ప్రవర్తమానే ద్యూతే తు మాత్స్యః పాణ్డవమబ్రవీత్
జూదం మొదలైనప్పుడు మత్స్యరాజు పాండవునితో ఇలా అన్నాడు.
పశ్య పుత్రేణ మే యుద్ధే తాదృశాః కురవో జితాః । కురవోఽతిరథాః సర్వే దేవైరపి సుదుర్జయాః
నా కుమారుడు యుద్ధంలో అద్భుతమైన కౌరవులను ఓడించాడు. వారు అందరూ మహారథులు, దేవతలకు కూడా ఓడించలేని వారు.
తతోఽబ్రవీద్ధర్మరాజో ద్యూతే మాత్స్యం యుధిష్ఠిరః। దిష్ట్యా తే విజితా గావః కురవశ్చ పరాజితాః
అప్పుడు ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు జూదంలో మత్స్యరాజుతో ఇలా అన్నాడు: 'నీ ఆవులు రక్షించబడ్డాయి, కౌరవులు ఓడిపోయారు — అదృష్టం నీకు తోడైంది.'
అత్యద్భుతతమం మన్యే ఉత్తరశ్చేత్కూరూఞ్జయేత్। యన్తా బృహన్నలా యస్య స కథంచిద్విజేష్యతే
ఉత్తరుడు కౌరవులను ఓడిస్తే అది చాలా ఆశ్చర్యకరం. అతని రథసారథి బృహన్నల. ఏదో విధంగా అతను విజయం సాధించవచ్చు.
తతో విరాటః క్షుభితో మన్యునా చ పరిప్లుతః। ఉవాచ వచనం క్రుద్ధః పరివ్రాజమనన్తరమ్
విరాటుడు కోపంతో ఉలిక్కిపడి, ఆగ్రహంతో పరితపించి, వెంటనే ఆ బ్రాహ్మణుడితో కఠినంగా ఇలా అన్నాడు.
తాదృశేన తు యోధేన మహేష్వాసేన ధీమతా। కురవో నిర్జితా యుద్ధే తత్ర కిం బ్రాహ్మణాద్భుతమ్
అలాంటి యోధుడు, గొప్ప విలువిద్యావంతుడు యుద్ధంలో కౌరవులను ఓడించాడంటే అందులో ఏమి ఆశ్చర్యం బ్రాహ్మణా?
సమం షణ్డేన మే పుత్రం బ్రహ్మబన్ధో ప్రశంససి। వాచ్యావాచ్యం న జానీషే నూనం మామవమన్యసే
నీవు నా కుమారుడిని హీనంగా, హిజ్రాతో సమానంగా పొగిడుతున్నావు, బ్రాహ్మణుడవని చెప్పుకునే వాడా. ఏ మాట చెప్పాలో, చెప్పకూడదో నీకు తెలియదు. నన్ను తక్కువగా చూస్తున్నావు అనిపిస్తోంది.
సమం షణ్డేన మే పుత్రం బ్రహ్మబన్ధో ప్రశంససి। వాచ్యావాచ్యం న జానీషే నూనం మామవమన్యసే
నీవు నా కుమారుడిని హిజ్రాతో సమానంగా పొగిడుతున్నావు, బ్రాహ్మణుడవని చెప్పుకునే వాడా. ఏ మాట మాట్లాడాలో, మాట్లాడకూడదో నీకు తెలియదు. నన్ను తక్కువగా చూస్తున్నావు అనిపిస్తోంది.
పుమాంసో బహవో దృష్టాః సూతాశ్చ బహవో మయా। విక్రమ్య యన్తా యోద్ధా చ న మే దృష్టః కదాచన
నేను ఎంతో మంది పురుషులను, ఎంతో మంది రథసారథులను చూశాను. కానీ రథంపై ఎక్కి, యుద్ధంలో పోరాడగలవాడిని మాత్రం ఎప్పుడూ చూడలేదు.
విప్రియం న చరేద్రాజ్ఞామనుకూలం ప్రియం వదేత్। ఆచరన్విప్రియం రాజ్ఞాం న జాతు సుఖమేధతే
రాజుల మనసుకు విరుద్ధంగా ప్రవర్తించకూడదు. వారికి ఇష్టమైన మాటలు చెప్పాలి. రాజులకు వ్యతిరేకంగా వ్యవహరించే వాడు ఎప్పుడూ సుఖంగా ఉండడు.
