేవా- ద్భీమాద్వాఽహం యమయోర్వా బిభేమి
మనసున్న దుర్యోధనుడు మోసపోయి, కోపంతో ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను కాల్చిపెట్టకపోతే, నేను అర్జునుని, వాసుదేవుని, భీముని, లేదా యముని కుమారులను భయపడను.
యథా రాజ్ఞః క్రోధదీప్తస్య సూత మన్యోరహం భీతతరః సదైవ । మహాతపా బ్రహ్మచర్యేణ యుక్తః సఙ్కల్పోఽయం మానసస్తస్య సిద్ధ్యేత్
రాజు కోపంతో మండిపోతున్నప్పుడు నేను ఎప్పుడూ ఎంత భయపడుతానో, అలాగే అతడు గొప్ప తపస్సుతో, బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తూ, మనసులో చేసిన సంకల్పం తప్పక ఫలిస్తుంది.
తస్య క్రోధం సఞ్జయాహం సమీక్ష్య స్థానే జానన్భృశమస్మ్యద్య భీతః। స గచ్ఛ శీఘ్రం ప్రహితో రథేన పాఞ్చాలరాజస్య చమూనివేశనమ్
అతని కోపాన్ని చూసి, సంజయా, ఈ రోజు నాకు చాలా భయం వేసింది. అది సమంజసమేనని తెలిసి, నీవు వెంటనే రథంలో వెళ్లి, పాంచాల రాజు సైన్యపు శిబిరానికి చేరుకో.
అజాతశత్రుం కుశలం స్మ పృచ్ఛేః పునః పునః ప్రీతియుక్తం వదేస్త్వమ్। జనార్దనం చాపి సమేత్య తాత మహామాత్రం వీర్యవతాముదారమ్
నీవు అజాతశత్రువుని మళ్లీ మళ్లీ ప్రేమతో కుశలం అడగాలి. తాతా, జనార్దనుని కలిసిన తర్వాత, మహామంత్రిగా, పరాక్రమవంతులందరిలో గొప్పవాడిగా అతనితో కూడా మాట్లాడాలి.
అనామయం మద్వచనేన పృచ్ఛే- ర్ధృతరాష్ట్రః పాణ్డవైః శాన్తిమీప్సుః । న తస్య కించిద్వచనం న కుర్యాత్ కున్తీపుత్రో వాసుదేవస్య సూత
నా తరఫున వారి కుశలాన్ని అడిగి, ధృతరాష్ట్రుడు పాండవులతో శాంతిని కోరుతున్నాడని చెప్పు. కుంతీపుత్రుడు వాసుదేవుని మాటను ఎప్పుడూ నిర్లక్ష్యం చేయడు, ఓ రథసారధీ.
ప్రియశ్చైషామాత్మసమశ్చ కృష్ణో విద్వాంశ్చైషాం కర్మణి నిత్యయుక్తః । సమానీతాన్పాణ్డవాన్సృఞ్జయాంశ్చ జనార్దనం యుయుధానం విరాటమ్
కృష్ణుడు వారికి ఎంతో ప్రియమైనవాడు, తమ ప్రాణంతో సమానమైనవాడు, జ్ఞానవంతుడు, ఎప్పుడూ కార్యంలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు. అతడు పాండవులను, శృంజయులను, జనార్దనుని, యుయుధానుని, విరాటుని ఒకచోట చేర్చాడు.
న మూర్చ్ఛయేద్యన్న చ యుద్ధహేతుః
అతడు ఎప్పుడూ హృదయదౌర్బల్యానికి లోనవాడు కాదు, యుద్ధానికి కారణమయ్యే వాడూ కాదు.
రాజ్ఞస్తు వచనం శ్రుత్వా ధృతరాష్ట్రస్య సఞ్జయః। ఉపప్లావ్యం యయౌ ద్రష్టుం పాణ్డవానమితౌజసః
రాజు ధృతరాష్ట్రుని మాటలు విన్న సంజయుడు, అపారమైన బలమున్న పాండవులను చూడటానికి ఉపప్లవ్యానికి వెళ్లాడు.
స తు రాజానమాసాద్య కున్తీపుత్రం యుధిష్ఠిరమ్ । అభివాద్య తతః పూర్వం సూతపుత్రోఽభ్యభాషత
అక్కడ కుంతీపుత్రుడైన యుధిష్ఠిర మహారాజును చేరి, ముందుగా నమస్కరించి, ఆ తర్వాత సూతపుత్రుడు సంజయుడు మాట్లాడాడు.
