కస్తద్బృహన్నలాదన్యో మనుష్యః ప్రతియోత్స్యతి। యస్య బాహుబలే తుల్యో న భవిష్యతి కశ్చన
మనుష్యుల్లో బృహన్నల తప్ప మరెవరు వారితో పోటీ పడగలరు? అతని బాహుబలానికి సమానంగా ఉండే వాడు మరొకడు లేడు.
అతీవ సమరం దృష్ట్వా హర్షో యస్యాభివర్ధతే। కిమేవం పురుషో లోకో దివి వా భువి విద్యతే
ఈ లోకంలో, లేదా ఆకాశంలో, భూమిపై అయినా, యుద్ధాన్ని చూసి అంత ఆనందపడే మనిషి ఎవరు?
తేన సంక్షుభితో రాజా దీర్యమాణేన చేతసా । అబ్రవీద్వచనం క్రూరమజానన్వై యుధిష్ఠిరమ్
ఈ మాటలు విని రాజు మనసు చాలా కలతపోయి, అసలు యుదిష్టిరుడని తెలియక, కఠినంగా మాట్లాడాడు.
కఙ్ఖ మా బ్రూహి మే వాక్యం ప్రతికూలం ద్విజోత్తమ । బహుశః ప్రతిషిద్ధస్త్వం న చ వాచం నియచ్ఛసి
కంకా, నాకు విరుద్ధంగా మాటలు చెప్పకూ, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడవు. ఎన్నిసార్లు నీవు ఆపమన్నా, నీవు మాటల్ని ఆపడం లేదు.
నియన్తా చేన్న విద్యేత న కశ్చిద్ధర్మమాచరేత్। ఇతి ప్రక్షుభితో రాజా సోఽక్షేణాభ్యహనద్భృశమ్
ఎవరూ నియంత్రించకపోతే, ఎవ్వరూ ధర్మాన్ని పాటించరు. రాజు కోపంతో, పాశాన్ని బలంగా కొట్టాడు.
తస్య తక్షకభోగాభం బాహుముత్క్షిప్య దక్షిణమ్। విరాటః ప్రాహనత్క్రుద్ధః కర్ణమాశ్రిత్య దక్షిణమ్
తన కుడి చేయిని పాము పుట్టిలా పైకి లేపి, కోపంతో విరాటుడు కర్ణుని కుడిచేతితో బలంగా కొట్టాడు.
ముఖే యుధిష్ఠిరం కోపాన్మైవమిత్యవభర్త్సయన్। బలవత్ప్రతివిద్ధస్య నస్తః శోణితమాస్రవత్
యుధిష్ఠిరుని ముఖంలో 'అలా చేయవద్దు' అని కోపంగా మందలిస్తూ, బలంగా కొట్టి, రక్తం కారేలా చేశాడు.
అక్షేణాభిహతో రాజా విరాటేన యుధిష్ఠిరః । తూష్ణీమాసీన్మహాబాహుః కృష్ణాం పశ్యన్సుదుఃఖితామ్
విరాటుడు పాశంతో కొట్టిన తర్వాత, బలవంతుడైన యుధిష్ఠిరుడు మౌనంగా కూర్చొని, ఎంతో బాధతో కృష్ణను చూశాడు.
తస్య రక్తోత్పలనిభం శిరసః శోణితం తదా। ప్రావర్తత మహాబాహోరభిఘాతాన్మహాత్మనః
ఆ మహాత్ముడైన బలమైన యుధిష్ఠిరుని తల నుంచి, ఎర్రకమలంలా ఉన్న రక్తం ఆ గాయంతో కారింది.
తదప్రాప్తం మహీం పార్థః పాణిభ్యాం సమధారయత్। అవైక్షత చ ధర్మాత్మా ద్రౌపదీం పార్శ్వతః స్థితామ్
ఆ రక్తం నేలపై పడకముందే, పార్థుడు తన చేతులతో పట్టుకుని, పక్కనే నిలబడి ఉన్న ద్రౌపదిని ధర్మాత్ముడైన యుధిష్ఠిరుడు చూశాడు.
సా వేదనామభిజ్ఞాయ భర్తుశ్చిత్తవశానుగా। సా విషణ్ణా చ భీతా చ క్రుద్ధా చ ద్రుపదాత్మజా
భర్తకు బాధ తెలిసి, ఆయన మనసుకు అనుగుణంగా నడుచుకుంటూ, ద్రుపదుని కుమార్తె అయిన ద్రౌపది బాధతో, భయంతో, కోపంతో నిలిచింది.
