గదాభృతాం నాస్తి సమోఽత్ర భీమా- ద్ధస్త్యారోహో నాస్తి సమశ్చ తస్య। రథేఽర్జునాదాహురహీనమేనం బాహ్వోర్వలేనాయుతనాగవీర్యమ్
గదా పట్టే వారిలో భీమునికి సమానుడు ఎవ్వరూ లేరు; ఏనుగులపై ఎక్కడంలో కూడా అతనికి సమం ఎవ్వరూ లేరు. రథంపై మాత్రం అర్జునుని తరువాత అతడే అని అంటారు. భీముని బాహువుల బలానికి పది వేల ఏనుగుల శక్తి ఉంది.
సుశిక్షితః కృతవైరస్తరస్వీ దహేత్క్షుద్రాంస్తరసా ధార్తరాష్ట్రాన్ । సదాఽత్యమర్షీ న వలాత్స శక్యో యుద్ధే జేతుం వాసవేనాపి సాక్షాత్
అతడు బాగా శిక్షణ పొందినవాడు, శత్రుత్వంలో ఉగ్రుడు, వేగవంతుడు. తన వేగంతో ధృతరాష్ట్ర కుమారులను సులభంగా సంహరించగలడు. ఎప్పుడూ సహించని స్వభావం కలవాడు, బలంతో అతన్ని ఎవరూ ఓడించలేరు — ఇంద్రుడైనా యుద్ధంలో అతడిని జయించలేడు.
సుతేజసౌ వలినౌ శీఘ్రహస్తౌ సుశిక్షితౌ భ్రాతరౌ ఫాల్గునేన। శ్యేనౌ యథా పక్షిపూగాన్రుజన్తౌ మాద్రీపుత్రౌ శేపయేతాం న శత్రూన్
మాద్రీ కుమారులు ఇద్దరూ, అర్జునునితో కలిసి, తేజస్సుతో, బలంతో, వేగవంతమైన చేతులతో, శిక్షణ పొందినవారు. వారు గద్దలు పక్షుల గుంపులను ఎలా దాడి చేస్తాయో, అలాగే శత్రువులను విడిచిపెట్టరు.
ఏతద్బలం పూర్ణమస్మాకమేవం యత్సత్యం తాన్ప్రాప్య నాస్తీతి మన్యే। తేషాం మధ్యే వర్తమానస్తరస్వీ ధృష్టద్యుమ్నః పాణ్డవానామిహైకః
సంజయా! మన బలమంతా ఇంతే సంపూర్ణంగా ఉంది. ఈ మిత్రులను పొందిన తర్వాత మనకు ఏమీ లోటు లేదని నేను భావిస్తున్నాను. వీరిలో ధృష్టద్యుమ్నుడు అత్యంత శక్తివంతుడిగా, పాండవుల నాయకుడిగా నిలిచాడు.
సహామాత్యః సోమకానాం ప్రబర్హః సన్త్యక్తాత్మా పాణ్డవార్థే శ్రుతో మే। అజాతశత్రుం ప్రసహేత కోఽన్యో యేషాం స స్యాదగ్రణీర్వృష్ణిసింహ
సోమకులలో ముఖ్యుడు, తన మంత్రులతో కలిసి, పాండవుల కోసం ప్రాణాన్ని విడిచినవాడు అని నేను విన్నాను. అజాతశత్రువును ఎదుర్కొనగలవాడు మరొకరు ఎవరున్నారు? వృష్ణిసింహుడు అతనికి నాయకుడిగా ఉన్నాడు.
సహోషితశ్చరితార్థో వయస్థో మాత్స్యేయానామధిపో వై విరాటః। స వై సపుత్రః పాణ్డవార్థే చ శశ్వ- ద్యుధిష్ఠిరే భక్త ఇతి శ్రుతం మే
మత్స్యుల రాజు విరాటుడు, వృద్ధుడై, పాండవులతో కలిసి ఉండి తన ధ్యేయాన్ని నెరవేర్చాడు. అతడు తన కుమారులతో కలిసి పాండవుల కోసం యుధిష్ఠిరునికి ఎప్పుడూ భక్తుడిగా ఉన్నాడని నేను విన్నాను.
అవరుద్ధా రథినః కేకయేభ్యో మహేష్వాసా భ్రాతరః పఞ్చ సన్తి। కేకయేభ్యో రాజ్యమాకాఙ్క్షమాణా యుద్ధార్థినశ్రానువసన్తి పార్థాన్
కేకయ దేశపు రథసారథులతో చుట్టుముట్టబడి, గొప్ప విలువాళ్లైన ఐదుగురు సోదరులు ఉన్నారు. కేకయుల రాజ్యాన్ని కోరుతూ, యుద్ధానికి సిద్ధమై, వారు పార్థులను అనుసరిస్తున్నారు.