గవల్గణిః సఞ్జయః సూతసూను- రజాతశత్రుమవదత్ప్రతీతః। దిష్ట్యా రాజంస్త్వామరోగం ప్రపశ్యే సహాయవన్తం చ మహేన్ద్రకల్పమ్
గావల్గణి సంజయుడు, సూతపుత్రుడు, ధైర్యంగా అజాతశత్రువుతో ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! అదృష్టవశాత్తు నిన్ను ఆరోగ్యంగా, సహాయులతో కూడి, మహేంద్రుని వంటి వాడిగా చూస్తున్నాను.'
అనామయం పృచ్ఛతి త్వామ్బికేయో వృద్ధో రాజా ధృతరాష్ట్రో మనీషీ । కచ్చిద్భీమః కుశలీ పాణ్డవాగ్ర్యో ధనఞ్జయస్తౌ చ మాద్రీతనూజౌ
అంబికేయుడైన వృద్ధుడూ, జ్ఞానవంతుడూ అయిన రాజు ధృతరాష్ట్రుడు నీ కుశలాన్ని అడుగుతున్నాడు. పాండవుల్లో ముందువాడైన భీముడు, ధనంజయుడు, మాద్రీ కుమారులు క్షేమంగా ఉన్నారా?
కచ్చిత్కృష్ణా ద్రౌపదీ రాజపుత్రీ సత్యవ్రతా వీరపత్నీ సుపుత్రా। మనస్వినీ యత్ర చ వాఞ్ఛసి త్వ- మిష్టాన్కామాన్భారత స్వస్తికామః
కృష్ణా, ద్రౌపదీ రాజకుమార్తె, వ్రతపరాయణురాలు, వీరపత్నిగా, మంచి కుమారులతో ఆనందంగా ఉన్నదా? నీవు కోరినది ఎక్కడైనా నీవు పొందాలని, ఓ భారతా, నీ శుభాకాంక్షతో నేను కోరుతున్నాను.
గావల్గణే సఞ్జయ స్వాగతం తే ప్రీతాత్మాఽహం త్వాఽభినన్దామి సూత। అనామయం ప్రతిమానే తవాహం సహానుజైః కుశలీ చాస్మి విద్వన్
ఓ గావల్గణి సంజయా! నీకు స్వాగతం. హృదయపూర్వకంగా నిన్ను ఆహ్వానిస్తున్నాను, ఓ సూతా. నేను ఆరోగ్యంగా ఉన్నాను, నా సోదరులతో కలిసి క్షేమంగా ఉన్నాను, ఓ జ్ఞానీ.
చిరాదిదం కుశలం భారతస్య శ్రుత్వా రాజ్ఞః కురువృద్ధస్య సూత। మన్యే సాక్షాద్దృష్టమహం నరేన్ద్రం దృష్ట్వైవ త్వాం సఞ్జయ ప్రీతియోగాత్
చాలా కాలం తర్వాత, భారత వంశస్థుడైన వృద్ధ రాజు క్షేమంగా ఉన్నాడని విని, నిన్ను చూసిన ఆనందంతో, నిన్ను చూశాక రాజును ప్రత్యక్షంగా చూసినట్లే అనిపిస్తోంది, సంజయా.
పితామహో నః స్థవిరో మనస్వీ మహాప్రాజ్ఞః సర్వధర్మోపపన్నః। సకౌరవ్యః కుశలీ తాత భీష్మో యథాపూర్వం వృత్తిరస్త్యస్య కచ్చిత్
మన తాతయ్య, వృద్ధుడూ, మనసున్నవాడూ, మహాజ్ఞానీ, అన్ని ధర్మాలతో కూడినవాడు, కౌరవులతో కలిసి భీష్ముడు క్షేమంగా ఉన్నాడా, తాతా? అతని ప్రవర్తన మునుపటిలాగే ఉందా?
కచ్చిద్రాజా ధృతరాష్ట్రః సపుత్రో వైచిత్రవీర్యః కుశలీ మహాత్మా। మహారాజో బాహ్లికః ప్రాతిపేయః కచ్చిద్విద్వాన్కుశలీ సూతపుత్ర
రాజు ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారుడితో కలిసి, విచిత్రవీర్యుని వంశస్థుడైన మహాత్ముడు క్షేమంగా ఉన్నాడా? ప్రతీపుని కుమారుడైన మహారాజు బాహ్లికుడు క్షేమంగా ఉన్నాడా? సూతపుత్రుడు, జ్ఞానవంతుడు క్షేమంగా ఉన్నాడా?
