విరాటనగరాచ్చైవ గజాశ్వరథసంకులాః । యోధైః క్షత్రియదాయాదైర్బలవద్భిరధిష్ఠితాః
విరాటనగరంనుంచి, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, రథాలతో నిండిన సైన్యం, వీరమైన క్షత్రియ వంశజులైన యోధులతో బయలుదేరింది.
విరాటప్రహితా సేనా నగరాచ్ఛీఘ్రయాయినీ । ఉత్తరం సహ సూతేన ప్రత్యయాత్తమరిన్దమమ్
విరాటుడు పంపిన సైన్యం, నగరంనుంచి వేగంగా బయలుదేరి, ఉత్తరుడు మరియు అతని రథసారథితో కలిసి, ఓడించలేని శత్రువును ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లింది.
తస్మింస్తూర్యశతాకీర్ణే హస్త్యశ్చరథసంకులే । ప్రహర్షః స్త్రీకుమారాణాం తుములః సమపద్యత
అక్కడ, వందలాది వాద్యాల శబ్దం మధ్య, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, రథాలతో నిండిన చోట, స్త్రీలు, యువకులలో గొప్ప ఆనందోత్సాహం నెలకొంది.
అర్జునస్తు తతో దృష్ట్వా సైన్యరేణుం సముత్థితమ్ । సైన్యధ్వజం నిశమ్యాథ వైరాటిం సమభాషత
అర్జునుడు, సైన్యపు ధూళి పైకి ఎగసినదాన్ని చూసి, సైన్యపు జెండా శబ్దం విని, విరాటుని కుమారునితో ఇలా అన్నాడు.
నగరే తుములః శబ్దో రేణుశ్చాక్రమతే నభః। కింను ఖల్వపయాతాస్తే కురవో నగరం గతాః
నగరంలో పెద్ద శబ్దం వినిపిస్తోంది, ధూళి ఆకాశాన్ని తాకుతోంది. కురువంశీయులు వెనక్కు వెళ్లిపోయారా? లేక నగరంలోకి ప్రవేశించారా?
తే చైవ నిర్జితాఽస్మాభిర్మహేష్వాసాః సుతేజసః । ఆముఞ్చ కవచం వీర చోదయస్వ చ వాజినః । జవేనాభిప్రపద్యస్వ విరాటనగరం ప్రతి
ఆ మహాశక్తిశాలి ధనుర్ధారులు మన చేతిలో ఓడిపోయారు. ఓ వీరా! నీ కవచాన్ని తీసివేయి, గుర్రాలను వేగంగా నడుపు, విరాటనగరానికి త్వరగా చేరిపోవాలి.
న తావత్తలనిర్ఘోషం గాణ్డీవస్య చ నిస్వనమ్ । ధ్వజం వా దర్శయిష్యామి అథవా స్వజనో భవేత్
అంతవరకు నేను గాండీవం గర్జనను, జెండాను చూపించను. అయితే ఇవాళ మనవాళ్లే అయితే తప్ప.
సేనాగ్రమేతన్మాత్స్యానాం గణికాశ్చ స్వలంకృతాః। కన్యా రథేషు దృశ్యన్తే యోధా వివిధవాససః
ఇది మత్స్య సైన్యపు ముందు వరుస. అలంకరించిన గణికలు, యువతులు రథాలపై కనిపిస్తున్నారు. యోధులు వేర్వేరు వస్త్రాలలో ఉన్నారు.
ఉత్తరామత్ర పశ్యామి సఖీభిః పరివారితామ్। అనీకిన్యః ప్రదృశ్యన్తే హస్తినోశ్వాశ్చ వర్మితాః
ఇక్కడ ఉత్తరను, ఆమె స్నేహితులతో చుట్టుముట్టబడి చూస్తున్నాను. సైన్యపు విభాగాలు, కవచధారులైన ఏనుగులు, గుర్రాలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి.
రథినశ్చ పదాతాశ్చ బహవో న చ శస్త్రిణః। విరాటవచనాత్సర్వే సంహృష్టాః ప్రతిభాన్తి మే। న చ మేఽత్ర ప్రతీఘాతశ్చిత్తస్య స్వజనే యథా
ఇక్కడ అనేకమంది రథసారథులు, కాలాళ్లు ఉన్నారు. కానీ అందరూ ఆయుధాలు ధరించలేదు. విరాటుని ఆజ్ఞతో అందరూ ఆనందంగా ఉన్నట్టు నాకు అనిపిస్తోంది. మనవాళ్ల మధ్య నా మనసుకు ఎలాంటి భయం లేదు.
తతః శీఘ్రం సమాసాద్య ఉత్తరం స్వజనో బహు। పరస్పరమమిత్రఘ్నం సస్వజే తం సమాగతమ్
అప్పుడే ఉత్తరుడి దగ్గరకు అతని బంధువులు చాలామంది వేగంగా వచ్చి, శత్రువులను సంహరించిన వాడిని చూసి ఆనందంతో కలిసిపోయారు.
