సభాజ్యమానః పౌరైశ్చ స్త్రీభిర్జానపదైరపి। ఆసాద్యాన్తఃపురద్వారం పిత్రే సంప్రత్యవేదయత్
పౌరులు, స్త్రీలు, గ్రామస్తులందరి సత్కారాన్ని పొందుతూ, అతడు అంతఃపుర ద్వారానికి చేరుకొని తన తండ్రికి సమాచారం ఇచ్చాడు.
తతో ద్వాఃస్థః సమాసాద్య ప్రణిపత్య కృతాఞ్జలిః । వర్ధయిత్వా జయాశీర్భిరిదం వచనమబ్రవీత్
అప్పుడు ద్వారపాలకుడు దగ్గరకు వచ్చి, చేతులు జోడించి నమస్కరించి, విజయానికి ఆశీర్వచనాలు పలికి ఇలా అన్నాడు.
రాజన్పృథుయశస్తుభ్యం జిత్వా శత్రూన్సమాగతః। ఉత్తరః సహ సూతేన ద్వారి తిష్ఠతి వారితః
ఓ మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన రాజా! ఉత్తరుడు సారథితో కలిసి శత్రువులను జయించి తిరిగి వచ్చాడు; అతడు ద్వారంలో నిలబడి ఉన్నాడు.
కుమారో యోధముఖ్యైస్చ గణికాభిస్చ సంవృతః । పౌరజానపదైర్యుక్తః పూజ్యమానో జయాశిషాః
కుమారుడు ప్రధాన యోధులతో, గణికలతో, పౌరులు, గ్రామస్తులతో కలిసి, విజయానికి ఆశీర్వచనాలు అందుకుంటూ సత్కరించబడుతున్నాడు.
తతో హృష్టో మహీపాలః క్షత్తారమిదమబ్రవీత్ । ప్రవేశయోభౌ తౌ తూర్ణం దర్శనేప్సురహం తయోః
అప్పుడు ఆనందంతో ఉన్న రాజు క్షత్రియుడిని ఇలా అన్నాడు: 'ఇద్దరినీ వెంటనే లోపలికి తీసుకురా; వారిని చూడాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.'
క్షత్తారం కురురాజస్తు శనైః కర్ణ ఉపాజపత్। ఉత్తరః ప్రవిశత్వేకో న ప్రవేశ్యా బృహన్నలాః
కానీ కర్ణుడు కురురాజు సేవకుడిని నిశ్శబ్దంగా పిలిచి ఇలా అన్నాడు: 'ఉత్తరుడు ఒక్కడే లోపలికి రావచ్చు; బృహన్నలుడు లోపలికి రాకూడదు.'
తస్య హి మహాబాహోర్వ్రతం నిత్యం మహాత్మనః। యో మమాఙ్గే వ్రణం కుర్యాచ్ఛోణితం వా ప్రదర్శయేత్। అన్యత్ర సంగ్రామగతాన్న స జీవేత్కథంచన
ఎందుకంటే, ఆ మహాత్ముడైన మహాబాహువు ఒక వ్రతాన్ని పాటిస్తున్నాడు: యుద్ధం కాకుండా ఎవరైనా నా శరీరంలో గాయం చేస్తే లేదా రక్తాన్ని చూపిస్తే, వారు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ బ్రతకరారు.
వ్యక్తం భృసం సుసంక్రుద్ధో మాం దృష్ట్వైవ సశోణితమ్। విరాటమిహ సామాత్యం హన్యాత్సబలావాహనమ్
అతడు నన్ను రక్తంతో చూసి, తీవ్రమైన కోపంతో విరాటుని, అతని మంత్రులను, సైన్యాన్ని, రథాలను ఇక్కడే సంహరిస్తాడు.
ఇన్ద్రం వాపి కుబేరం వా యమం వా వరుణం తథా। మమ శోణితకర్తారం మృద్గీయాత్కిం పునర్నరమ్
ఇంద్రుడు అయినా, కుబేరుడు అయినా, యముడు అయినా, వరుణుడు అయినా — నా రక్తాన్ని కార్చినవాడు ఎవరైనా, అతడిని నేను జయించగలను. అలాంటప్పుడు ఒక మనిషి గురించి చెప్పాల్సిన అవసరమే లేదు.
క్షణమాత్రం తు తత్రైవ ద్వారి తిష్ఠతు వీర్యవాన్ । ఇతి ప్రోవాచ ధర్మాత్మా యుధిష్ఠిర ఉదారధీః
ధైర్యవంతుడు అక్కడ ద్వారంలో క్షణమంతైనా నిలబడి ఉండాలి అని ధర్మాత్ముడైన యుధిష్ఠిరుడు ఉదారమైన మనసుతో అన్నాడు.
