సా వేదనామభిజ్ఞాయ భర్తుశ్చిత్తవశానుగా। సా విషణ్ణా చ భీతా చ క్రుద్ధా చ ద్రుపదాత్మజా
భర్తకు బాధ తెలిసి, ఆయన మనసుకు అనుగుణంగా నడుచుకుంటూ, ద్రుపదుని కుమార్తె అయిన ద్రౌపది బాధతో, భయంతో, కోపంతో నిలిచింది.
బాష్పం నియమ్య కృచ్ఛ్రేణ భర్తుర్నిఃశ్రేయసైషిణీ । ఉత్తరీయేణ సూక్ష్మేణ తూర్ణం జగ్రాహ శోణితమ్
భర్తకు మేలు కావాలని కోరుతూ, కన్నీరు కట్టడి చేస్తూ, ద్రౌపది తన మృదువైన ఉత్తరీయంతో త్వరగా ఆ రక్తాన్ని పట్టుకుంది.
నిగృహ్య రక్తం వస్త్రేణ సైరన్ధ్రీ దుఃఖమోహితా। సౌవర్ణం గృహ్య భృఙ్గారం శోణితం తదపామృజత్ । యుధిష్ఠిరస్య రాజేన్ద్ర ద్రుపదేన్ద్రసుతా తదా
సైరంధ్రీ బాధతో, మైమరచి, వస్త్రంతో రక్తాన్ని ఆపి, బంగారు పాత్రను తీసుకుని, రాజేంద్రా! యుధిష్ఠిరుని రక్తాన్ని తుడిచింది, ద్రుపదుని కుమార్తె.
సైరన్ధ్రి కిమిదం రక్తముత్తరీయేణ గృహ్యతే। కోత్ర హేతుర్విశాలాక్షి తన్మప్రాచక్ష్వ తత్వతః
సైరంధ్రీ! ఈ రక్తాన్ని ఉత్తరీయంతో ఎందుకు పట్టుకుంటున్నావు? కారణం ఏమిటి, విశాలాక్షి? నిజం చెప్పు.
రక్తబిన్దని యావన్తి కఙ్కస్య ధరణీతలే। తావద్వర్షాణి రాష్ట్రే తే అనావృష్టిర్భవిష్యతి
కంకుని రక్తపు బిందువులు ఎంతమంది నేలపై పడతాయో, అంత సంవత్సరాలు నీ రాజ్యంలో వర్షం పడదు.
ఏతన్నిమిత్తం మాత్స్యేన్ద్ర కఙ్కస్య రుధిరం మయా। గృహీతముత్తరీయేణ వినాశో మా భవేత్తవ
ఈ కారణంతోనే, మత్స్యరాజా! కంకుని రక్తాన్ని నేను ఉత్తరీయంతో పట్టుకున్నాను. నీకు నాశనం కలగకూడదు.
యతీశం యో విహన్యేత తస్యాయుర్వినశిష్యతి। యో యతీశం నియమ్యేత సహస్రం యాతనా యమే
యోగిని కొట్టినవాడి ఆయుష్షు తగ్గిపోతుంది. యోగిని నియంత్రించినవాడు, యమలోకంలో వెయ్యి బాధలు అనుభవించాలి.
యతౌ రక్తం దర్శయతి యావత్పాంసురగృహ్యత। తావన్తః పితృలోకస్థాః పితరః ప్రపతన్త్యధః
యోగికి సంబంధించిన రక్తం ఎంత మట్టిలో పడితే, అంతమంది పితృలోకంలో ఉన్న పితృదేవతలు క్రిందపడిపోతారు.
ఇతి జ్ఞాత్వా విరాటేన్ద్ర ధృతం రక్తం చ వాససా। మయా తవ హితార్థాయ త్వయి ప్రణయకారణాత్
ఇది తెలిసి, విరాట మహారాజా! నీకు మేలు కావాలని, ప్రేమతోనే నేను వస్త్రంతో రక్తాన్ని పట్టుకున్నాను.
యుద్ధం తు మానుషం ద్రష్టుమాగతాస్త్రిదశాః పురా। కిమకుర్వన్త తే పశ్చాత్కథయస్వ మమానఘ
ఒకసారి దేవతలు మానవుల యుద్ధాన్ని చూడటానికి వచ్చారు. వారు తరువాత ఏమి చేసారు, పాపరహితుడా, నాకు చెప్పు.