బాష్పం నియమ్య కృచ్ఛ్రేణ భర్తుర్నిఃశ్రేయసైషిణీ । ఉత్తరీయేణ సూక్ష్మేణ తూర్ణం జగ్రాహ శోణితమ్
భర్తకు మేలు కావాలని కోరుతూ, కన్నీరు కట్టడి చేస్తూ, ద్రౌపది తన మృదువైన ఉత్తరీయంతో త్వరగా ఆ రక్తాన్ని పట్టుకుంది.
నిగృహ్య రక్తం వస్త్రేణ సైరన్ధ్రీ దుఃఖమోహితా। సౌవర్ణం గృహ్య భృఙ్గారం శోణితం తదపామృజత్ । యుధిష్ఠిరస్య రాజేన్ద్ర ద్రుపదేన్ద్రసుతా తదా
సైరంధ్రీ బాధతో, మైమరచి, వస్త్రంతో రక్తాన్ని ఆపి, బంగారు పాత్రను తీసుకుని, రాజేంద్రా! యుధిష్ఠిరుని రక్తాన్ని తుడిచింది, ద్రుపదుని కుమార్తె.
సైరన్ధ్రి కిమిదం రక్తముత్తరీయేణ గృహ్యతే। కోత్ర హేతుర్విశాలాక్షి తన్మప్రాచక్ష్వ తత్వతః
సైరంధ్రీ! ఈ రక్తాన్ని ఉత్తరీయంతో ఎందుకు పట్టుకుంటున్నావు? కారణం ఏమిటి, విశాలాక్షి? నిజం చెప్పు.
రక్తబిన్దని యావన్తి కఙ్కస్య ధరణీతలే। తావద్వర్షాణి రాష్ట్రే తే అనావృష్టిర్భవిష్యతి
కంకుని రక్తపు బిందువులు ఎంతమంది నేలపై పడతాయో, అంత సంవత్సరాలు నీ రాజ్యంలో వర్షం పడదు.
ఏతన్నిమిత్తం మాత్స్యేన్ద్ర కఙ్కస్య రుధిరం మయా। గృహీతముత్తరీయేణ వినాశో మా భవేత్తవ
ఈ కారణంతోనే, మత్స్యరాజా! కంకుని రక్తాన్ని నేను ఉత్తరీయంతో పట్టుకున్నాను. నీకు నాశనం కలగకూడదు.
యతీశం యో విహన్యేత తస్యాయుర్వినశిష్యతి। యో యతీశం నియమ్యేత సహస్రం యాతనా యమే
యోగిని కొట్టినవాడి ఆయుష్షు తగ్గిపోతుంది. యోగిని నియంత్రించినవాడు, యమలోకంలో వెయ్యి బాధలు అనుభవించాలి.
యతౌ రక్తం దర్శయతి యావత్పాంసురగృహ్యత। తావన్తః పితృలోకస్థాః పితరః ప్రపతన్త్యధః
యోగికి సంబంధించిన రక్తం ఎంత మట్టిలో పడితే, అంతమంది పితృలోకంలో ఉన్న పితృదేవతలు క్రిందపడిపోతారు.
ఇతి జ్ఞాత్వా విరాటేన్ద్ర ధృతం రక్తం చ వాససా। మయా తవ హితార్థాయ త్వయి ప్రణయకారణాత్
ఇది తెలిసి, విరాట మహారాజా! నీకు మేలు కావాలని, ప్రేమతోనే నేను వస్త్రంతో రక్తాన్ని పట్టుకున్నాను.
యుద్ధం తు మానుషం ద్రష్టుమాగతాస్త్రిదశాః పురా। కిమకుర్వన్త తే పశ్చాత్కథయస్వ మమానఘ
ఒకసారి దేవతలు మానవుల యుద్ధాన్ని చూడటానికి వచ్చారు. వారు తరువాత ఏమి చేసారు, పాపరహితుడా, నాకు చెప్పు.
వాసవప్రముఖాః సర్వే దేవాః సర్షిపురోగమాః। యక్షగన్ధర్వసఙ్ఘాశ్చ గణా అప్సరసాం తథా
వాసవుడు ముందుండగా, అందరు దేవతలు, ఋషులు, యక్షులు, గంధర్వులు, అప్సరసల గుంపులు అక్కడికి వచ్చారు.