స సోమదత్తః కుశలీ తాత కచ్చి- ద్భూరిశ్రవాః సత్యసన్ధః శలశ్చ। ద్రోణః సపుత్రశ్చ కృపశ్చ విప్రో మహేష్వాసాః కచ్చిదేతేఽప్యరోగాః
సోమదత్తుడు క్షేమంగా ఉన్నాడా తాతా? భూరిశ్రవుడు, సత్యవంతుడు అయిన శలుడు కూడా ఆరోగ్యంగా ఉన్నారా? ద్రోణుడు తన కుమారుడితో, కృపుడు బ్రాహ్మణుడు, వీరమైన వీరధనుర్ధారులు అందరూ బాగున్నారా?
సర్వే కురుభ్యః స్పృహయన్తి సఞ్జయ ధనుర్ధరా యే పృథివ్యాం ప్రధానాః । మహాప్రజ్ఞాః సర్వశాస్త్రావదాతా ధనుర్భృతాం ముఖ్యతమాః పృథివ్యామ్
సంజయా, భూమిపై ఉన్న గొప్ప ధనుర్ధారులు, బుద్ధిశాలి, అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణులు, ధనుర్విద్యలో ప్రఖ్యాతులు — వారు అందరూ ఇంకా కౌరవులను ఆదరిస్తున్నారా?
కచ్చిన్మానం తాత లభన్త ఏతే ధనుర్భృతః కచిదేతేఽప్యరోగాః। యేషాం రాష్ట్రే నివసతి దర్శనీయో మహేష్వాసః శీలవాన్ద్రోణపుత్రః
ఈ ధనుర్ధారులు గౌరవం పొందుతూ, ఆరోగ్యంగా ఉన్నారా తాతా? వీరి రాజ్యంలో ద్రోణుని కుమారుడు, గొప్ప విలువాడు, మంచితనంతో పేరుగాంచినవాడు నివసిస్తున్నాడు కదా?
వైశ్యాపుత్రః కుశలీ తాత కచ్చిత్ మహాప్రాజ్ఞో రాజపుత్రో యుయుత్సుః । కర్ణో మానీ కుశలీ తాత కచ్చిత్ సుయోధనో యస్య మన్దో విధేయః
వైశ్యుని కుమారుడు, మహా బుద్ధిమంతుడు అయిన యువరాజు యుయుత్సు క్షేమంగా ఉన్నాడా తాతా? గర్విష్ఠుడు అయిన కర్ణుడు కూడా బాగున్నాడా? అతనికి మూర్ఖుడు అయిన సుయోధనుడు వినయంగా ఉంటాడా?
స్త్రియో వృద్ధా భారతానాం జనన్యో మహాదాస్యో దాసభార్యాశ్చ సూత। వధ్వః పుత్రా భాగినేయా భగిన్యో దౌహిత్రా వా కచ్చిదప్యవ్యలీకాః
భారత వంశస్తుల మహిళలు, వృద్ధులు, తల్లులు, పెద్ద సేవకులు, సేవకుల భార్యలు, వధువులు, కుమారులు, మేనల్లులు, అక్కచెల్లెళ్లు, మనవళ్లు — వీరందరూ క్షేమంగా ఉన్నారా సారధీ?
కచ్చిద్రాజా బ్రాహ్మణానాం యథావత్ ప్రవర్తతే పూర్వవత్తాత వృత్తిమ్। కచ్చిద్దాయాన్మామకాన్ధార్తరాష్ట్రో ద్విజాతీనాం సఞ్జయ నోపహన్తి
రాజు బ్రాహ్మణుల పట్ల మునుపటిలాగే మంచి ప్రవర్తనతో ఉన్నాడా తాతా? ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ద్విజుల ఆస్తిని హానిచేయకుండా చూసుకుంటున్నాడా సంజయా?
కచ్చిద్రాజా ధృతరాష్ట్రః సపుత్ర ఉపేక్షతే బ్రాహ్మణాతిక్రమాన్వై। స్వర్గస్య కచ్చిన్న తథా వర్త్మభూతా- ముపేక్షతే తేషు సదైవ వృత్తిమ్
ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారులతో కలిసి బ్రాహ్మణుల పట్ల జరిగిన తప్పులను ఉపేక్షిస్తున్నాడా? ఆయన ఎప్పుడూ వారికి మంచిగా ప్రవర్తిస్తూ, స్వర్గానికి దారి చూపించే ఆచరణను పాటిస్తున్నాడా?