వాసవప్రముఖాః సర్వే దేవాః సర్షిపురోగమాః। యక్షగన్ధర్వసఙ్ఘాశ్చ గణా అప్సరసాం తథా
వాసవుడు ముందుండగా, అందరు దేవతలు, ఋషులు, యక్షులు, గంధర్వులు, అప్సరసల గుంపులు అక్కడికి వచ్చారు.
యుద్ధం తు మానుషం దృష్ట్వా కురూణాం ఫల్గునస్య చ। ఏకస్య చ బహూనాం చ రౌద్రమత్యుగ్రదర్శనమ్
కౌరవులు, అర్జునుడు మధ్య జరిగిన మానవుల యుద్ధాన్ని, ఒక్కరికి ఎదురుగా అనేక మంది ఉన్న భయంకరమైన యుద్ధాన్ని చూసి,
అస్త్రాణామథ దివ్యానాం ప్రయోగానథ సంగ్రహాన్। లఘు సుష్ఠు చ చిత్రం చ కృతీనాం చ ప్రయత్నతః
దివ్యాస్త్రాల వినియోగం, ఉపసంహరణం, వాటి అద్భుతమైన, వేగవంతమైన, నైపుణ్యంతో చేసిన కార్యాలు—ఇవి అన్నీ ఎంతో శ్రమతో జరిగినవే.
భీష్మం శారద్వతం ద్రోణం కర్ణం గాణ్డీవధన్వనా। జితానన్యాన్భూమిపాలాన్దృష్ట్వా జగ్ముర్దివౌకసః
భీష్ముడు, కృపాచార్యుడు, ద్రోణుడు, కర్ణుడు, ఇంకా ఇతర రాజులు గాండీవధారి చేతిలో ఓడిపోయినదాన్ని చూసి, దేవతలు అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయారు.
సర్వే తే పరితుష్టాశ్చ ప్రశస్య చ ముహుర్ముహుః। అసఙ్గతినా తేన విమానేనాశుగామినా। ప్రతిజగ్మురసఙ్గాస్తే త్రిదివం చ దివౌకసః
అందరూ ఎంతో సంతోషంతో, పునఃపునః అతన్ని ప్రశంసిస్తూ, ఆ వేగంగా సాగిపోయే విమానంలో ఎలాంటి అడ్డంకీ లేకుండా, దేవతలు కలిసి స్వర్గానికి తిరిగి వెళ్లారు.
[*కురవో నిర్జితాః సర్వే భీష్మద్రోణకృపాదయః। అజయ్యాస్త్రిదశైః సర్వైః సేన్ద్రైః సర్వైః సురాసురైః । పార్థేనైకేన సంగ్రామే విస్మయో నో మహానహో
కురువంశీయులందరూ—భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు మొదలైన వారు—సర్వదేవతలు, ఇంద్రుడు, అసురులు కలిసినా ఓడించలేని వారు. అలాంటి వారిని ఒక్క పార్థుడు యుద్ధంలో ఓడించాడు. ఇది ఎంత ఆశ్చర్యకరం!
కస్మిన్ముహూర్తే సంజాతః కస్య ధర్మస్య వా ఫలమ్
ఈ ఘనత ఏ క్షణంలో పుట్టింది? లేదా ఎవరి ధర్మఫలంగా ఇది కలిగింది?
కిమాశ్చర్యం ఫల్గునేఽస్మిన్యో రుద్రేణ న్యయోధయత్। నివాతకవచానాజౌ యస్త్రింశత్కోటిసంమితాన్
ఫల్గునుడు రుద్రునితో యుద్ధం చేసి, ముప్పది కోట్ల నివాతకవచులను ఓడించినవాడు. అలాంటి వాడిలో ఏమి ఆశ్చర్యం ఉంది?
తస్య చైతత్కిమాశ్చర్యం స్తువన్త ఇతి తే సురాః । జగ్ముః సురాలయం హృష్టా విస్మయావిష్టచేతసః ।।]
అతని ఈ మహిమను దేవతలు ఎంతగా ప్రశంసించారో! ఆనందంతో, ఆశ్చర్యంతో మనసు నిండిన దేవతలు తిరిగి తమ స్వర్గానికి వెళ్లారు.
కురవోఽర్జునబాణైశ్చ తాడితాః శరవిక్షతాః । కురూనభిముఖాం యాతాః సమగ్రబలవాహనాః
అర్జునుని బాణాలతో గాయపడి, కురువంశీయులు తమ మొత్తం సైన్యంతో, రథాలతో కలిసి కురునగరాన్ని వైపు తిరిగారు.
