ప్రాణాన్తికైరప్యుపాయైః ప్రయతద్భిరనేకశః । శేషవన్తో న శకితా నేతుం వై యమసాదనమ్
పాండవులు ప్రాణాలకే ముప్పు తెచ్చుకునేలా ఎన్నో ప్రయత్నాలు చేసినా, ధృతరాష్ట్రుని సంహరించడంలో విఫలమయ్యారు.
పునశ్చ వర్ధితం రాజ్యం స్వబలేన మహాత్మభిః । ఛద్మనాఽపహృతం క్షుద్రైర్ధార్తరాష్ట్రైః ససౌబలైః
వాళ్లు తమ బలంతో రాజ్యాన్ని మళ్లీ బలపరిచారు. కానీ ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, తమ తోడుబాటుతో, మోసంతో దాన్ని లాక్కొన్నారు.
తదప్యనుమతం కర్మ యథా యుక్తమనేన వై। వాసితాశ్చ మహారణ్యే వర్షాణీహ త్రయోదశ
ఆ పని కూడా అప్పట్లో సమంజసంగా అనిపించి అంగీకరించబడింది. పాండవులు అరణ్యంలో పదమూడు సంవత్సరాలు గడిపారు.
సభాయాం క్లేశితైర్వీరైః సహభార్యైస్తథా భృశమ్ । అరణ్యే వివిధాః క్లేశాః సంప్రాప్తాస్తైః సుదారుణాః
సభలో ఆ వీరులు భార్యలతో కలిసి ఎంతో అవమానాన్ని అనుభవించారు. అరణ్యంలో ఎన్నో తీవ్రమైన కష్టాలు ఎదుర్కొన్నారు.
తథా విరాటనగరే యోన్యన్తరగతైరివ। ప్రాప్తః పరమసంక్లేశో యథా పాపైర్మహాత్మభిః
అలాగే విరాటనగరంలో కూడా, వారు మరొక గర్భంలో ఉన్నవారిలా దాగి, దుష్టుల చేతిలో మహా కష్టాలు అనుభవించారు.
తే సర్వం పృష్ఠతః కృత్వా తత్పూర్వం కర్మ కిల్విషమ్ । సామ్నైవ కురుభిః సన్ధిమిచ్ఛన్తి కురుపుఙ్గవాః
అంతా భరించి, గతంలో చేసిన తప్పులను పక్కన పెట్టి, కురువంశంలో గొప్పవారు ఇప్పుడు కేవలం శాంతిని కోరుతున్నారు.
తేషాం చ వృత్తమాజ్ఞాయ వృత్తం దుర్యోధనస్య చ। అనునేతుమిహార్హన్తి ధార్తరాష్ట్రం సుహృజ్జనాః
వారి ప్రవర్తనను, దుర్యోధనుని ప్రవర్తనను కూడా తెలుసుకుని, ఇక్కడ ఉన్న స్నేహితులు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడిని ఒప్పించాలి.
న హి తే విగ్రహం వీరాః కుర్వన్తి కురుభిః సహ। అవినాశేన లోకస్య కాఙ్క్షన్తే పాణ్డవాః స్వకమ్
ఆ వీరులు కురువంశంతో పోరాడాలని కోరడం లేదు. పాండవులు తమదైనదే కావాలని, లోకానికి హాని కలగకూడదని మాత్రమే కోరుతున్నారు.
యశ్చాపి ధార్తరాష్ట్రస్య హేతుః స్యాద్విగ్రహం ప్రతి। స చ హేతుర్న మన్తవ్యో బలీయాంసస్తథా హి తే
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులకు యుద్ధానికి కారణం ఏదైనా ఉన్నా, దాన్ని పట్టించుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. ఎందుకంటే పాండవులు బలవంతులు.
అక్షౌహిణ్యశ్చ సప్తైవ ధర్మపుత్రస్య సఙ్గతాః। యుయుత్సమానాః కురుభిః ప్రతీక్షన్తేఽస్య శాసనమ్
ధర్మపుత్రుని కోసం ఏడు అక్షౌహిణి సైన్యాలు కూడి, కురువంశంతో యుద్ధానికి సిద్ధంగా, ఆయన ఆజ్ఞ కోసం ఎదురుచూస్తున్నాయి.