ఏతఞ్జ్యోతిశ్చోత్తమం జీవలోకే శుక్లం ప్రజానాం విహితం విధాత్రా। తే చేద్దోషం న నియచ్ఛన్తి మన్దాః కృత్స్నో నాశో భవితా కౌరవాణామ్
ఈ లోకంలో జీవులకు పరమ జ్యోతి, శుద్ధమైనది, సృష్టికర్త ప్రజలకు ఏర్పరిచింది. దుర్బుద్ధులు తమ తప్పులను నియంత్రించకపోతే, కౌరవులకు సంపూర్ణ నాశనం తప్పదు.
కచ్చిద్రాజా ధృతరాష్ట్రః సపుత్రో బుభూషతే వృత్తిమమాత్యవర్గే। కచ్చిన్న భేదేన జిజీవిషన్తి ముహృద్రూపా దుర్హృదశ్చైకమత్యాత్
ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారుడితో కలిసి మంత్రివర్గంలో మంచి ప్రవర్తనను కోరుకుంటున్నాడా? వారు చిచ్చురేపి బతకాలని ప్రయత్నించకుండా, చెడ్డ మనసున్నవారిని దూరంగా ఉంచి, ఐక్యతతో ఉన్నారా?
కచ్చిన్న పాపం కథయన్తి తాత తే పాణ్డవానాం కురవః సర్వ ఏవ। ద్రోణః సపుత్రశ్చ కృపశ్చ వీరో నాస్మాసు పాపాని వదన్తి కచ్చిత్
తాతా, కురువంశస్థులు పాండవుల గురించి చెడు మాటలు మాట్లాడటం లేదు కదా? ద్రోణుడు తన కుమారుడితో, వీరుడైన కృపుడు కూడా మన గురించి అపవాదాలు చెప్పడం లేదు కదా?
కచ్చిద్రాజ్యే ధృతరాష్ట్రం సపుత్రం సమేత్యాహుః కురవః సర్వ ఏవ। కచ్చిద్దృష్ట్వా దస్యుసఙ్ఘాన్సమేతా- న్స్మరన్తి పార్థస్య యుధాం ప్రణేతుః
కురువంశస్థులు అందరూ కలిసి, ధృతరాష్ట్రుని మరియు అతని కుమారుడిని రాజులుగా అంగీకరిస్తున్నారా? దొంగల గుంపులు కనిపించినప్పుడు, యుద్ధంలో అగ్రగామి అయిన పార్థుని గుర్తు చేసుకుంటున్నారా?
మౌర్వీభుజాగ్రప్రహితాన్స్మ తాత దోధూయమానేన ధనుర్ధరేణ। గాణ్డీవనున్నాంస్తనయిత్నుఘోషా- నజిహ్మగాన్కచ్చిదనుస్మరన్తి
తాతా, శత్రువులను కంపించేలా విలువాడు ధనుర్వీధి నుంచి విడిచిన గాండీవ ధ్వని మేఘగర్జనలా ఉప్పొంగినప్పుడు, ఆ నేరుగా వెళ్లే బాణాల గంభీర శబ్దాన్ని ఎవ్వరైనా గుర్తు చేసుకుంటున్నారా?
న చాపశ్యం కంచిదహం పృథివ్యాం యోధం సమం వాఽధికమర్జునేన। యస్యైకషష్టిర్నిశితాస్తీక్ష్ణధారాః సువాససః సమంతో హస్తవాపః
ఈ భూమిపై అర్జునుడికి సమానంగా లేదా అతనికంటే మెరుగ్గా యుద్ధంలో ఒకే సారి అరవై పదునైన, బాగా అమర్చిన బాణాలను చేతిలోంచి విడిచే యోధుడిని నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు.
గదాపాణిర్భీమసేనస్తరస్వీ ప్రవేపయఞ్ఛత్రుసఙ్ఘాననీకే। నాగః ప్రభిన్న ఇవ నఙ్ఘలేషు చంక్రమ్యతే కచ్చిదేనం స్మరన్తి
గదను పట్టుకుని, వేగంగా శత్రు సేనలను వణికించే భీమసేనుడు, చెరుకు పొదల్లోంచి దూసుకొచ్చే ఏనుగు లాగా శత్రువుల మధ్య సంచరించిన దృశ్యాన్ని ఎవ్వరైనా గుర్తు చేసుకుంటున్నారా?