వాసవప్రముఖాః సర్వే దేవాః సర్షిపురోగమాః। యక్షగన్ధర్వసఙ్ఘాశ్చ గణా అప్సరసాం తథా
వాసవుడు ముందుండగా, అందరు దేవతలు, ఋషులు, యక్షులు, గంధర్వులు, అప్సరసల గుంపులు అక్కడికి వచ్చారు.
యుద్ధం తు మానుషం దృష్ట్వా కురూణాం ఫల్గునస్య చ। ఏకస్య చ బహూనాం చ రౌద్రమత్యుగ్రదర్శనమ్
కౌరవులు, అర్జునుడు మధ్య జరిగిన మానవుల యుద్ధాన్ని, ఒక్కరికి ఎదురుగా అనేక మంది ఉన్న భయంకరమైన యుద్ధాన్ని చూసి,
అస్త్రాణామథ దివ్యానాం ప్రయోగానథ సంగ్రహాన్। లఘు సుష్ఠు చ చిత్రం చ కృతీనాం చ ప్రయత్నతః
దివ్యాస్త్రాల వినియోగం, ఉపసంహరణం, వాటి అద్భుతమైన, వేగవంతమైన, నైపుణ్యంతో చేసిన కార్యాలు—ఇవి అన్నీ ఎంతో శ్రమతో జరిగినవే.
భీష్మం శారద్వతం ద్రోణం కర్ణం గాణ్డీవధన్వనా। జితానన్యాన్భూమిపాలాన్దృష్ట్వా జగ్ముర్దివౌకసః
భీష్ముడు, కృపాచార్యుడు, ద్రోణుడు, కర్ణుడు, ఇంకా ఇతర రాజులు గాండీవధారి చేతిలో ఓడిపోయినదాన్ని చూసి, దేవతలు అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయారు.
సర్వే తే పరితుష్టాశ్చ ప్రశస్య చ ముహుర్ముహుః। అసఙ్గతినా తేన విమానేనాశుగామినా। ప్రతిజగ్మురసఙ్గాస్తే త్రిదివం చ దివౌకసః
అందరూ ఎంతో సంతోషంతో, పునఃపునః అతన్ని ప్రశంసిస్తూ, ఆ వేగంగా సాగిపోయే విమానంలో ఎలాంటి అడ్డంకీ లేకుండా, దేవతలు కలిసి స్వర్గానికి తిరిగి వెళ్లారు.
[*కురవో నిర్జితాః సర్వే భీష్మద్రోణకృపాదయః। అజయ్యాస్త్రిదశైః సర్వైః సేన్ద్రైః సర్వైః సురాసురైః । పార్థేనైకేన సంగ్రామే విస్మయో నో మహానహో
కురువంశీయులందరూ—భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు మొదలైన వారు—సర్వదేవతలు, ఇంద్రుడు, అసురులు కలిసినా ఓడించలేని వారు. అలాంటి వారిని ఒక్క పార్థుడు యుద్ధంలో ఓడించాడు. ఇది ఎంత ఆశ్చర్యకరం!
కస్మిన్ముహూర్తే సంజాతః కస్య ధర్మస్య వా ఫలమ్
ఈ ఘనత ఏ క్షణంలో పుట్టింది? లేదా ఎవరి ధర్మఫలంగా ఇది కలిగింది?
కిమాశ్చర్యం ఫల్గునేఽస్మిన్యో రుద్రేణ న్యయోధయత్। నివాతకవచానాజౌ యస్త్రింశత్కోటిసంమితాన్
ఫల్గునుడు రుద్రునితో యుద్ధం చేసి, ముప్పది కోట్ల నివాతకవచులను ఓడించినవాడు. అలాంటి వాడిలో ఏమి ఆశ్చర్యం ఉంది?
తస్య చైతత్కిమాశ్చర్యం స్తువన్త ఇతి తే సురాః । జగ్ముః సురాలయం హృష్టా విస్మయావిష్టచేతసః ।।]
అతని ఈ మహిమను దేవతలు ఎంతగా ప్రశంసించారో! ఆనందంతో, ఆశ్చర్యంతో మనసు నిండిన దేవతలు తిరిగి తమ స్వర్గానికి వెళ్లారు.
కురవోఽర్జునబాణైశ్చ తాడితాః శరవిక్షతాః । కురూనభిముఖాం యాతాః సమగ్రబలవాహనాః
అర్జునుని బాణాలతో గాయపడి, కురువంశీయులు తమ మొత్తం సైన్యంతో, రథాలతో కలిసి కురునగరాన్ని వైపు తిరిగారు.
విరాటనగరాచ్చైవ గజాశ్వరథసంకులాః । యోధైః క్షత్రియదాయాదైర్బలవద్భిరధిష్ఠితాః
విరాటనగరంనుంచి, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, రథాలతో నిండిన సైన్యం, వీరమైన క్షత్రియ వంశజులైన యోధులతో బయలుదేరింది.
