ఉవాచ తానృషీన్సర్వాన్ప్రణమ్య శిరసాఽసురః । సర్వే యూయం మహాభాగా గన్ధర్వాశ్చైవ సర్వశః
ఆ అసురుడు తల వంచి, అందరు ఋషులకు ఇలా అన్నాడు: 'మీరు అందరూ మహాభాగ్యవంతులు, గంధర్వులందరూ కూడా అదేవిధంగా.'
యద్బ్రూథ తచ్ఛ్రుతం సర్వం మమాపి శ్రృణుతానఘాః। సన్ధిః కథం వై భవితా మమ శక్రస్య చోభయోః । తేజసోర్హి ద్వయోర్దేవాః సఖ్యం వై భవితా కథమ్
'మీరు చెప్పింది అన్నీ విన్నాను. ఇప్పుడు మీరు కూడా నా మాట వినండి. నాకు, శక్రుడికి స్నేహం ఎలా సాధ్యమవుతుంది? ఇద్దరి తేజస్సులు వ్యతిరేకంగా ఉన్నప్పుడు దేవతలారా, స్నేహం ఎలా కలుగుతుంది?'
సకృత్సతాం సఙ్గతమీప్సితవ్యం తతః పరం భవితా భవ్యమేవ। నాతిక్రామేత్సత్పురుషేణ సఙ్గతం తస్మాత్సతాం సంగతమీప్సితవ్యమ్
మంచివారి సాంగత్యం ఎప్పుడూ కోరుకోవాలి. తర్వాత జరిగేది జరుగుతుంది. మంచి మనుషుల సాంగత్యాన్ని ఎప్పుడూ దాటి పోకూడదు. అందుకే, మంచి వారి సాంగత్యాన్ని కోరుకోవాలి.
దృఢం సతాం సఙ్గతం చాపి నిత్యం బ్రూయాచ్చార్థం హ్యర్థకృచ్ఛ్రేషు ధీరాః । మహార్థవత్సత్పురుషేణ సఙ్గతం తస్మాత్సన్తం న జిఘాంసేత ధీరః
మంచి వారి సాంగత్యం ఎప్పుడూ బలంగా ఉంటుంది. కష్టకాలంలో ధీరులు అవసరమైన మాటలు మాట్లాడాలి. మంచి మనుషుల సాంగత్యం గొప్పదైనది. అందుకే, ధీరుడు మంచి వారికి హాని కలగాలనుకోకూడదు.
ఇన్ద్రః సతాం సంమతశ్చ నివాసశ్చ మహాత్మనామ్। సత్యవాదీ హ్యనిన్ద్యశ్చ ధర్మవిత్సూక్ష్మనిశ్చయః
ఇంద్రుడు సజ్జనులందరిలో గౌరవానికి పాత్రుడు, మహాత్ముల ఆశ్రయస్థానం. ఆయన ఎప్పుడూ నిజాయితీగా మాట్లాడతాడు, ఎవరూ తప్పు పట్టలేరు, ధర్మాన్ని బాగా తెలుసు, సూక్ష్మమైన విషయాల్లో స్పష్టమైన నిర్ణయం తీసుకుంటాడు.
తేన తే సహ శక్రేణ సన్ధిర్భవతు నిత్యదా। ఏవం విశ్వాసమాగచ్ఛ మా తే భూద్బుద్ధిరన్యథా
కాబట్టి నీకు శక్రుడితో ఎప్పుడూ శాంతి ఉండాలి. ఇలా నమ్మకంగా ఉండి, నీ మనసు మరొక విధంగా మారిపోకుండా చూసుకో.
మహర్షివచనం శ్రుత్వా తానువాచ మహాద్యుతిః। అవశ్యం భగవన్తో మే మాననీయాస్తపస్వినః
మహర్షి మాటలు విన్న ఆ మహోద్యోగుడు వారితో ఇలా అన్నాడు: "మీరు మహాత్ములైన తపస్వులను నేను ఎప్పుడూ గౌరవించాలి."
బ్రవీమి యదహం దేవాస్తత్సర్వం క్రియతే యది। తతః సర్వం కరిష్యామి యదూచుర్మాం దివౌకసః
నేను దేవతగా ఏది చెప్పినా అది జరిగితే, ఆకాశవాసులు నన్ను అడిగిన ప్రతిదీ నేను చేస్తాను.