సర్వాంశ్చ వీరాన్పృథివీపతీనాం సమాగతాన్పాణ్డవార్థే నివిష్టాన్। శూరానహం భక్తిమతః శృణోమి ప్రీత్యా యుక్తాన్సంశ్రితాన్ధర్మరాజన్
భూమిపై ఉన్న అన్ని వీర రాజులు, పాండవుల కోసం కూడి, స్థిరంగా ఉన్నారు. ధర్మరాజుని ఆశ్రయించి, భక్తితో, ప్రేమతో కూడిన వీరుల గురించి నేను వింటున్నాను.
గిర్యాశ్రయా దుర్గనివాసినశ్చ యోధాః పృథివ్యాం కులజాతిశుద్ధాః। మ్లేచ్ఛాశ్చ నానాయుధవీర్యవన్తః సమాగతాః పాణ్డవార్థే నివిష్టాః
పర్వతాలలో, కోటల్లో నివసించే యోధులు, మంచి వంశంలో జన్మించినవారు, ఇంకా వివిధ ఆయుధాలు, పరాక్రమం కలిగిన మ్లేచ్ఛులు కూడా, పాండవుల కోసం కూడి నిలిచారు.
పాణ్డ్యశ్చ రాజా సమితీన్ద్రకల్పో యోధప్రవీరైర్బహుభిః సమేతః। సమాగతః పాణ్డవార్థే మహాత్మా లోకప్రవీరోఽప్రతివీర్యతేజాః
సమరనాయకుల్లో ఇంద్రునితో సమానమైన పాండ్య రాజు, అనేక వీర యోధులతో కలిసి వచ్చాడు. అతడు మహాత్ముడు, లోకంలో ప్రసిద్ధుడు, అతని శక్తి, తేజస్సుకు సమానుడు లేడు; పాండవుల కోసం చేరాడు.
అస్త్రం ద్రోణాదర్జునాద్వాసుదేవా- త్కృపాద్భీష్మాద్యేన కృతం శృణోమి। యం తం కార్ష్ణిప్రతిమమాహురేకం స సాత్యకిః పాణ్డవార్థే నివిష్టః
ద్రోణుడు, అర్జునుడు, వాసుదేవుడు, కృపుడు, భీష్ముడు చేసిన ఆయుధాన్ని గురించి నేను విన్నాను. కృష్ణునితో సమానుడని చెప్పబడే వాడే సాత్యకి; అతడు పాండవుల కోసం చేరాడు.
ఉపాశ్రితాశ్చేదికరూశకాశ్చ సర్వోద్యోగైర్భూమిపాలాః సమేతాః। తేషాం మధ్యే సూర్యమివాతపన్తం శ్రియా వృతం చేదిపతిం జ్వలన్తమ్
చేడీలు, కరూశులు, కాశీలు — వీరందరూ, అన్ని ప్రయత్నాలతో కూడిన భూపాళులు కూడి ఉన్నారు. వారిలో, సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తూ, మహిమతో అలంకరించబడి, జ్వలిస్తూ ఉన్నవాడు చేడీల అధిపతి.
అస్తమ్భనీయం యుధి మన్యమాన్యో జ్యాం కర్షతాం శ్రేష్ఠతమం పృథివ్యామ్ । సర్వోత్సాహం క్షత్రియాణాం నిహత్య ప్రసహ్య కృష్ణస్తరసా సంమమర్ద
యుద్ధంలో అప్రతిహతుడిగా, భూమిపై విల్లు ఎడమరెయ్యే వారిలో శ్రేష్ఠుడిగా అతడిని భావిస్తారు. క్షత్రియులంతా ఉత్సాహాన్ని అణచివేసి, కృష్ణుడు తన వేగంతో వారిని బలవంతంగా నెగ్గాడు.
యశోమానౌ వర్ధయన్పాణ్డవానాం పురాఽభినచ్ఛిశుపాలం సమీక్ష్య। యస్య సర్వే వర్ధయన్తి స్మ మానం కరూశరాజప్రముఖా నరేన్ద్రాః
పాండవుల యశస్సును పెంచుతూ, ఒకప్పుడు శిశుపాలుడిని ఎదురుగా సంహరించాడు. అప్పట్లో కరూశ రాజును ముందుగా ఉంచుకుని, అన్ని రాజులు అతని గౌరవాన్ని పెంచారు.