విరాటనగరాచ్చైవ గజాశ్వరథసంకులాః । యోధైః క్షత్రియదాయాదైర్బలవద్భిరధిష్ఠితాః
విరాటనగరంనుంచి, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, రథాలతో నిండిన సైన్యం, వీరమైన క్షత్రియ వంశజులైన యోధులతో బయలుదేరింది.
విరాటప్రహితా సేనా నగరాచ్ఛీఘ్రయాయినీ । ఉత్తరం సహ సూతేన ప్రత్యయాత్తమరిన్దమమ్
విరాటుడు పంపిన సైన్యం, నగరంనుంచి వేగంగా బయలుదేరి, ఉత్తరుడు మరియు అతని రథసారథితో కలిసి, ఓడించలేని శత్రువును ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లింది.
తస్మింస్తూర్యశతాకీర్ణే హస్త్యశ్చరథసంకులే । ప్రహర్షః స్త్రీకుమారాణాం తుములః సమపద్యత
అక్కడ, వందలాది వాద్యాల శబ్దం మధ్య, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, రథాలతో నిండిన చోట, స్త్రీలు, యువకులలో గొప్ప ఆనందోత్సాహం నెలకొంది.
అర్జునస్తు తతో దృష్ట్వా సైన్యరేణుం సముత్థితమ్ । సైన్యధ్వజం నిశమ్యాథ వైరాటిం సమభాషత
అర్జునుడు, సైన్యపు ధూళి పైకి ఎగసినదాన్ని చూసి, సైన్యపు జెండా శబ్దం విని, విరాటుని కుమారునితో ఇలా అన్నాడు.
నగరే తుములః శబ్దో రేణుశ్చాక్రమతే నభః। కింను ఖల్వపయాతాస్తే కురవో నగరం గతాః
నగరంలో పెద్ద శబ్దం వినిపిస్తోంది, ధూళి ఆకాశాన్ని తాకుతోంది. కురువంశీయులు వెనక్కు వెళ్లిపోయారా? లేక నగరంలోకి ప్రవేశించారా?
తే చైవ నిర్జితాఽస్మాభిర్మహేష్వాసాః సుతేజసః । ఆముఞ్చ కవచం వీర చోదయస్వ చ వాజినః । జవేనాభిప్రపద్యస్వ విరాటనగరం ప్రతి
ఆ మహాశక్తిశాలి ధనుర్ధారులు మన చేతిలో ఓడిపోయారు. ఓ వీరా! నీ కవచాన్ని తీసివేయి, గుర్రాలను వేగంగా నడుపు, విరాటనగరానికి త్వరగా చేరిపోవాలి.
న తావత్తలనిర్ఘోషం గాణ్డీవస్య చ నిస్వనమ్ । ధ్వజం వా దర్శయిష్యామి అథవా స్వజనో భవేత్
అంతవరకు నేను గాండీవం గర్జనను, జెండాను చూపించను. అయితే ఇవాళ మనవాళ్లే అయితే తప్ప.
సేనాగ్రమేతన్మాత్స్యానాం గణికాశ్చ స్వలంకృతాః। కన్యా రథేషు దృశ్యన్తే యోధా వివిధవాససః
ఇది మత్స్య సైన్యపు ముందు వరుస. అలంకరించిన గణికలు, యువతులు రథాలపై కనిపిస్తున్నారు. యోధులు వేర్వేరు వస్త్రాలలో ఉన్నారు.
ఉత్తరామత్ర పశ్యామి సఖీభిః పరివారితామ్। అనీకిన్యః ప్రదృశ్యన్తే హస్తినోశ్వాశ్చ వర్మితాః
ఇక్కడ ఉత్తరను, ఆమె స్నేహితులతో చుట్టుముట్టబడి చూస్తున్నాను. సైన్యపు విభాగాలు, కవచధారులైన ఏనుగులు, గుర్రాలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి.
రథినశ్చ పదాతాశ్చ బహవో న చ శస్త్రిణః। విరాటవచనాత్సర్వే సంహృష్టాః ప్రతిభాన్తి మే। న చ మేఽత్ర ప్రతీఘాతశ్చిత్తస్య స్వజనే యథా
ఇక్కడ అనేకమంది రథసారథులు, కాలాళ్లు ఉన్నారు. కానీ అందరూ ఆయుధాలు ధరించలేదు. విరాటుని ఆజ్ఞతో అందరూ ఆనందంగా ఉన్నట్టు నాకు అనిపిస్తోంది. మనవాళ్ల మధ్య నా మనసుకు ఎలాంటి భయం లేదు.