అపరే పురుషవ్యాఘ్రాః సహస్రాక్షౌహిణీసమాః । సాత్యకిర్భీమసేనశ్చ యమౌ చ సుమహాబలౌ
ఇంకా సత్యకి, భీమసేనుడు, యమద్వయులు వంటి మహాబలశాలులు, వేల అక్షౌహిణి సైన్యాలకు సమానంగా ఉన్నారు.
ఏకాదశైతాః పృతనా ఏకతశ్చ సమాగతాః । ఏకతశ్చ మహాబాహుర్బహురూపీ ధనఞ్జయః
పదకొండు సైన్యాలు ఒకవైపు చేరాయి. మరోవైపు మహాబాహువు, అనేక రూపాలుగల ధనంజయుడు నిలబడ్డాడు.
యథా కిరీటీ సర్వాభ్యః సేనాభ్యో వ్యతిరిచ్యతే। ఏవమేవ మహాబాహుర్వాసుదేవో మహాద్యుతిః
కిరీటధారి అన్నవాడు అన్ని సైన్యాలకన్నా గొప్పవాడు. అలాగే మహాబాహువు, మహాతేజస్సు కల వాసుదేవుడూ అంతే.
బహులత్వం చ సేనానాం విక్రమం చ కిరీటినః। బుద్ధిమత్త్వం చ కృష్ణస్య బుద్ధ్వా యుధ్యేత కో నరః
సైన్యాల విస్తారాన్ని, కిరీటధారి వీరత్వాన్ని, కృష్ణుని తెలివిని చూసి, ఎవరు యుద్ధానికి ధైర్యం చేస్తారు?
తే భవన్తో యథాధర్మం యథాసమయమేవ చ। ప్రయచ్ఛన్తు ప్రదాతవ్యం మా వః కాలోఽత్యగాదయమ్
మీరు ధర్మానికి అనుగుణంగా, సమయానికి తగినట్టు ఇవ్వాల్సింది ఇవ్వండి. ఈ సమయం మీ చేతిలోనుండి పోయిపోనివ్వకండి.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా ప్రజ్ఞావృద్ధో మహాద్యుతిః। సంపూజ్యైనం యథాకాలం భీష్మో వచనమబ్రవీత్
ఆ మాటలు విని, జ్ఞానంలో ప్రౌఢుడైన, మహోత్కృష్టుడైన భీష్ముడు, అతన్ని యథాక్రమంగా గౌరవించి, ఇలా చెప్పాడు.
దిష్ట్యా కుశలినః సర్వే సహ దామోదరేణ తే। దిష్ట్యా సహాయవన్తశ్చ దిష్ట్యా ధర్మే చ తే రతాః
మీరు అందరూ దామోదరునితో కలిసి క్షేమంగా ఉండటం అదృష్టం. మిత్రులు కలిగి ఉండటం కూడా అదృష్టమే. ధర్మంలో నిబద్ధత కలిగి ఉండటం కూడా అదృష్టమే.
దిష్ట్యా చ సన్ధికామాస్తే భ్రాతరః కురునన్దనాః । దిష్టా న యుద్ధమనసః పాణ్డవాః సహ బాన్ధవైః
కురువంశానికి ఆనందమిచ్చేవాడా! నీ సోదరులు శాంతిని కోరడం అదృష్టం. పాండవులు బంధువులతో కలిసి యుద్ధాన్ని కోరకపోవడం కూడా అదృష్టమే.
భవతా సత్యముక్తం తు సర్వమేతన్న సంశయః। అతితీక్ష్ణం తు తే వాక్యం బ్రాహ్మణ్యాదితి మే మతిః
మీరు చెప్పింది పూర్తిగా నిజమే, ఇందులో సందేహమే లేదు. అయినా, మీరు మాట్లాడిన మాటలు చాలా కఠినంగా ఉన్నాయి. అది బ్రాహ్మణునికి తగినదే అని నేను భావిస్తున్నాను.
అసంశయం క్సేశితాస్తే వనే చేహ చ పాణ్డవాః। ప్రాప్తాశ్చ ధర్మతః సర్వం పితుర్ధనమసంశయమ్
పాండవులు అరణ్యంలోనూ, ఇక్కడా అన్యాయంగా బాధపడ్డారు అనే విషయం సందేహం లేదు. వారు తమ తండ్రి సొమ్మును ధర్మబద్ధంగా సంపూర్ణంగా పొందారు కూడా అనడంలో సందేహం లేదు.