యుద్ధం తు మానుషం దృష్ట్వా కురూణాం ఫల్గునస్య చ। ఏకస్య చ బహూనాం చ రౌద్రమత్యుగ్రదర్శనమ్
కౌరవులు, అర్జునుడు మధ్య జరిగిన మానవుల యుద్ధాన్ని, ఒక్కరికి ఎదురుగా అనేక మంది ఉన్న భయంకరమైన యుద్ధాన్ని చూసి,
అస్త్రాణామథ దివ్యానాం ప్రయోగానథ సంగ్రహాన్। లఘు సుష్ఠు చ చిత్రం చ కృతీనాం చ ప్రయత్నతః
దివ్యాస్త్రాల వినియోగం, ఉపసంహరణం, వాటి అద్భుతమైన, వేగవంతమైన, నైపుణ్యంతో చేసిన కార్యాలు—ఇవి అన్నీ ఎంతో శ్రమతో జరిగినవే.
భీష్మం శారద్వతం ద్రోణం కర్ణం గాణ్డీవధన్వనా। జితానన్యాన్భూమిపాలాన్దృష్ట్వా జగ్ముర్దివౌకసః
భీష్ముడు, కృపాచార్యుడు, ద్రోణుడు, కర్ణుడు, ఇంకా ఇతర రాజులు గాండీవధారి చేతిలో ఓడిపోయినదాన్ని చూసి, దేవతలు అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయారు.
సర్వే తే పరితుష్టాశ్చ ప్రశస్య చ ముహుర్ముహుః। అసఙ్గతినా తేన విమానేనాశుగామినా। ప్రతిజగ్మురసఙ్గాస్తే త్రిదివం చ దివౌకసః
అందరూ ఎంతో సంతోషంతో, పునఃపునః అతన్ని ప్రశంసిస్తూ, ఆ వేగంగా సాగిపోయే విమానంలో ఎలాంటి అడ్డంకీ లేకుండా, దేవతలు కలిసి స్వర్గానికి తిరిగి వెళ్లారు.
[*కురవో నిర్జితాః సర్వే భీష్మద్రోణకృపాదయః। అజయ్యాస్త్రిదశైః సర్వైః సేన్ద్రైః సర్వైః సురాసురైః । పార్థేనైకేన సంగ్రామే విస్మయో నో మహానహో
కురువంశీయులందరూ—భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు మొదలైన వారు—సర్వదేవతలు, ఇంద్రుడు, అసురులు కలిసినా ఓడించలేని వారు. అలాంటి వారిని ఒక్క పార్థుడు యుద్ధంలో ఓడించాడు. ఇది ఎంత ఆశ్చర్యకరం!
కస్మిన్ముహూర్తే సంజాతః కస్య ధర్మస్య వా ఫలమ్
ఈ ఘనత ఏ క్షణంలో పుట్టింది? లేదా ఎవరి ధర్మఫలంగా ఇది కలిగింది?
కిమాశ్చర్యం ఫల్గునేఽస్మిన్యో రుద్రేణ న్యయోధయత్। నివాతకవచానాజౌ యస్త్రింశత్కోటిసంమితాన్
ఫల్గునుడు రుద్రునితో యుద్ధం చేసి, ముప్పది కోట్ల నివాతకవచులను ఓడించినవాడు. అలాంటి వాడిలో ఏమి ఆశ్చర్యం ఉంది?
తస్య చైతత్కిమాశ్చర్యం స్తువన్త ఇతి తే సురాః । జగ్ముః సురాలయం హృష్టా విస్మయావిష్టచేతసః ।।]
అతని ఈ మహిమను దేవతలు ఎంతగా ప్రశంసించారో! ఆనందంతో, ఆశ్చర్యంతో మనసు నిండిన దేవతలు తిరిగి తమ స్వర్గానికి వెళ్లారు.
కురవోఽర్జునబాణైశ్చ తాడితాః శరవిక్షతాః । కురూనభిముఖాం యాతాః సమగ్రబలవాహనాః
అర్జునుని బాణాలతో గాయపడి, కురువంశీయులు తమ మొత్తం సైన్యంతో, రథాలతో కలిసి కురునగరాన్ని వైపు తిరిగారు.