దేవదేవేన శఙ్గమ్య విష్ణునా ప్రభవిష్ణునా। ఊచుశ్చైనం సముద్విగ్నా వాక్యం వాక్యవిశారదాః
దేవతలు, భయంతో ఉన్నా కూడా, మంచి మాటలు చెప్పడంలో నిపుణులై, దేవతల దేవుడైన మహావిశ్ణువుని సందేహించి ఇలా అడిగారు.
బ్రహ్మవధ్యాభిభూతో వై శక్రః సురగణేశ్వరః । గతిశ్చ నస్త్వం దేవేశ పూర్వజో జగతః ప్రభుః
'దేవతల అధిపతైన శక్రుడు బ్రాహ్మణ హత్య పాపంతో బాధపడుతున్నాడు. ప్రభూ, నీవే జగత్తుకు ఆదిపతి, మాకు ఆశ్రయం.'
రక్షార్థం సర్వభూతానాం విష్ణుత్వముపజగ్మివాన్। త్వద్వీర్యనిహతే వృత్రే వాసవో బ్రహ్మహత్యయా
'ప్రపంచంలోని అన్ని జీవుల రక్షణ కోసం నీవు విష్ణువు రూపం ధరించావు. నీ బలంతో వృత్రుడు సంహరించబడినప్పుడు, వాసవుడు బ్రాహ్మణ హత్య పాపాన్ని పొందాడు.'
వృతః సురగణశ్రేష్ఠ మోక్షం తస్య వినిర్దిశ। తేషాం తద్వచనం శ్రుత్వా దేవానాం విష్ణురబ్రవీత్
'దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా, అతడు ఆశ్రయం కోరాడు. అతడికి విమోచనం దారి చూపు.' దేవతలు ఇలా అడిగిన మాటలు వినగానే, విష్ణువు మాట్లాడాడు.
మామేవ యజతాం శక్రః పావయిష్యామి వజ్రిణమ్। పుణ్యేన హయమేధేన మామిష్ట్వా పాకశాసనః
'శక్రుడు నన్ను ఆరాధించాలి; అప్పుడు నేను వజ్రాయుధుడిని పవిత్రుడిని చేస్తాను. పుణ్యమైన అశ్వమేధ యాగం చేసి నన్ను పూజిస్తే, పాకశాసనుడు పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు.'
పునరేష్యతి దేవానామిన్ద్రత్వమకుతోభయః। స్వకర్మభిశ్చ నహుషో నాశం యాస్యతి దుర్మతిః
'అప్పుడు అతడు మళ్లీ దేవతల అధిపతిగా భయమేమీ లేకుండా పదవిని పొందుతాడు. దుష్టబుద్ధి నహుషుడు తన పాపమైన కార్యాల వల్ల నాశనం అవుతాడు.'
కించిత్కాలమిదం దేవా మర్షయధ్వమతన్ద్రితాః। శ్రుత్వా విష్ణోః శుభాం సత్యాం వాణీం తామమృతోపమామ్
'దేవతలారా, కొంతకాలం మీరు సహనం చూపండి, అలసట లేకుండా ఉండండి.' విష్ణువు చెప్పిన ఆ మధురమైన, సత్యమైన, అమృతంతో సమానమైన వాక్యాన్ని విన్నప్పుడు—
తతః సర్వే సురగణాః సోపాధ్యాయాః సహర్షిభిః । యత్ర శక్రో భయోద్విగ్నస్తం దేశముపచక్రముః
అంతటా ఉపాధ్యాయులతో కూడిన దేవతలు, ఋషులతో కలిసి, భయంతో ఉన్న శక్రుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లారు.
తత్రాశ్వమేధః సుమహాన్మహేన్ద్రస్య మహాత్మనః । వవృతే పావనార్థం వై బ్రహ్మహత్యాపహో నృప
అక్కడ, మహాత్ముడైన మహేంద్రుని పవిత్రత కోసం, బ్రాహ్మణ హత్య పాపాన్ని తొలగించేందుకు గొప్ప అశ్వమేధ యాగం నిర్వహించబడింది, రాజా.
విభజ్య బ్రహ్మహత్యాం తు వృక్షేషు చ నదీషు చ। పర్వతేషు పృథివ్యాం చ స్త్రీషు చైవ యుధిష్ఠిర
బ్రాహ్మణ హత్య పాపాన్ని చెట్లు, నదులు, పర్వతాలు, భూమి, స్త్రీలు — వీరందరిలో భాగాలుగా పంచారు, యుధిష్ఠిరా.