వయస్యత్వాత్తు తే సర్వమపరాధమిమం క్షమే। నేదృశీం ప్రవదర్వాచం యది జీవితుమిచ్ఛసి
నీతో ఉన్న స్నేహం వల్ల నీ చేసిన తప్పును మొత్తం క్షమిస్తున్నాను. ఇలాంటి మాటలు ఇకపై మాట్లాడకపోతే మంచిది, జీవించాలనుకుంటే.
తతోఽబ్రవీత్పునః కఙ్కః ప్రహస్య కురువర్ధనః । బృహన్నలాయా సజేన్ద్ర ధుష్యతాం నగరే జయః
అప్పుడు కంకుడు, కురువంశానికి ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు, నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మహారాజా! దుఃశాసనుని నగరంలో బృహన్నలకి విజయమవ్వాలి.'
ఉత్తరేణ తు సారథ్యం కృతం నూనం భవిష్యతి। నిమిత్తం కించిదుత్పన్నం తర్కశ్చాపి దృఢో మమ। యతో జానామి రాజేన్ద్ర నాన్యథా తద్భవిష్యతి
ఉత్తరుడు ఇప్పటికే రథసారథ్యాన్ని చేశాడనిపిస్తోంది. ఏదో సూచన కనిపిస్తోంది, నా అనుమానం బలంగా ఉంది మహారాజా. ఇది తప్ప ఇంకేదీ జరగదు అని నాకు నమ్మకం.
కురవోఽపి మహావీర్యా దేవైరపి సుదుర్జయాః। ససోమవరుణాదిత్యైః సయక్షేశహుతాశనైః
కురువంశీయులు గొప్ప వీరులు, దేవతలకు కూడా వారిని జయించడం చాలా కష్టం. సోముడు, వరుణుడు, ఆదిత్యుడు, యక్షపతి, అగ్ని వీరితో కూడి వచ్చినా కూడా.
యత్ర శాన్తనవో భీష్మో ద్రోణకర్ణౌ సుదుర్జయౌ। అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ సోమదత్తో జయద్రథః
అక్కడ శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, జయించలేని ద్రోణుడు, కర్ణుడు, అశ్వత్థామ, వికర్ణ, సోమదత్తుడు, జయద్రథుడు ఉన్నారు.
భూరిశ్రవాః శలో భూరిర్జలసన్ధిశ్చ వీర్యవాన్। దుర్యోధనో దుష్ప్రసహో దుఃశాసనవివింశతీ
భూరిశ్రవ, శల, భూరి, పరాక్రమశాలి జలసంధి, దుర్యోధనుడు — అతన్ని ఓడించడం చాలా కష్టం — దుఃశాసనుడు, వివింశతి కూడా ఉన్నారు.
వృషసేనోఽశ్వవేగశ్చ వాయువేగసువర్చసౌ । బాహ్లీకః శూరసేనశ్చ యుయుత్సుశ్చ పరన్తపః
వృషసేనుడు, అశ్వవేగుడు, వాయువేగుడు, సువర్చసుడు, బాహ్లికుడు, శూరసేనుడు, శత్రువులను భయపెట్టే యుయుత్సు కూడా ఉన్నారు.
సౌబలః శకునిశ్చైవ ద్యుమత్సేనశ్చ సాల్వరాట్ । అన్యే చ బహవః శూరా నానాజనపదేశ్వరాః
సౌబలుడు, శకుని, ద్యూమత్సేనుడు, సాల్వదేశాధిపతి, ఇంకా అనేక మంది వీరులు, వివిధ దేశాధిపతులు అక్కడ ఉన్నారు.
కృపేణాచార్యముఖ్యేన సహితాః కురవో నృపాః। సఞ్జకార్ముకనిస్త్రింశా రథినో రథయూథపాః। అన్యే చైవ మహావీర్యా రాజపుత్రా మహారథాః
క్రుపాచార్యుడు వంటి గురువుతో పాటు కురువంశ రాజులు, విల్లు, ఖడ్గాలు ధరించిన రథయోధులు, రథసేనాధిపతులు, ఇంకా అనేక మంది మహావీరులు, రాజకుమారులు అక్కడ ఉన్నారు.