ఇత్యుక్త్వా క్షమయా యుక్తో ధర్మరాజో ఘృణాన్వితః। సభాయాం సహ మాత్స్యేన తూష్ణీముపవివేశ హ
ఇలా చెప్పి, క్షమతో నిండిన ధర్మరాజు, దయతో కూడి, మత్స్యరాజుతో కలిసి సభలో మౌనంగా కూర్చున్నాడు.
తతో రాజసుతో జ్యేష్ఠః ప్రావిశత్పృథివీంజయః। వవన్దే స పితుః పాదౌ కఙ్కం చాప్యుపతిష్ఠత
తర్వాత, పెద్ద కుమారుడు, భూమిని జయించిన ఉత్తరుడు లోపలికి వచ్చి, తండ్రి పాదాలకు నమస్కరించి, కంకను కూడా సమీపించాడు.
పశ్యన్యుధిష్ఠిరం దృష్ట్యా వక్రయా చరణౌ పితుః। అభివాద్య తతో దృష్ట్వా కఙ్కస్య రుధిరప్లుతమ్ । హృదయేఽదహ్యత తదా మృత్యుగ్రస్త ఇవోత్తరః
యుధిష్ఠిరుని వైపు వంకచూపుతో చూసి, తండ్రి పాదాలకు నమస్కరించిన ఉత్తరుడు, కంక రక్తంతో తడిసిపోయినదాన్ని చూసి, అతని హృదయం మరణభయంతో మండిపోయింది.
తతో రుధిరసిక్తాఙ్గమనేకాగ్రమనాగసమ్। భూమావేకాన్త ఆసీనం సైరన్ధ్ర్యా సముపాసితమ్। తతః పప్రచ్ఛ రాజానం త్వరమాణ ఇవోత్తరః
రక్తంతో ముడిపడి, ఏకాగ్రతతో, నిష్పాపుడై, భూమిపై ఒంటరిగా కూర్చున్నవాడిని, సైరంధ్రీ సేవ చేస్తున్నదాన్ని చూసి, ఉత్తరుడు వేగంగా ఆ రాజును ప్రశ్నించాడు.
కేనాయం తాడితః కఙ్కః కేన పాపమిదం కృతమ్। కో వా జిగమిషుర్మృత్యుం కేన స్పృష్టః పదోరగః
ఈ కంకను ఎవరు కొట్టారు? ఈ పాపం ఎవరు చేశారు? పామును కాలితో తాకినవాడు మరణాన్ని కోరుకున్నవాడే కదా, అతడు ఎవరు?
శ్రోత్రియో బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ ఇన్ద్రాసనరతిక్షమః। పూజనీయోఽభివాద్యశ్చ న ప్రబాధ్యోఽయమీదృశః
ఇతడు శాస్త్రజ్ఞుడు, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు, ఇంద్రాసనానికి కూడా యోగ్యుడు, గౌరవించదగినవాడు, నమస్కరించదగినవాడు. ఇలాంటి వారిని ఎట్టి పరిస్థితిలోనూ బాధించకూడదు.
స పుత్రస్య వచః శ్రుత్వా విరాటో రాష్ట్రవర్ధనః। ప్రత్యువాచోత్తరం వాక్యం సాధ్వసాద్ధ్వస్తమానసః
తన కుమారుని మాటలు విని, రాజ్యాన్ని అభివృద్ధి చేసే విరాటుడు భయంతో మనసు కలవరపడి ఉత్తరునికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
పుత్ర తే విజయం శ్రుత్వా ప్రహృష్టోఽహం ముదా భృశమ్। అక్షక్రీడనయాఽనేన కాలక్షేపమకారిషమ్
కుమారా, నీ విజయవార్త విని నేను ఎంతో ఆనందించాను. ఈయనతో పాశాక్రీడ ఆడుతూ కాలక్షేపం చేశాను.
తత్రాజయత్కురూన్సర్వానుత్తరో రాష్ట్రవర్ధనః। ఇత్యుక్తం హి మయా పుత్ర నేతి కఙ్కో బృహన్నలా। అజయత్సా కురూన్సర్వానితి మామబ్రవీన్ముహుః
అక్కడ ఉత్తరుడు కురువులను జయించాడని నేను అన్నాను. కానీ కంక, బృహన్నల ఇద్దరూ, కేవలం బృహన్నలే కురువులను జయించాడని పదే పదే చెప్పారు.
ప్రశంసితే మయా పుత్ర విజయే తవ విశ్రుతే। బృహన్నలాయా విజయం కఙ్కోఽస్తువత వై రుషా
నిన్ను నేను పొగిడితే, నీ విజయాన్ని అందరూ ప్రశంసిస్తుంటే, కంక కోపంతో బృహన్నల విజయాన్ని మాత్రమే పొగిడాడు.