సంవిభజ్య చ భూతేషు విసృజ్య చ సురేశ్వరః। విజ్వరో ధూతపాప్మా చ వాసవోఽభవదాత్మవాన్
అలా ఆ పాపాన్ని జీవులలో పంచిపెట్టి, విడిచిపెట్టిన తరువాత, దేవతల అధిపతి వాసవుడు జ్వరం లేకుండా, పాపం పోయి, స్వస్థుడయ్యాడు.
అకమ్ప్యం నహుషం స్థానాద్దృష్ట్వా బలనిషూదనః। తేజోఘ్నం సర్వభూతానాం వరదానాచ్చ దుఃసహమ్
నహుషుడు తన స్థానం నుండి కదిలించలేనివాడిగా, అన్ని జీవుల బలాన్ని నశింపజేసేవాడిగా, ఇచ్చిన వరం వల్ల భరించలేనివాడిగా ఉన్నాడని చూసి, శత్రువులను సంహరించేవాడు—
తతః శచీపతిర్దేవః పునరేవ వ్యనశ్యత। అదృశ్యః సర్వభూతానాం కాలాకాఙ్క్షీ చచార హ
ఆ సమయంలో శచీభర్త అయిన దేవేంద్రుడు మళ్లీ కనబడకుండా పోయాడు. అందరికి కనిపించకుండా, సరైన సమయం కోసం ఎదురు చూస్తూ తిరిగాడు.
ప్రనష్టే తు తతః శక్రే శచీ శోకసమన్వితా । హా శక్రేతి తదా దేవీ విలలాప సుదుఃఖితా
దేవేంద్రుడు కనబడకపోయిన తర్వాత, శచీ చాలా బాధతో, 'హాయో దేవేంద్రా!' అని విలపించింది.
యది దత్తం యది హుతం గురవస్తోషితా యది। ఏకభర్తృత్వమేవాస్తు సత్యం యద్యస్తి వా మయి
నేను దానం చేసినా, హోమాలు చేసినా, పెద్దలను సంతుష్టిపరిచినా, నాలో నిజాయితీ ఉంటే నాకు ఒక్క భర్త మాత్రమే ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.
పుణ్యాం చేమామహం దివ్యాం ప్రవృత్తాముత్తరాయణే। దేవీం రాత్రిం నమస్యామి సిధ్యతాం మే మనోరథః
ఈ పవిత్రమైన ఉత్తరాయణంలో ప్రారంభమైన దివ్య రాత్రికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను. నా కోరిక నెరవేరాలని కోరుకుంటున్నాను.
ప్రయతా చ నిశాం దేవీముపాతిష్ఠత తత్ర సా। పతివ్రతాత్వాత్సత్యేన సోపశ్రుతిమథాకరోత్
ఆమె శ్రద్ధతో ఆ రాత్రిదేవతను పూజించింది. తన భర్తపట్ల నిబద్ధత, నిజాయితీ వల్ల ఉపశ్రుతిని ఆహ్వానించింది.
యత్రాస్తే దేవరాజోఽసౌ తం దేశం దర్శయస్వ మే। ఇత్యాహోపశ్రుతిం దేవీం సత్యం సత్యేన దృశ్యతామ్
'దేవేంద్రుడు ఎక్కడ ఉన్నాడో ఆ స్థలాన్ని నాకు చూపించు,' అని ఉపశ్రుతిదేవతను అడిగింది. 'నిజం ద్వారా నిజం కనబడాలి' అని చెప్పింది.
అథైనాం రూపిణీ సాధ్వీముపాతిష్ఠదుపశ్రుతిః। తాం వయోరూపసంపన్నాం దృష్ట్వా దేవీముపస్థితామ్
అప్పుడు ఉపశ్రుతి రూపాన్ని ధరించి, ఆ సతీమంతుడైన శచీ దగ్గరకు వచ్చింది. యవ్వనంతో, అందంతో మెరిసిపోతూ నిలుచున్న ఆ దేవతను చూసింది.
ఇన్ద్రాణీ సంప్రహృష్టాత్మా సంపూజ్యైనామథాబ్రవీత్। ఇచ్ఛామి త్వామహం జ్ఞాతుం కా త్వం బ్రూహి వరాననే
ఇంద్రాణికి హృదయం ఆనందంతో నిండిపోయింది. ఆమె ఉపశ్రుతిని గౌరవించి, 'నీవెవరో తెలుసుకోవాలని ఉంది. అందమైన ముఖముతో నీవెవరో చెప్పు' అని అడిగింది.