విరాటప్రహితా సేనా నగరాచ్ఛీఘ్రయాయినీ । ఉత్తరం సహ సూతేన ప్రత్యయాత్తమరిన్దమమ్
విరాటుడు పంపిన సైన్యం, నగరంనుంచి వేగంగా బయలుదేరి, ఉత్తరుడు మరియు అతని రథసారథితో కలిసి, ఓడించలేని శత్రువును ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లింది.
తస్మింస్తూర్యశతాకీర్ణే హస్త్యశ్చరథసంకులే । ప్రహర్షః స్త్రీకుమారాణాం తుములః సమపద్యత
అక్కడ, వందలాది వాద్యాల శబ్దం మధ్య, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, రథాలతో నిండిన చోట, స్త్రీలు, యువకులలో గొప్ప ఆనందోత్సాహం నెలకొంది.
అర్జునస్తు తతో దృష్ట్వా సైన్యరేణుం సముత్థితమ్ । సైన్యధ్వజం నిశమ్యాథ వైరాటిం సమభాషత
అర్జునుడు, సైన్యపు ధూళి పైకి ఎగసినదాన్ని చూసి, సైన్యపు జెండా శబ్దం విని, విరాటుని కుమారునితో ఇలా అన్నాడు.
నగరే తుములః శబ్దో రేణుశ్చాక్రమతే నభః। కింను ఖల్వపయాతాస్తే కురవో నగరం గతాః
నగరంలో పెద్ద శబ్దం వినిపిస్తోంది, ధూళి ఆకాశాన్ని తాకుతోంది. కురువంశీయులు వెనక్కు వెళ్లిపోయారా? లేక నగరంలోకి ప్రవేశించారా?
తే చైవ నిర్జితాఽస్మాభిర్మహేష్వాసాః సుతేజసః । ఆముఞ్చ కవచం వీర చోదయస్వ చ వాజినః । జవేనాభిప్రపద్యస్వ విరాటనగరం ప్రతి
ఆ మహాశక్తిశాలి ధనుర్ధారులు మన చేతిలో ఓడిపోయారు. ఓ వీరా! నీ కవచాన్ని తీసివేయి, గుర్రాలను వేగంగా నడుపు, విరాటనగరానికి త్వరగా చేరిపోవాలి.
న తావత్తలనిర్ఘోషం గాణ్డీవస్య చ నిస్వనమ్ । ధ్వజం వా దర్శయిష్యామి అథవా స్వజనో భవేత్
అంతవరకు నేను గాండీవం గర్జనను, జెండాను చూపించను. అయితే ఇవాళ మనవాళ్లే అయితే తప్ప.
సేనాగ్రమేతన్మాత్స్యానాం గణికాశ్చ స్వలంకృతాః। కన్యా రథేషు దృశ్యన్తే యోధా వివిధవాససః
ఇది మత్స్య సైన్యపు ముందు వరుస. అలంకరించిన గణికలు, యువతులు రథాలపై కనిపిస్తున్నారు. యోధులు వేర్వేరు వస్త్రాలలో ఉన్నారు.
ఉత్తరామత్ర పశ్యామి సఖీభిః పరివారితామ్। అనీకిన్యః ప్రదృశ్యన్తే హస్తినోశ్వాశ్చ వర్మితాః
ఇక్కడ ఉత్తరను, ఆమె స్నేహితులతో చుట్టుముట్టబడి చూస్తున్నాను. సైన్యపు విభాగాలు, కవచధారులైన ఏనుగులు, గుర్రాలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి.
రథినశ్చ పదాతాశ్చ బహవో న చ శస్త్రిణః। విరాటవచనాత్సర్వే సంహృష్టాః ప్రతిభాన్తి మే। న చ మేఽత్ర ప్రతీఘాతశ్చిత్తస్య స్వజనే యథా
ఇక్కడ అనేకమంది రథసారథులు, కాలాళ్లు ఉన్నారు. కానీ అందరూ ఆయుధాలు ధరించలేదు. విరాటుని ఆజ్ఞతో అందరూ ఆనందంగా ఉన్నట్టు నాకు అనిపిస్తోంది. మనవాళ్ల మధ్య నా మనసుకు ఎలాంటి భయం లేదు.
తతః శీఘ్రం సమాసాద్య ఉత్తరం స్వజనో బహు। పరస్పరమమిత్రఘ్నం సస్వజే తం సమాగతమ్
అప్పుడే ఉత్తరుడి దగ్గరకు అతని బంధువులు చాలామంది వేగంగా వచ్చి, శత్రువులను సంహరించిన వాడిని చూసి ఆనందంతో కలిసిపోయారు.