మరుద్గణైః పరివృతః సాక్షాదపి పురందరః । తద్బలం న జయేత్క్రుద్ధో భీష్మద్రోణాదిభిర్వృతమ్
మరుత్ గణాలతో కూడిన ఇంద్రుడు కూడా, భీష్ముడు, ద్రోణుడు వంటి వీరులు రక్షిస్తున్న ఆ సైన్యాన్ని కోపంతో ఉన్నా జయించలేడు.
కస్తద్బృహన్నలాదన్యో మనుష్యః ప్రతియోత్స్యతి। యస్య బాహుబలే తుల్యో న భవిష్యతి కశ్చన
మనుష్యుల్లో బృహన్నల తప్ప మరెవరు వారితో పోటీ పడగలరు? అతని బాహుబలానికి సమానంగా ఉండే వాడు మరొకడు లేడు.
అతీవ సమరం దృష్ట్వా హర్షో యస్యాభివర్ధతే। కిమేవం పురుషో లోకో దివి వా భువి విద్యతే
ఈ లోకంలో, లేదా ఆకాశంలో, భూమిపై అయినా, యుద్ధాన్ని చూసి అంత ఆనందపడే మనిషి ఎవరు?
తేన సంక్షుభితో రాజా దీర్యమాణేన చేతసా । అబ్రవీద్వచనం క్రూరమజానన్వై యుధిష్ఠిరమ్
ఈ మాటలు విని రాజు మనసు చాలా కలతపోయి, అసలు యుదిష్టిరుడని తెలియక, కఠినంగా మాట్లాడాడు.
కఙ్ఖ మా బ్రూహి మే వాక్యం ప్రతికూలం ద్విజోత్తమ । బహుశః ప్రతిషిద్ధస్త్వం న చ వాచం నియచ్ఛసి
కంకా, నాకు విరుద్ధంగా మాటలు చెప్పకూ, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడవు. ఎన్నిసార్లు నీవు ఆపమన్నా, నీవు మాటల్ని ఆపడం లేదు.
నియన్తా చేన్న విద్యేత న కశ్చిద్ధర్మమాచరేత్। ఇతి ప్రక్షుభితో రాజా సోఽక్షేణాభ్యహనద్భృశమ్
ఎవరూ నియంత్రించకపోతే, ఎవ్వరూ ధర్మాన్ని పాటించరు. రాజు కోపంతో, పాశాన్ని బలంగా కొట్టాడు.
తస్య తక్షకభోగాభం బాహుముత్క్షిప్య దక్షిణమ్। విరాటః ప్రాహనత్క్రుద్ధః కర్ణమాశ్రిత్య దక్షిణమ్
తన కుడి చేయిని పాము పుట్టిలా పైకి లేపి, కోపంతో విరాటుడు కర్ణుని కుడిచేతితో బలంగా కొట్టాడు.
ముఖే యుధిష్ఠిరం కోపాన్మైవమిత్యవభర్త్సయన్। బలవత్ప్రతివిద్ధస్య నస్తః శోణితమాస్రవత్
యుధిష్ఠిరుని ముఖంలో 'అలా చేయవద్దు' అని కోపంగా మందలిస్తూ, బలంగా కొట్టి, రక్తం కారేలా చేశాడు.
అక్షేణాభిహతో రాజా విరాటేన యుధిష్ఠిరః । తూష్ణీమాసీన్మహాబాహుః కృష్ణాం పశ్యన్సుదుఃఖితామ్
విరాటుడు పాశంతో కొట్టిన తర్వాత, బలవంతుడైన యుధిష్ఠిరుడు మౌనంగా కూర్చొని, ఎంతో బాధతో కృష్ణను చూశాడు.
తస్య రక్తోత్పలనిభం శిరసః శోణితం తదా। ప్రావర్తత మహాబాహోరభిఘాతాన్మహాత్మనః
ఆ మహాత్ముడైన బలమైన యుధిష్ఠిరుని తల నుంచి, ఎర్రకమలంలా ఉన్న రక్తం ఆ గాయంతో కారింది.
తదప్రాప్తం మహీం పార్థః పాణిభ్యాం సమధారయత్। అవైక్షత చ ధర్మాత్మా ద్రౌపదీం పార్శ్వతః స్థితామ్
ఆ రక్తం నేలపై పడకముందే, పార్థుడు తన చేతులతో పట్టుకుని, పక్కనే నిలబడి ఉన్న ద్రౌపదిని ధర్మాత్ముడైన యుధిష్ఠిరుడు చూశాడు.