ఉపశ్రుతిరహం దేవి తవాన్తికముపాగతా। దర్శనం చైవ సంప్రాప్తా తవ సత్యేన భామిని
'దేవీ! నేను ఉపశ్రుతిని, నీ దగ్గరకు వచ్చాను. నీ నిజాయితీ వల్ల నీ దర్శనం పొందాను, ఓ మహానుభావురాలా!' అని చెప్పింది.
పతివ్రతా చ యుక్తా చ యమేన నియమేన చ। దర్శయిష్యామి తే శక్రం దేవం వృత్రనిషూదనమ్
'నీవు భర్తపట్ల నిబద్ధతతో, నియమంతో ఉన్నావు. నేను నీకు వృత్రాసురుడిని సంహరించిన దేవేంద్రుడిని చూపిస్తాను' అని ఉపశ్రుతి చెప్పింది.
క్షిప్రమన్వేహి భద్రం తే ద్రక్ష్యసే సురసత్తమమ్। తతస్తాం ప్రస్థితాం దేవీమిన్ద్రాణీ సా సమన్వగాత్
'త్వరగా నన్ను అనుసరించు, నీకు మంగళం కలుగును. నీవు దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన దేవేంద్రుడిని చూడగలవు.' అని చెప్పి ఉపశ్రుతి ముందుకు నడిచింది. వెంటనే ఇంద్రాణి ఆమెను అనుసరించింది.
దేవారణ్యాన్యతిక్రమ్య పర్వతాంశ్చ బహూంస్తతః । హిమవన్తమతిక్రమ్య ఉత్తరం పార్శ్వమాగమత్
వారు ఆ దేవతల అడవులు, అనేక పర్వతాలను దాటి, హిమవంతాన్ని దాటి, ఉత్తర భాగానికి చేరుకున్నారు.
సముద్రం చ సమాసాద్య బహుయోజనవిస్తృతమ్। ఆససాద మహాద్వీపం నానాద్రుమలతావృతమ్
అనేక యోజనాల వెడల్పైన మహాసముద్రాన్ని చేరుకొని, అక్కడ వివిధ రకాల చెట్లు, వల్లికలతో నిండిన గొప్ప ద్వీపాన్ని చేరుకున్నారు.
తత్రాపశ్యత్సరో దివ్యం నానాశకునిభిర్వృతమ్। శతయోజనవిస్తీర్ణం తావదేవాయతం శుభమ్
అక్కడ వారు అనేక రకాల పక్షులతో నిండిన దివ్యమైన సరస్సును చూశారు. అది వంద యోజనాల వెడల్పు, అంతే పొడవు, ఎంతో శుభ్రమైనది.
తత్ర దివ్యాని పద్మాని పఞ్చవర్ణాని భారత । షట్పదైరుపగీతాని ప్రఫుల్లాని సహస్రశః
ఆ సరస్సులో ఐదు రంగుల దివ్య పద్మాలు వేలకొద్దీ వికసించి, తేనెటీగలు వాటిని చుట్టుముట్టి పాటలు పాడుతున్నాయి.
సరసస్తస్య మధ్యే తు పద్మినీ మహతీ శుభా । గౌరేణోన్నతనాలేన పద్మేన మహతా వృతా
ఆ సరస్సు మధ్యలో ఒక గొప్ప, అందమైన పద్మవనం ఉంది. అక్కడ ఒక పెద్ద, తెల్లని, పొడవైన కండతో ఉన్న పద్మం వెలిగిపోతూ ఉంది.
పద్మస్య భిత్త్వా నాలం చ వివేశ సహితా తయా। బిసతన్తుప్రవిష్టం చ తత్రాపశ్యచ్ఛతక్రతుమ్
ఆ పద్మపు కండను చీల్చి, ఇద్దరూ లోపలికి వెళ్లారు. ఆ పద్మపు తంతువుల మధ్యలో శతక్రతువును చూశారు.
తం దృష్ట్వా చ సుసూక్ష్మేణ రూపేణావస్థితం ప్రభుమ్ । సూక్ష్మరూపధరా దేవీ బభూవోపశ్రుతిశ్చ సా
అక్కడ ప్రభువైన దేవేంద్రుడు ఎంతో సూక్ష్మమైన రూపంలో ఉన్నాడు. దాన్ని చూసి, ఆ దేవత, ఉపశ్రుతి కూడా సూక్ష్మరూపాలు ధరించారు.