మయా ప్రశస్యమానే తు త్వయి పణ్డం ప్రశంసతి। బృహన్నలాప్రశంసాభిరభ్యసూయమహం తదా। తాడితోఽయం మయా పుత్ర దురాత్మా శత్రుపక్షకృత్
నిన్ను పొగిడుతున్నప్పుడు, అతడు పాండవుని (బృహన్నల)ను పొగిడాడు. బృహన్నలను పదే పదే పొగిడినందుకు నాకు కోపం వచ్చింది. అందుకే, శత్రువులకు తోడుగా ఉన్న ఈ దుర్మార్గుడిని నేను కొట్టాను కుమారా.
తాడితోఽయం యతిః కఙ్క ఇత్యుక్తం తద్వచోత్తరః। శ్రుత్వా పితుర్భృశం క్రుద్ధః పితరం వాక్యమబ్రవీత్
'ఈ యతిగా ఉన్న కంకను కొట్టారు' అని వినగానే, ఉత్తరుడు తండ్రి మాటలు విని తీవ్రంగా కోపంతో తండ్రిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
అకార్యం తే కృతం రాజన్క్షిప్రమేష ప్రసాద్యతామ్। మా త్వా బ్రహ్మవిషం ఘోరం సమూలముపనిర్దహేత్
రాజా! నీవు తగని పని చేశావు. వెంటనే ఆయనను శాంతిపర్చు. లేకపోతే బ్రాహ్మణుడి ఘోరమైన విషం నిన్ను వేర్రోడి సహా కాల్చివేస్తుంది.
యావన్న క్షయమాయాతి కులం సర్వమశేషనః। స్ఫీతం వృద్ధం చ మాత్స్యానామయం తావత్ప్రసాద్యతామ్
మత్స్యుల వంశం అంతా, సంపన్నంగా, వృద్ధంగా ఉన్నప్పుడు పూర్తిగా నాశనం కాకముందే, వెంటనే ఆయనను శాంతిపర్చు.
ప్రణమ్య పాదయోరస్య దణ్డవత్క్షితిమణ్డలే । ప్రగృహ్య పాదౌ పాణిభ్యామయం తావత్ప్రసాద్యతామ్
ఆయన పాదాలకు నమస్కరించి, భూమిపై దండవతుగా పడి, చేతులతో ఆయన పాదాలను పట్టుకొని వెంటనే ఆయనను శాంతిపర్చు.
దక్షేణ పాణినా స్పృష్ట్వా శపే త్వాం క్షపితం మయా। ఇతి యావద్వదేత్కఙ్ అయం తావత్ప్రసాద్యతామ్
కుడిచేతితో ఆయనను తాకేలోపు, 'నిన్ను శపించాను, నీవు నాశనం అయ్యావు' అని ఆయన పలకకముందే, వెంటనే ఆయనను శాంతిపర్చు.
స పుత్రస్య వచః శ్రుత్వా విరాటః సాధ్వసాకులః। క్షమయామాస కౌన్తేయం ఛన్నం బ్రాహ్మణవర్చసా
తన కుమారుని మాటలు విని, విరాటుడు భయంతో ఉలిక్కిపడి, బ్రాహ్మణుడిలా తేజస్సుతో ఉన్న దాచిన కౌంతేయుణ్ణి క్షమించాడు.
క్షమయన్తం తు రాజానం పాణ్డవః ప్రత్యభాషత। చిరం క్షాన్తం మయా రాజన్మన్యుర్మమ న విద్యతే
అప్పుడు పాండవుడు, తనను క్షమిస్తున్న రాజుతో ఇలా అన్నాడు: "రాజా! మీరు చాలా కాలంగా నన్ను సహించారు. నాకు మీ మీద ఎలాంటి కోపం లేదు."
యది స్మ తత్పతేద్భూమౌ రుధిరం మమ పార్థివ । సరాష్ట్రస్త్వమిహోచ్ఛేదమాపద్యేథా నరర్షభ
రాజా! నా రక్తం భూమిపై పడినట్లయితే, నీ రాజ్యం అంతా ఇక్కడే నాశనం అయిపోయేది, మహాపురుషా!
న దూషయామి రాజేన్ద్ర యస్తు హన్యాదదూషకమ్। ఫలం తస్య మహారాజ క్షిప్రం దారుణమాప్నుయాత్
రాజేంద్రా! నేను నిన్ను తప్పుపట్టను. కాని ఎవడైనా నిర్దోషుణ్ని హత్య చేస్తే, మహారాజా! అతడికి త్వరలోనే ఘోరమైన ఫలితం తప్పదు.