ప్రీతిమాన్పురుషవ్యాఘ్రో హర్షయుక్తః పునః పునః । దిష్ట్యా జయసి భద్రం తే దిష్ట్యా సూతో బృహన్నలాః। దిష్ట్యా సంగ్రామమాగమ్య భయం తవ న కించన
ఆ మానవసింహుడు ఆనందంతో మళ్లీ మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'నీకు విజయమొచ్చింది, నీకు శుభం కలగాలి; బృహన్నలుడు సురక్షితంగా ఉన్నాడు, అదృష్టవశాత్తూ యుద్ధం నుంచి భయమేమీ లేకుండా తిరిగి వచ్చావు.'
అజైషీదేష జాఞ్జిష్ణుః కురూనేకరథో రణే। ఏతస్యక బాహువీర్యం తద్యేన గావో జితా మయా। కురవో నిర్జితా యస్మాత్సగ్రామేఽమితతేజసః
ఈ జాంజిష్ణుడు యుద్ధంలో ఒక్కడే కౌరవులను జయించాడు. ఇతని బాహుబలంతోనే నేను ఆ పశువులను గెలుచుకున్నాను. అపారశక్తి కలిగిన కౌరవులు ఇతని చేతిలో యుద్ధంలో ఓడిపోయారు.
అకార్షీదేష తత్కర్మ దేవపుత్రోపమో యువా। ఏష తత్పురుషవ్యాఘ్రో విక్షోభ్య కురుమణ్డలమ్। గావః ప్రసహ్య విజితా రణే మాం చాభ్యపాలయత్
దేవపుత్రుడితో సమానమైన ఈ యువకుడు ఆ మహత్తర కార్యాన్ని చేశాడు. ఈ మానవసింహుడు కౌరవుల సైన్యాన్ని కదిలించి, యుద్ధంలో పశువులను గెలుచుకొని, నన్ను కూడా కాపాడాడు.
ఉత్తరస్య వచః శ్రుత్వా శంసమానస్య చార్జునమ్। చోదితా రాజపుత్రేణ జయం మఙ్గలవాదినః
ఉత్తరుడు అర్జునుని పొగిడుతూ చెప్పిన మాటలు విని, రాజకుమారుని ప్రేరణతో, శుభాకాంక్షలు చెప్పేవారు ఆ విజయాన్ని హర్షంతో జరిపారు.
తతో గన్ధైశ్చ మాల్యైశ్చ ధూపైశ్చ వసుసంభృతైః । కన్యాః పార్థమమిత్రఘ్నం కిరన్త్యః సమపూజయన్
తర్వాత, సుగంధాలు, హారాలు, ధూపాలు, విలువైన బహుమతులతో కూడిన యువతులు, శత్రువులను సంహరించిన పార్థుని మీద పుష్పవర్షం కురిపిస్తూ ఘనంగా సత్కరించారు.
ఆపూర్యమాణో మాల్యైశ్చ గన్ధైశ్చ వివిధైః శుభైః । సంపూజ్యమానో లోకేన నగరద్వారమాగమత్
వివిధ రకాల సువాసనలతో, హారాలతో అలంకరించబడి, ప్రజలందరి సత్కారాన్ని పొందుతూ, అతడు నగర ద్వారానికి చేరుకున్నాడు.
భేర్యశ్చ తూర్యాణి చ వేణవశ్చ విచిత్రవేషాః ప్రమదాజనాశ్చ। పురో విరాటస్య మహాబలస్య నిష్క్రమ్య భూమింజయమభ్యనన్దనమ్
అప్పుడు బేరులు, వాద్యాలు, వంశీలు మోగాయి; అద్భుతమైన వస్త్రాలు ధరించిన స్త్రీలు, ప్రజలు, మహాబలుడు విరాటుని రాజప్రాసాదం నుంచి బయటకు వచ్చి, విజయాన్ని ఆనందంగా ఆహ్వానించారు.
ప్రశస్యమానస్తు జయేన తత్ర పుత్రో విరాటస్య న హృష్యతి స్మ। సంభాష్యమాణస్తు జయేన తత్ర సోఽన్తర్మనాః పాణ్డవమీక్షమాణః
విజయానికి ప్రశంసలు అందుకున్నా విరాటుని కుమారుడు ఆనందించలేదు; విజయానికి అభినందనలు అందుకుంటూ, అతడు మనసులో కలవరంతో పాండవుని వైపు చూశాడు.
పుత్ర్యై విరాటస్య తతో వరాణి వస్త్రాణ్యదాత్పాణ్డుసుతః సఖీభ్యః। సభాజయంశ్చాపి సమాగతాస్తా దృష్ట్వా జయం తచ్చ బలం కుమార్యః
తర్వాత పాండవుడు విరాటుని కుమార్తెకు, ఆమె స్నేహితురాళ్లకు మంచి వస్త్రాలు ఇచ్చి, ఆ విజయాన్ని, బలాన్ని చూసిన యువతులను ఘనంగా సత్కరించాడు.