తమసహ్యం కేశవం తత్ర మత్వా సుగ్రీవయుక్తేన రథేన కృష్ణమ్। సంప్రాద్రవంశ్చేదిపతిం విహాయ సింహం దృష్ట్వా క్షుద్రమృగా ఇవాన్యే
కృష్ణుడు అక్కడ అజేయుడని భావించి, ఇతరులు చేడీ రాజును వదిలేసి పారిపోయారు. సింహాన్ని చూసి చిన్న జంతువులు ఎలా పారిపోతాయో, అలాగే శక్తివంతమైన రథంతో ఉన్న కృష్ణుణ్ణి చూసి వారు భయపడ్డారు.
యస్తం ప్రతీపస్తరసా ప్రత్యుదీయా- దాశంసమానో ద్వైరథే వాసుదేవమ్ । సోఽశేత కృష్ణేన హతః పరాసు- ర్వాతేనేవోన్మథితః కర్ణికారః
తన బలాన్ని నమ్మి, కీర్తిని కోరుతూ, ఎవరు వాసుదేవునికి ఎదురుగా యుద్ధానికి వచ్చారో, వారు కృష్ణునిచేత హతులై, ప్రాణం విడిచారు. వారు గాలికి పెకలిపోయిన కర్ణికార వృక్షంలా పడిపోయారు.
పరాక్రమం మే యదవేదయన్త తేషామర్థే సఞ్జయ కేశవస్య। అనుస్మరంస్తస్య కర్మాణి విష్ణో- ర్గావల్గణే నాధిగచ్ఛామి శాన్తిమ్
సంజయా! వారి కోసం కేశవుని పరాక్రమాన్ని నాకు తెలియజేసినప్పుడు, విష్ణువు చేసిన కార్యాలను గుర్తు చేసుకుంటూ, నా మనసుకు శాంతి లభించదు; అదుపు లేని గుర్రం లాగా అయిపోతుంది.
న జాతు తాఞ్ఛత్రురన్యః సహేత యేషాం స స్యాదగ్రణీర్వృష్ణిసింహః । ప్రవేపతే మే హృదయం భయేన శ్రుత్వా కృష్ణావేకరథే సమేతౌ
వృష్ణిసింహుడు నాయకుడిగా ఉన్నవారిని ఎదుర్కొనగల శత్రువు మరొకరు లేరు. కృష్ణుడు, అర్జునుడు ఒకే రథంలో కలిసారని వింటే, నా హృదయం భయంతో వణుకుతుంది.
న చేద్గచ్ఛేత్సఙ్గరం మన్దబుద్ధి- స్తాభ్యాం లభేచ్ఛర్మ తదా సుతో మే। నో చేత్కురూన్సఞ్జయ నిర్దహేతా- మిన్ద్రావిష్ణూ దైత్యసేనాం యథైవ
నా కుమారుడు, మూర్ఖుడిగా, ఆ ఇద్దరితో సఖ్యత కోసం వెళ్లకపోతే, అతడు ఒక కవచాన్ని సిద్ధం చేసుకోవాలి. లేకపోతే, సంజయా, అతడు కౌరవులను కాల్చిపెట్టకపోతే, ఇంద్రుడు, విష్ణువు రాక్షస సేనను నాశనం చేసినట్లే, వారిని నాశనం చేస్తారు.
మతే హి మే శక్రసమో ధనఞ్జయః సనాతనో వృష్ణివీరశ్చ విష్ణుః। ధర్మారామో హ్రీనిషేవస్తరస్వీ కున్తీపుత్రః పాణ్డవోఽజాతశత్రుః
నా అభిప్రాయంలో, ధనంజయుడు ఇంద్రునితో సమానం. వృష్ణివీరుడు శాశ్వతమైనవాడు, విష్ణువు. ధర్మాన్ని ప్రేమించే, లజ్జను పాటించే, వేగవంతుడు అయిన కుంతీపుత్రుడు పాండవుడు అజాతశత్రువు.
దుర్యోధనేన నికృతో మనస్వీ నో చేత్క్రుద్ధః ప్రదహేద్ధార్తరాష్ట్రాన్ । నాహం తథా హ్యర్జునాద్వాసుదేవా- ద్భీమాద్వాఽహం యమయోర్వా బిభేమి
మనసున్న దుర్యోధనుడు మోసపోయి, కోపంతో ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను కాల్చిపెట్టకపోతే, నేను అర్జునుని, వాసుదేవుని, భీముని, లేదా యముని కుమారులను భయపడను.