ప్రీతిమాన్పురుషవ్యాఘ్రో హర్షయుక్తః పునః పునః । దిష్ట్యా జయసి భద్రం తే దిష్ట్యా సూతో బృహన్నలాః। దిష్ట్యా సంగ్రామమాగమ్య భయం తవ న కించన
ఆ మానవసింహుడు ఆనందంతో మళ్లీ మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'నీకు విజయమొచ్చింది, నీకు శుభం కలగాలి; బృహన్నలుడు సురక్షితంగా ఉన్నాడు, అదృష్టవశాత్తూ యుద్ధం నుంచి భయమేమీ లేకుండా తిరిగి వచ్చావు.'
అజైషీదేష జాఞ్జిష్ణుః కురూనేకరథో రణే। ఏతస్యక బాహువీర్యం తద్యేన గావో జితా మయా। కురవో నిర్జితా యస్మాత్సగ్రామేఽమితతేజసః
ఈ జాంజిష్ణుడు యుద్ధంలో ఒక్కడే కౌరవులను జయించాడు. ఇతని బాహుబలంతోనే నేను ఆ పశువులను గెలుచుకున్నాను. అపారశక్తి కలిగిన కౌరవులు ఇతని చేతిలో యుద్ధంలో ఓడిపోయారు.
అకార్షీదేష తత్కర్మ దేవపుత్రోపమో యువా। ఏష తత్పురుషవ్యాఘ్రో విక్షోభ్య కురుమణ్డలమ్। గావః ప్రసహ్య విజితా రణే మాం చాభ్యపాలయత్
దేవపుత్రుడితో సమానమైన ఈ యువకుడు ఆ మహత్తర కార్యాన్ని చేశాడు. ఈ మానవసింహుడు కౌరవుల సైన్యాన్ని కదిలించి, యుద్ధంలో పశువులను గెలుచుకొని, నన్ను కూడా కాపాడాడు.
ఉత్తరస్య వచః శ్రుత్వా శంసమానస్య చార్జునమ్। చోదితా రాజపుత్రేణ జయం మఙ్గలవాదినః
ఉత్తరుడు అర్జునుని పొగిడుతూ చెప్పిన మాటలు విని, రాజకుమారుని ప్రేరణతో, శుభాకాంక్షలు చెప్పేవారు ఆ విజయాన్ని హర్షంతో జరిపారు.
తతో గన్ధైశ్చ మాల్యైశ్చ ధూపైశ్చ వసుసంభృతైః । కన్యాః పార్థమమిత్రఘ్నం కిరన్త్యః సమపూజయన్
తర్వాత, సుగంధాలు, హారాలు, ధూపాలు, విలువైన బహుమతులతో కూడిన యువతులు, శత్రువులను సంహరించిన పార్థుని మీద పుష్పవర్షం కురిపిస్తూ ఘనంగా సత్కరించారు.
ఆపూర్యమాణో మాల్యైశ్చ గన్ధైశ్చ వివిధైః శుభైః । సంపూజ్యమానో లోకేన నగరద్వారమాగమత్
వివిధ రకాల సువాసనలతో, హారాలతో అలంకరించబడి, ప్రజలందరి సత్కారాన్ని పొందుతూ, అతడు నగర ద్వారానికి చేరుకున్నాడు.
భేర్యశ్చ తూర్యాణి చ వేణవశ్చ విచిత్రవేషాః ప్రమదాజనాశ్చ। పురో విరాటస్య మహాబలస్య నిష్క్రమ్య భూమింజయమభ్యనన్దనమ్
అప్పుడు బేరులు, వాద్యాలు, వంశీలు మోగాయి; అద్భుతమైన వస్త్రాలు ధరించిన స్త్రీలు, ప్రజలు, మహాబలుడు విరాటుని రాజప్రాసాదం నుంచి బయటకు వచ్చి, విజయాన్ని ఆనందంగా ఆహ్వానించారు.
ప్రశస్యమానస్తు జయేన తత్ర పుత్రో విరాటస్య న హృష్యతి స్మ। సంభాష్యమాణస్తు జయేన తత్ర సోఽన్తర్మనాః పాణ్డవమీక్షమాణః
విజయానికి ప్రశంసలు అందుకున్నా విరాటుని కుమారుడు ఆనందించలేదు; విజయానికి అభినందనలు అందుకుంటూ, అతడు మనసులో కలవరంతో పాండవుని వైపు చూశాడు.
పుత్ర్యై విరాటస్య తతో వరాణి వస్త్రాణ్యదాత్పాణ్డుసుతః సఖీభ్యః। సభాజయంశ్చాపి సమాగతాస్తా దృష్ట్వా జయం తచ్చ బలం కుమార్యః
తర్వాత పాండవుడు విరాటుని కుమార్తెకు, ఆమె స్నేహితురాళ్లకు మంచి వస్త్రాలు ఇచ్చి, ఆ విజయాన్ని, బలాన్ని చూసిన యువతులను ఘనంగా సత్కరించాడు.
