అయం స ద్విషతాం మధ్యే మృగాణామివ కేసరీ। అచరద్రథబృన్దేషు నిఘ్నంస్తేషాం పరావరాన్
ఇతడే శత్రువుల మధ్య సింహంలా మృగాల మధ్య సంచరించి, రథాల మధ్య తిరుగుతూ, ముందున్నవారినీ, వెనుక ఉన్నవారినీ సంహరించినవాడు.
అనేన విద్ధా మాతఙ్గా మహామేఘోపమాస్తదా। హిరణ్యకక్ష్యాః సంగ్రామే దన్తాభ్యామగమన్మహీమ్
ఇతడు యుద్ధంలో బంగారు కవచం ధరించిన, మేఘంలా విస్తారంగా ఉన్న ఏనుగులను బాణాలతో గాయపర్చాడు. అవి తమ దంతాలతో నేలపై పడిపోయాయి.
అనేన విజితా గావో నిర్జితాః కురవో యుధి। అస్య శఙ్ఖస్య శబ్దేన కర్ణౌ మే బధిరీకృతౌ
ఇతడే ఆవులను తిరిగి తెచ్చాడు, కురువులను యుద్ధంలో ఓడించాడు. ఇతని శంఖం ధ్వని నా చెవులను బధిరంగా చేసింది.
జాయతే రోమర్షో మే సంస్మృత్యాస్య ధనుర్ధ్వనిమ్। ధ్వజస్య వానరం భూతైరాక్రోశన్తం సహానుగైః
ఇతని విల్లు ధ్వని గుర్తు చేసుకుంటే నా శరీరంలో రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటాయి. వానర ధ్వజం తన అనుచరులతో గర్జిస్తూ యుద్ధభూమిని నిండించింది.
నాదదానం శరాన్ఘోరాన్న ముఞ్చన్తం శరోత్కరాన్। న కార్ముకం వికర్షన్తమేనం పశ్యామి సంయుగే
యుద్ధంలో ఇతడు భయంకరమైన బాణాలను ఎత్తడాన్ని, బాణవర్షాన్ని వదిలడాన్ని, విల్లు లాగడాన్ని నేను చూడలేదు.
ఏతద్ధనుఃప్రముక్తాశ్చ శరాః పుఙ్ఖానుపుఙ్ఖినః । నాలక్ష్యేషు రణే పేతుర్నారాచా రక్తభోజనాః
అయినా ఇతని విల్లు నుండి విడిచిన పక్షాలతో, లేకుండా ఉన్న బాణాలు యుద్ధంలో కనబడకుండా పడ్డాయి. రక్తాన్ని తాగే బాణాలు, ఇతర బాణాలు ఎవరికీ కనిపించలేదు.
తీక్ష్ణనారాచసంకృత్తశిరోబాహూరువక్షసామ్। కలేబరాణి దృశ్యన్తే యోధానాం సాశ్వసాదినాం
తీవ్రమైన బాణాలతో యోధుల తలలు, చేతులు, తొడలు, ఛాతీలు తెగిపడి, అశ్వసాదుల శరీరాలు అక్కడ కనిపించాయి.
అనేన తటినీ తత్ర శోణితామ్బుప్రవాహినీ। ప్రవర్తితా భీమరూపా యాం స్మృత్వాఽద్యాపి మే మనః। ప్రకమ్పతే చణ్డవాయుకమ్పితా కదలీ యథా
ఇతడు అక్కడ భయంకరమైన రూపంలో రక్తపు నదిని ప్రవహింపజేశాడు. ఆ దృశ్యం గుర్తు చేసుకుంటే ఇప్పటికీ నా మనసు గాలిలో ఊగిసలాడే అరటి చెట్టు లా కంపిస్తుంది.
అనేన రాజన్వీరేణ భీష్మద్రోణముఖా రథాః। దుర్యోధనేన సహితా నిర్జితా భీమకర్మణా
రాజా! ఈ వీరుడు భీష్ముడు, ద్రోణుడు, దుర్యోధనుడు వంటి రథసారథులతో కూడిన శత్రు సేనను తన బలంతో ఓడించాడు.
అయం భీతం ద్రవన్తం మాం దేవపుత్రో న్యవారయత్। యస్య బాహుబలేనాస్మి జీవన్ప్రత్యాగతః పురమ్
దేవపుత్రుడు అయిన ఇతడు భయంతో పారిపోయే నన్ను ఆపాడు. ఇతని బాహుబలంతోనే నేను బ్రతికి నా ఊరికి తిరిగి వచ్చాను.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా మాత్స్యరాజః ప్రతాపవాన్। ధనంజయం పరిష్వజ్య పాణ్డవానథ సర్వశః
వీరాటుడు ఈ మాటలు విని, ధనంజయుని, పాండవులను హృదయపూర్వకంగా ఆలింగనం చేశాడు.