యథా రాజ్ఞః క్రోధదీప్తస్య సూత మన్యోరహం భీతతరః సదైవ । మహాతపా బ్రహ్మచర్యేణ యుక్తః సఙ్కల్పోఽయం మానసస్తస్య సిద్ధ్యేత్
రాజు కోపంతో మండిపోతున్నప్పుడు నేను ఎప్పుడూ ఎంత భయపడుతానో, అలాగే అతడు గొప్ప తపస్సుతో, బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తూ, మనసులో చేసిన సంకల్పం తప్పక ఫలిస్తుంది.
తస్య క్రోధం సఞ్జయాహం సమీక్ష్య స్థానే జానన్భృశమస్మ్యద్య భీతః। స గచ్ఛ శీఘ్రం ప్రహితో రథేన పాఞ్చాలరాజస్య చమూనివేశనమ్
అతని కోపాన్ని చూసి, సంజయా, ఈ రోజు నాకు చాలా భయం వేసింది. అది సమంజసమేనని తెలిసి, నీవు వెంటనే రథంలో వెళ్లి, పాంచాల రాజు సైన్యపు శిబిరానికి చేరుకో.
అజాతశత్రుం కుశలం స్మ పృచ్ఛేః పునః పునః ప్రీతియుక్తం వదేస్త్వమ్। జనార్దనం చాపి సమేత్య తాత మహామాత్రం వీర్యవతాముదారమ్
నీవు అజాతశత్రువుని మళ్లీ మళ్లీ ప్రేమతో కుశలం అడగాలి. తాతా, జనార్దనుని కలిసిన తర్వాత, మహామంత్రిగా, పరాక్రమవంతులందరిలో గొప్పవాడిగా అతనితో కూడా మాట్లాడాలి.
అనామయం మద్వచనేన పృచ్ఛే- ర్ధృతరాష్ట్రః పాణ్డవైః శాన్తిమీప్సుః । న తస్య కించిద్వచనం న కుర్యాత్ కున్తీపుత్రో వాసుదేవస్య సూత
నా తరఫున వారి కుశలాన్ని అడిగి, ధృతరాష్ట్రుడు పాండవులతో శాంతిని కోరుతున్నాడని చెప్పు. కుంతీపుత్రుడు వాసుదేవుని మాటను ఎప్పుడూ నిర్లక్ష్యం చేయడు, ఓ రథసారధీ.
ప్రియశ్చైషామాత్మసమశ్చ కృష్ణో విద్వాంశ్చైషాం కర్మణి నిత్యయుక్తః । సమానీతాన్పాణ్డవాన్సృఞ్జయాంశ్చ జనార్దనం యుయుధానం విరాటమ్
కృష్ణుడు వారికి ఎంతో ప్రియమైనవాడు, తమ ప్రాణంతో సమానమైనవాడు, జ్ఞానవంతుడు, ఎప్పుడూ కార్యంలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు. అతడు పాండవులను, శృంజయులను, జనార్దనుని, యుయుధానుని, విరాటుని ఒకచోట చేర్చాడు.
న మూర్చ్ఛయేద్యన్న చ యుద్ధహేతుః
అతడు ఎప్పుడూ హృదయదౌర్బల్యానికి లోనవాడు కాదు, యుద్ధానికి కారణమయ్యే వాడూ కాదు.
రాజ్ఞస్తు వచనం శ్రుత్వా ధృతరాష్ట్రస్య సఞ్జయః। ఉపప్లావ్యం యయౌ ద్రష్టుం పాణ్డవానమితౌజసః
రాజు ధృతరాష్ట్రుని మాటలు విన్న సంజయుడు, అపారమైన బలమున్న పాండవులను చూడటానికి ఉపప్లవ్యానికి వెళ్లాడు.
స తు రాజానమాసాద్య కున్తీపుత్రం యుధిష్ఠిరమ్ । అభివాద్య తతః పూర్వం సూతపుత్రోఽభ్యభాషత
అక్కడ కుంతీపుత్రుడైన యుధిష్ఠిర మహారాజును చేరి, ముందుగా నమస్కరించి, ఆ తర్వాత సూతపుత్రుడు సంజయుడు మాట్లాడాడు.
గవల్గణిః సఞ్జయః సూతసూను- రజాతశత్రుమవదత్ప్రతీతః। దిష్ట్యా రాజంస్త్వామరోగం ప్రపశ్యే సహాయవన్తం చ మహేన్ద్రకల్పమ్
గావల్గణి సంజయుడు, సూతపుత్రుడు, ధైర్యంగా అజాతశత్రువుతో ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! అదృష్టవశాత్తు నిన్ను ఆరోగ్యంగా, సహాయులతో కూడి, మహేంద్రుని వంటి వాడిగా చూస్తున్నాను.'