న శుష్కేణ న చాద్రేణ నాశ్మనా న చ దారుణా । న శస్త్రేణ న చాస్త్రేణ న దివా న తథా నిశి
పొడిగా ఉన్నదానితో కాదు, తడిగా ఉన్నదానితో కాదు, రాయితో కాదు, కలపతో కాదు, ఆయుధంతో కాదు, అస్త్రంతో కాదు, పగలు కాదు, రాత్రి కూడా కాదు—
వధ్యో భవేయం విప్రేన్ద్రాః శక్రస్య సహ దైవతైః । ఏవం మే రోచతే సన్ధిః శక్రేణ సహ నిత్యదా
ఇలా శక్రుడు ఇతర దేవతలతో కలిసి నన్ను సంహరించగలడని, నాకు శాశ్వతమైన శాంతి శక్రుడితో ఉండాలని నాకిష్టంగా ఉంది.
బాఢమిత్యేవ ఋషయస్తమూచుర్భరతర్షభ। ఏవం వృత్తే తు సన్ధానే వృత్రః ప్రముదితోఽభవత్
భరతవంశశ్రేష్ఠా! ఋషులు "అలా కావాలి" అని సమ్మతించారు. ఈ ఒప్పందం జరిగిన తర్వాత వృత్రుడు ఎంతో ఆనందపడ్డాడు.
తతః సన్ధిం మిథః కృత్వా ఋషయో దీప్తతేజసః। శక్రస్య సహ వృత్రేణ పునర్జగ్ముర్యథాగతమ్
అంతటా, ఋషులు పరస్పరం శాంతి కుదుర్చుకుని, శక్రుడు వృత్రుడితో కలసి, వచ్చిన దారిలో తిరిగి వెళ్ళిపోయారు.
యుక్తః సదాఽభవచ్చాపి శక్రో హర్షసమన్వితః। వృత్రస్య వధసంయుక్తానుపాయానన్వచిన్తయత్
శక్రుడు ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా, ఆనందంగా ఉండేవాడు. అయినా వృత్రుడిని సంహరించడానికి ఏ మార్గాలు ఉన్నాయో ఆలోచించేవాడు.
అభిసన్ధిర్మహేన్ద్రస్య సన్ధికర్మణి యః కృతః। ఋషిభిస్త్వీరితం యచ్చ మహేన్ద్రస్తదనుస్మరన్
మహేంద్రుడు ఒప్పందం చేసేటప్పుడు ఏ ఉద్దేశ్యంతో చేశాడో, ఋషులు ఏమి చెప్పారు, వాటిని మహేంద్రుడు మళ్ళీ మళ్ళీ గుర్తు చేసుకుంటున్నాడు.
ఛిద్రాన్వేషీ సముద్విగ్నః సదా వసతి దేవరాట్। స కదాచిన్సముద్రాన్తే సమపశ్యన్మహాసురమ్
దేవతాధిపతి ఎప్పుడూ ఏదైనా లోపం వెతుకుతూ, ఆందోళనతో ఉండేవాడు. ఒకసారి సముద్రతీరంలో అతను ఆ మహాసురుడిని చూశాడు.
సన్ధ్యాకాల ఉపావృత్తే ముహూర్తే చాతిదారుణే। తతః సంచిన్త్య భగవాన్వరదానం మహాత్మనః
సంధ్యాకాలం వచ్చి, అత్యంత భయంకరమైన క్షణంలో, ఆ భగవంతుడు ఆ మహాత్ముడికి ఇచ్చిన వరాన్ని గుర్తు చేసుకున్నాడు.
సన్ధ్యేయం వర్తతే రౌద్రా న రాత్రిర్దివసం న చ। వృత్రశ్చావశ్యవధ్యోఽయం మమ సర్వహరో రిపుః
ఇప్పుడు ఈ క్రూరమైన సంధ్యాకాలం ఉంది—ఇది రాత్రి కాదు, పగలు కూడా కాదు. వృత్రుడు, నా శత్రువు, నిశ్చయంగా నా చేతిలో నశించాలి.
యది వృత్రం న హన్మ్యద్య వఞ్చయిత్వా మహాసురమ్। మహాబలం మహాకాయం న మే శ్రేయో భవిష్యతి
ఈ రోజు నేను ఆ మహాబలుడు, మహాకాయుడైన వృత్రుడిని మోసం చేసి సంహరించకపోతే, నాకు ఏ మేలు జరగదు.
ఏవం సంచిన్తయన్నేవ శక్రో విష్ణుమనుస్మరన్। అథ ఫేనం తదాఽపశ్యత్ సముద్రే పర్వతోపమప్
ఇలా ఆలోచిస్తూ, శక్రుడు విష్ణువును స్మరించుకుంటూ, ఆ సముద్రంలో కొండలా ఉన్న నురుగు గడ్డను చూశాడు.
నాయం యుష్కో న చాద్రోఽయం న చ శస్త్రమిదం తథా। ఏనం క్షేప్స్యామి వృత్రస్య క్షణాదేవ నశిష్యతి
ఇది పొడిగా లేదు, తడిగా లేదు, రాయికాదు, ఆయుధం కాదు. దీని ద్వారా నేను వృత్రుడిని కొడతాను, క్షణంలోనే అతను నశిస్తాడు.