ధర్మరాజం నమస్కృత్య రాజా రాజ్యేఽభిషేచితమ్। నాతృప్యద్దర్శనే తేషాం విరాటో వాహినీపతిః
రాజు ధర్మరాజుని నమస్కరించి, రాజ్యాభిషేకం చేసిన తరువాత, వీరాటుడు ఆ పాండవులను చూడడంలో తృప్తి పొందలేకపోయాడు.
అవిభక్తం భవద్భిర్మే న సన్దేహో నరాధిపాః
రాజులారా, మీరు ఏ విధమైన భేదభావం చూపలేదనే విషయంలో నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు.
విరాటస్య వచః శ్రుత్వా పార్థివస్య మహాత్మనః। ఉత్తరః ప్రత్యువాచేదమభిపన్నో యుధిష్ఠిరే
మహాత్ముడైన విరాటుని మాటలు విని, యుదిష్ఠిరుని ఆశ్రయించిన ఉత్తరుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు:
ప్రసాదనం ప్రాప్తకాలం పాణ్డవస్యాభిరోచయే। తేజస్వీ బలవాఞ్శూరో రాజరాజేశ్వరః ప్రభుః
ఈ సమయానికి అనుగుణంగా, తేజస్సుతో, బలంతో, ధైర్యంతో, రాజాధిరాజుడైన పాండవుని మనసు గెలుచుకోవాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
ఉత్తరాం చ స్వసారం మే పార్థస్యామిత్రకర్శన। ప్రణిపత్య ప్రయచ్ఛామస్తతః శిష్టా భవామహే
శత్రువులను సంహరించే అర్జునునికి నమస్కరించి, నా సోదరి ఉత్తరను అతనికి ఇచ్చి, మేమంతా ఆయనకు సేవకులుగా ఉండిపోతాము.
వయం చ సర్వే సామాత్యాః కున్తీపుత్రం యుధిష్ఠిరమ్ । ప్రసాద్యాభ్యుపతిష్ఠామో రాజన్కిం కరవాగహే
మేము మా మంత్రి మండలంతో కలిసి కుంతీ కుమారుడైన యుదిష్ఠిరుని ఆశ్రయించడానికి వెళ్తాము. రాజా, ఇక మేము ఏమి చేయాలి?
రాజంస్త్వమసి సంగ్రామే గృహీతస్తేన మోక్షితః । ఏతేషాం బాహువీర్యేణ గావశ్చ విజితాస్త్వయా
రాజా, యుద్ధంలో నువ్వు పట్టుబడి, ఆయన చేత విడిపించబడ్డావు. వీరి బాహుబలంతో నీకు ఆ పశువులు తిరిగి లభించాయి.
కురవో నిర్జితా యస్మాత్సంగ్రామేఽమితతేజసః । ఏష తత్సర్వమకరోత్కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః
అపారమైన తేజస్సున్న యుదిష్ఠిరుని చేతిలో కౌరవులు యుద్ధంలో ఓడిపోయారు. ఈ కార్యమంతా కుంతీ కుమారుడు యుదిష్ఠిరుని వలన జరిగిందని తెలుసుకో.
అర్చ్యాః పూజ్యాశ్చ మాన్యాశ్చ ప్రత్యుత్థేయాశ్చ పాణ్డవాః। అర్వార్హాశ్చాభివాద్యాశ్చ ప్రాప్తకాలం చ మే మతమ్
పాండవులు పూజించదగ్గవారు, గౌరవించదగ్గవారు, ఆదరించదగ్గవారు, ఎదురుగా లేచి స్వాగతించదగ్గవారు. సరైన సమయంలో వీరిని నమస్కరించాలి అని నా అభిప్రాయం.
పూజ్యతాం పూజనీయాశ్చ మహాభాగాశ్చ పాణ్డవాః। న హ్యేతే కుపితా శేషం కుర్యురాశీవిషోపమాః
పాండవులు మహాభాగ్యశాలులు, పూజించదగ్గవారు, గౌరవించదగ్గవారు. వీరు కోపపడితే, విషసర్పాలవంటి వారు, ఎవ్వరినీ మిగిలించరు.