కిరీటి బలవాన్పార్థః కృతాస్త్రశ్చ మహారథః । కో హి పాణ్డుసుతం యుద్ధే విషహేత ధనఞ్జయమ్
పాండు కుమారుడు అర్జునుడు కిరీటధారి, బలవంతుడు, ఆయుధ విద్యలో నిపుణుడు, మహారథుడు. యుద్ధంలో ధనంజయుడిని ఎదుర్కొనగలవాడు ఎవరు?
అపి వజ్రధరః సాక్షాత్కిముతాన్యే ధనుర్భృతః । త్రయాణామపి లోకానాం సమర్థ ఇతి మే మతిః
వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన దేవేంద్రుడే అయినా, మరెవ్వరైనా ధనుర్ధారులు అర్జునుడిని ఎదుర్కోలేరు. నా అభిప్రాయం ప్రకారం, అతడు మూడూ లోకాలను కూడా జయించగలడు.
భీష్మే బ్రువతి తద్వాక్యం ధృష్టమాక్షిప్య మన్యునా। దుర్యోధనం సమాలోక్య కర్ణో వచనమబ్రవీత్
భీష్ముడు ఆ మాటలు చెప్పగా, కోపంతో ఉప్పొంగి, దుర్యోధనుని చూచి, కర్ణుడు ధైర్యంగా ఇలా అన్నాడు.
న తత్రావిదితం బ్రహ్మఁల్లోకే భూతేన కేనచిత్ । పునరుక్తేన కిం తేన భాషితేన పునః పునః
బ్రాహ్మణా! ఈ సభలో ఎవరికీ తెలియని విషయం ఏదీ లేదు. అదే మాటను మళ్లీ మళ్లీ చెప్పడం వల్ల ప్రయోజనం ఏముంది?
దుర్యోధనార్థే శకునిర్ద్యూతే నిర్జితవాన్పురా । సమయేన గతోఽరణ్యం పాణ్డుపుత్రో యుధిష్ఠిరః
దుర్యోధనుని కోసం, శకుని పూర్వంలో పాండు కుమారుడు యుధిష్ఠిరుడిని జూదంలో ఓడించాడు. ఒప్పందం ప్రకారం అతడు అరణ్యంలోకి వెళ్లాడు.
స తం సమయమాశ్రిత్య రాజ్యం నేచ్ఛతి పైతృకమ్। బలమాశ్రిత్య మత్స్యానాం పాఞ్చాలానాం చ మూర్ఖవత్
ఆ ఒప్పందాన్ని నమ్మి, అతడు తన పితృపారంపర్య రాజ్యాన్ని కోరడం లేదు. కానీ మత్స్యులు, పాంచాళుల బలాన్ని నమ్మి, మూర్ఖుడిలా ప్రవర్తిస్తున్నాడు.
దుర్యోధనో భయాద్విద్వన్న దద్యాత్పాదమన్తతః। ధర్మతస్తు మహీం కృత్స్నాం ప్రదద్యాచ్ఛత్రవేఽపి చ
పండితుడా! భయంతో దుర్యోధనుడు అడుగంత భూమిని కూడా ఇవ్వడు. కానీ ధర్మబద్ధంగా అయితే, శత్రువుకైనా మొత్తం భూమిని ఇవ్వగలడు.
యది కాఙ్క్షన్తి తే రాజ్యం పితృపైతామహం పునః । యథాప్రతిజ్ఞం కాలం తం చరన్తు వనమాశ్రితాః
వారు మళ్లీ తండ్రి, తాతల రాజ్యాన్ని కోరితే, వారు ఇచ్చిన మాట ప్రకారం, ఆ కాలాన్ని అరణ్యంలో గడపాలి.
తతో దుర్యోధనస్యాఙ్కే వర్తన్తామకుతోభయాః । అధార్మికీం తు మా బుద్ధిం మౌర్ఖ్యాత్కుర్వన్తు కేవలాత్
అప్పుడు వారు భయపడకుండా దుర్యోధనుని సంరక్షణలో ఉండాలి. కానీ మూర్ఖత్వంతో, అధర్మమైన ఆలోచన చేయకూడదు.
అథ తే ధర్మముత్సృత్య యుద్ధమిచ్ఛన్తి పాణ్డవాః। ఆసాద్యేమాన్కురుశ్రేష్ఠాన్స్మరిష్యన్తి వచో మమ
కాని పాండవులు ధర్మాన్ని వదిలి యుద్ధాన్ని కోరితే, ఈ కురు వీరులను ఎదుర్కొన్నప్పుడు నా మాటలు గుర్తుకొస్తాయి.