సవజ్రమథ ఫేనం తం క్షిప్రం వృత్రే నిసృష్టవాన్। ప్రవిశ్య ఫేనం తం విష్ణురథ వృత్రం వ్యనాశయత్
తర్వాత శక్రుడు తన వజ్రాయుధంతో ఆ నురుగు గడ్డను వేగంగా వృత్రుడిపై విసిరాడు. ఆ నురుగులో విష్ణువు ప్రవేశించి వృత్రుడిని సంహరించాడు.
నిహతే తు తతో వృత్రే దిశో వితిమిరాఽభవన్। ప్రవవౌ చ శివో వాయుః ప్రజాశ్చ జహృషుస్తథా
వృత్రుడు సంహరించబడిన తరువాత, దిక్కులు వెలుగుతో నిండిపోయాయి. శుభకరమైన గాలి వీచింది, ప్రజలు ఆనందంతో ఉల్లాసించారు.
తతో దేవాః సగన్ధర్వా యక్షరక్షోమహోరగాః । ఋషయశ్చ మహేన్ద్రం తమస్తువన్వివిధైః స్తవైః
అప్పుడు దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, మహా పాములు, ఋషులు అందరూ మహేంద్రుడిని色色గా స్తోత్రాలతో స్తుతించారు.
నమస్కృతః సర్వభూతైః సర్వభూతాన్యసాన్త్వయత్। హత్వా శత్రుం ప్రహృష్టాత్మా వాసవః సహ దైవతైః
అన్ని జీవులు నమస్కరించిన తరువాత, వాసవుడు తన శత్రువును సంహరించి, ఆనందంతో దేవతలతో కలిసి సంతోషించాడు. అందరినీ ఓదార్చాడు.
విష్ణుం త్రిభువనశ్రేష్ఠం పూజయామాస ధర్మవిత్। తతో హతే మహావీర్యే వృత్రే దేవభయఙ్కరే
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, మూడు లోకాల్లో శ్రేష్ఠుడైన విష్ణువును పూజించాడు. ఆ తరువాత దేవతలకు భయంకరుడైన మహా వీరుడైన వృత్రుడు సంహరించబడ్డాడు.
అనృతేనాభిభూతోఽభూచ్ఛక్రః పరమదుర్మనాః । త్రైశీర్షయాఽభిభూతశ్చ స పూర్వం బ్రహ్మహత్యయా
చక్రధారి అబద్ధం వల్ల బాధపడిపోయి, మనసులో చాలా బాధతో ఉన్నాడు. ముందు అతను మూడు తలలవాడి చేత కూడా, బ్రహ్మహత్య పాపం వల్ల కూడా బాధపడ్డాడు.
మహాదేవస్య భూతైశ్చ స పునర్బ్రహ్మహా ఇతి। ఆక్రుష్టో నిర్భయైర్భూయో వ్రీడితో బలవృత్రహా
మహాదేవుని భూతగణాలు అతనిని మళ్లీ బ్రహ్మహంత అని నిందించాయి. అందువల్ల వృత్రహంత ఇంద్రుడు నిర్భయుల చేత అపహాస్యం పాలై, లజ్జించిపోయాడు.
సోఽన్తమాశ్రిత్య లోకానాం నష్టసంజ్ఞో విచేతనః। న ప్రాజ్ఞాయత దేవేన్ద్రస్త్వభిభూతః స్వకర్మభిః
అతడు లోకాల చివరికి చేరి, జ్ఞానం, చైతన్యం కోల్పోయాడు. తన స్వంత కర్మల వల్ల ఇంద్రుడు పూర్తిగా అధీనమై, ఎవరికీ గుర్తుపడకుండా పోయాడు.
ప్రతిచ్ఛన్నోఽవసచ్చాప్సు చేష్టమాన ఇవోరగః । తతః ప్రనష్టే దేవేన్ద్రే బ్రహ్మహత్యా భయార్దితే
అతడు నీళ్లలో దాగి, పాము లా కదులుతూ నివసించాడు. అప్పుడు బ్రహ్మహత్య భయంతో ఇంద్రుడు కనబడకుండా పోయాడు.
భూమిః ప్రధ్వస్తసంకాశా నిర్వృక్షా శుష్కకాననా । విచ్ఛిన్నస్రోతసో నద్యః సరాంస్యనుదకాని చ
భూమి కాంతిని కోల్పోయింది, చెట్లు లేకుండా పోయాయి, అడవులు ఎండిపోయాయి. నదులకు ప్రవాహాలు లేకుండా, సరస్సులు నీరు లేకుండా పోయాయి.