తస్మాచ్ఛీఘ్రం ప్రపద్యేమ కున్తీపుత్రం యుధిష్ఠిరమ్ । ప్రసాదయామ్యహం తత్ర సహ పార్థేర్మహాత్మభిః
కాబట్టి, మనం త్వరగా కుంతీ కుమారుడు యుదిష్ఠిరుని ఆశ్రయిద్దాం. అక్కడ మహాత్ములైన పార్థులతో కలిసి ఆయన అనుగ్రహం పొందేందుకు ప్రయత్నిస్తాను.
ఉత్తరామగ్రతః కృత్వా శిరఃస్నాతాం కృతాఞ్జలిః । జానామ్యహమిదం సర్వమేషాం తు బలపౌరుషమ్ । కులే చ జన్మ మహతి ఫల్గునస్య చ విక్రమమ్
ఉత్తరను ముందుగా ఉంచి, ఆమె తలస్నానం చేసి, చేతులు జోడించి, నేను వీరి బలాన్ని, పరాక్రమాన్ని, గొప్ప వంశాన్ని, ఫల్గునుని వీరత్వాన్ని అన్నీ బాగా తెలుసు.
ఉత్తరాత్పాణ్డవాఞ్శ్రుత్వా విరాటో రిపుసూదనః। ఉత్తరం చాపి సంప్రేక్ష్య ప్రాప్తకాలమచిన్తయత్
ఉత్తర పాండవుల గురించి చెప్పిన మాటలు విని, శత్రువులను సంహరించే విరాటుడు, ఉత్తరుని చూసి, సమయం వచ్చినదని భావించాడు.
తతో విరాటః సామాత్యః సహపుత్రః సబాన్ధవః। ఉత్తరామగ్రతః కృత్వా శిరఃస్నాతాం కృతాఞ్జలిః। భూమౌ నిపతితస్తూర్ణం పాణ్డవస్య సమీపతః
తర్వాత విరాటుడు, తన మంత్రులు, కుమారుడు, బంధువులతో కలిసి, ఉత్తరను ముందుగా ఉంచి, ఆమె తలస్నానం చేసి, చేతులు జోడించి, త్వరగా పాండవుని ఎదుట భూమిపై పడిపోయాడు.
ప్రసీదతు మహారాజో ధర్మపుత్రో యుధిష్ఠిరః। ప్రచ్ఛన్నరూపవేషత్వాన్నాగ్నిర్దృష్టస్తృణైర్వృతః
ధర్మపుత్రుడైన మహారాజు యుదిష్ఠిరుడు దయచేయాలి. ఆయన మాయామయమైన వేషధారణ వల్ల, గడ్డి కప్పిన అగ్నిలా, మనకు కనిపించలేదు.
శిరసాఽభిప్రపన్నోస్మి సపుత్రపరిచారకః
నా కుమారుడు, సేవకులతో కలిసి, తల వంచి మీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను.
యదస్మాభిరజానద్భిరధిక్షిప్తో మహీపతిః । అవమత్య కృతం సర్వమజ్ఞానాత్ప్రాకృతే యథా। క్షన్తుమర్హసి తత్సర్వం ధర్మజ్ఞో ధర్మవత్సల
మేము తెలియకపోయి, రాజును తక్కువగా భావించి, సాధారణుల్లా చేసిన అపమానాన్ని, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు, ధర్మాన్ని ప్రేమించేవాడవు అయిన నువ్వు క్షమించాలి.
యదిదం మామకం రాష్ట్రం పురం రాజ్యం చ పార్థివ । సదణ్డకోశం విసృజే తవ వశ్యోస్మి పార్థివ । వయం చ సర్వే సామాత్యా భవన్తం శరణం గతాః
రాజా, నా రాజ్యం, నగరం, సైన్యం, ఖజానా అన్నీ నీకు అప్పగిస్తున్నాను. మేమంతా మంత్రులతో కలిసి నీ ఆధీనంలోకి వచ్చాము, నీ ఆశ్రయాన్ని కోరుతున్నాము.
తం ధర్మరాజః పతితం మహీతలే సబన్ధువర్గం ప్రసమీక్ష్య పార్థివమ్ । ఉవాచ వాక్యం పరలోకదర్శనః ప్రనష్టమన్యుర్గతశోకమత్సరః
బంధువులతో కలిసి భూమిపై పడిపోయిన ఆ రాజును చూసి, పరలోకాన్ని దర్శించే ధర్మరాజు, కోపం, దుఃఖం, అసూయ లేని హృదయంతో ఇలా పలికాడు.