సభాజ్యమానః పౌరైశ్చ స్త్రీభిర్జానపదైరపి। ఆసాద్యాన్తఃపురద్వారం పిత్రే సంప్రత్యవేదయత్
పౌరులు, స్త్రీలు, గ్రామస్తులందరి సత్కారాన్ని పొందుతూ, అతడు అంతఃపుర ద్వారానికి చేరుకొని తన తండ్రికి సమాచారం ఇచ్చాడు.
తతో ద్వాఃస్థః సమాసాద్య ప్రణిపత్య కృతాఞ్జలిః । వర్ధయిత్వా జయాశీర్భిరిదం వచనమబ్రవీత్
అప్పుడు ద్వారపాలకుడు దగ్గరకు వచ్చి, చేతులు జోడించి నమస్కరించి, విజయానికి ఆశీర్వచనాలు పలికి ఇలా అన్నాడు.
రాజన్పృథుయశస్తుభ్యం జిత్వా శత్రూన్సమాగతః। ఉత్తరః సహ సూతేన ద్వారి తిష్ఠతి వారితః
ఓ మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన రాజా! ఉత్తరుడు సారథితో కలిసి శత్రువులను జయించి తిరిగి వచ్చాడు; అతడు ద్వారంలో నిలబడి ఉన్నాడు.
కుమారో యోధముఖ్యైస్చ గణికాభిస్చ సంవృతః । పౌరజానపదైర్యుక్తః పూజ్యమానో జయాశిషాః
కుమారుడు ప్రధాన యోధులతో, గణికలతో, పౌరులు, గ్రామస్తులతో కలిసి, విజయానికి ఆశీర్వచనాలు అందుకుంటూ సత్కరించబడుతున్నాడు.
తతో హృష్టో మహీపాలః క్షత్తారమిదమబ్రవీత్ । ప్రవేశయోభౌ తౌ తూర్ణం దర్శనేప్సురహం తయోః
అప్పుడు ఆనందంతో ఉన్న రాజు క్షత్రియుడిని ఇలా అన్నాడు: 'ఇద్దరినీ వెంటనే లోపలికి తీసుకురా; వారిని చూడాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.'
క్షత్తారం కురురాజస్తు శనైః కర్ణ ఉపాజపత్। ఉత్తరః ప్రవిశత్వేకో న ప్రవేశ్యా బృహన్నలాః
కానీ కర్ణుడు కురురాజు సేవకుడిని నిశ్శబ్దంగా పిలిచి ఇలా అన్నాడు: 'ఉత్తరుడు ఒక్కడే లోపలికి రావచ్చు; బృహన్నలుడు లోపలికి రాకూడదు.'
తస్య హి మహాబాహోర్వ్రతం నిత్యం మహాత్మనః। యో మమాఙ్గే వ్రణం కుర్యాచ్ఛోణితం వా ప్రదర్శయేత్। అన్యత్ర సంగ్రామగతాన్న స జీవేత్కథంచన
ఎందుకంటే, ఆ మహాత్ముడైన మహాబాహువు ఒక వ్రతాన్ని పాటిస్తున్నాడు: యుద్ధం కాకుండా ఎవరైనా నా శరీరంలో గాయం చేస్తే లేదా రక్తాన్ని చూపిస్తే, వారు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ బ్రతకరారు.
వ్యక్తం భృసం సుసంక్రుద్ధో మాం దృష్ట్వైవ సశోణితమ్। విరాటమిహ సామాత్యం హన్యాత్సబలావాహనమ్
అతడు నన్ను రక్తంతో చూసి, తీవ్రమైన కోపంతో విరాటుని, అతని మంత్రులను, సైన్యాన్ని, రథాలను ఇక్కడే సంహరిస్తాడు.
ఇన్ద్రం వాపి కుబేరం వా యమం వా వరుణం తథా। మమ శోణితకర్తారం మృద్గీయాత్కిం పునర్నరమ్
ఇంద్రుడు అయినా, కుబేరుడు అయినా, యముడు అయినా, వరుణుడు అయినా — నా రక్తాన్ని కార్చినవాడు ఎవరైనా, అతడిని నేను జయించగలను. అలాంటప్పుడు ఒక మనిషి గురించి చెప్పాల్సిన అవసరమే లేదు.
క్షణమాత్రం తు తత్రైవ ద్వారి తిష్ఠతు వీర్యవాన్ । ఇతి ప్రోవాచ ధర్మాత్మా యుధిష్ఠిర ఉదారధీః
ధైర్యవంతుడు అక్కడ ద్వారంలో క్షణమంతైనా నిలబడి ఉండాలి అని ధర్మాత్ముడైన యుధిష్ఠిరుడు ఉదారమైన మనసుతో అన్నాడు.