యుధిష్ఠిరస్యాస్మి నిదేశకారీ పార్థస్తృతీయో యుధి చ స్థిరోస్మి। తదర్థమావృత్య ముఖం ప్రయచ్ఛనరేన్ద్రవృత్తం స్మర ధార్తరాష్ట్రః
నేను యుధిష్ఠిరుని ఆజ్ఞలను పాటించేవాడిని; యుద్ధంలో మూడవవాడిగా పార్థుడిని, ధైర్యంగా నిలబడతాను. అందువల్ల నా ముఖాన్ని నీవైపు తిప్పినప్పుడు, రాజుల నడవడిని గుర్తు పెట్టుకో, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడా.
మోఘం తవైతద్భువి నామధేయం దుర్యోధనేతీహ కృతం పురస్తాత్। దుర్యోధనస్త్వం ప్రథితోసి నామ్నా సుయోధనః సన్నికృతిప్రధానః
ఈ భూమిపై నీకు 'దుర్యోధనుడు' అనే పేరు వృథాగా పెట్టబడింది; నువ్వు అందరిలో దుర్యోధనుడిగా ప్రసిద్ధి పొందావు గాని, నిజానికి నువ్వు సుయోధనుడివి, సైన్యాన్ని సమీకరించడంలో నిపుణుడివి.
న తే పురస్తాదథ పృష్ఠతో వా పశ్యామి దుర్యోధన రక్షితారమ్। పరీప్స యుద్ధేన కురుప్రవీర ప్రాణాన్మయా బాణబలాభితప్తాన్
దుర్యోధనా! నీకు ముందు గానీ, వెనుక గానీ నిన్ను కాపాడేవాడు ఎవ్వరూ కనిపించడం లేదు. కురువీరా! నా బాణాల తాపంతో బాధపడుతున్న నీ ప్రాణాలను యుద్ధంలో రక్షించుకోడానికి ప్రయత్నించు.
ఆహూయమానస్తు స తేన సఙ్ఖ్యే మహాత్మనా వై ధృ నివర్తితశ్చాపి గిరాఙ్కుశేన గజో మదోన్మత్త ఇవాఙ్కుశేన
ఆ మహాత్ముడు యుద్ధంలో పిలిచినప్పుడు, అతడు పదాలతో అడ్డగించబడ్డాడు. అది మత్తులో ఉన్న ఏనుగును అంకుశంతో ఆపినట్టు ఉండింది.
సోమృష్యమాణో వచసాఽభిమృష్టో మహారథేనాతిరథస్తరస్వీ । తతః స పర్యావవృతే రథేన భోగీ యథా పాదతలాభిమృష్టః
ఆ మాటలతో బాధపడి, ఆ వేగవంతుడైన మహారథి తట్టుకోలేకపోయాడు. వెంటనే, తలపై తాకిన పాము లాగా, తన రథాన్ని తిప్పాడు.
తతో దుర్యోధనః క్రుద్ధో విక్షిపన్ధనురుత్తమమ్। ధృతిం కృత్వా సువిపులాం ప్రత్యువాచ పऩఞ్జయమ్
అప్పుడా దుర్యోధనుడు కోపంతో తన గొప్ప విల్లు ఊపుతూ, ధైర్యాన్ని కూడగట్టి, పరంజయుడికి సమాధానం చెప్పాడు.
సోహమిన్ద్రాదభిక్రుద్ధాన్న బిభేమీహ భారత । భుక్త్వా సువిపులం రాజ్యం విత్తాని చ సుఖాని చ। కిమర్థం యుద్ధసమయే పలాపిష్యే నరోత్తమ
భారతా! ఇక్కడ ఇంద్రుడే కోపంగా ఉన్నా నేను భయపడను. విస్తారమైన రాజ్యాలు, ధన సంపదలు, సుఖాలు అనుభవించిన తరువాత, యుద్ధ సమయంలో నేను ఎందుకు పారిపోవాలి, మానవులలో శ్రేష్ఠుడా?
ఏవముక్త్వా మహారాజః ప్రత్యయుధ్యత భారత। సంన్యవర్తత శీఘ్రాశ్వస్తోత్రార్దిత ఇవ ద్విపః
ఇలా చెప్పి, ఆ రాజు యుద్ధంలోకి ప్రవేశించాడు, భారతా! వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాల తాకిడికి బాధపడే ఏనుగు లాగా తిరిగాడు.
ఆక్రాన్తభోగస్తేజస్వీ ధనుర్వక్ర ఇవోరగః । రథం రథేన సంగమ్య యోధయామాస పాణ్డవమ్
ఆయన శక్తి ఉప్పొంగి, పాము పైన భాగాన్ని పైకి ఎత్తినట్టు, తన రథాన్ని పాండవుని రథానికి ఎదురుగా తీసుకెళ్లి యుద్ధం మొదలుపెట్టాడు.
తం ప్రేక్ష్య కర్ణః పరివర్తమానం నివృత్య సంస్తమ్భితసర్వగాత్రమ్ । దుర్యోధనం దక్షిణతోఽన్వరక్షత్పార్థాన్మహాబాహురధిజ్యధన్వా
అతడు తిరుగుతున్నదాన్ని చూసి, కర్ణుడు తన శరీరాన్ని నియంత్రించుకుని, విల్లు సిద్ధంగా పట్టుకుని, బలవంతుడై, పాండవుల నుండి దుర్యోధనుని కాపాడుతూ కుడివైపు వెంబడించాడు.
గాన్ధారరాజః శకునిర్నివృత్య ద్రౌణిశ్చ సర్వాస్త్రవిదాం వరిష్ఠః । రరక్షతుః కౌరవమభ్యుపేత్య పార్థాన్నృవీరౌ యుధి సవ్యతశ్చ
గాంధార రాజు శకుని, ఆయుధ నిపుణుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ద్రౌణి ఇద్దరూ తిరిగి వచ్చి, యుద్ధంలో పాండవ వీరుల నుండి కౌరవుని ఎడమవైపు కాపాడారు.
భీష్మస్తతః శాన్తనవో వివృత్య హిరణ్యకక్ష్యాంస్త్వరయా తురంగాన్। దుర్యోధనం పశ్చిమతో రరక్ష పార్థాన్మహాబాహురధిజ్యధన్వా
తర్వాత శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, బంగారు పట్టీలతో అలంకరించిన గుర్రాలను వేగంగా తిప్పి, విల్లు సిద్ధంగా పట్టుకుని, బలవంతుడై, పాండవుల నుండి దుర్యోధనుని వెనుకవైపు కాపాడాడు.
ద్రోణః కృపశ్చైవ వివింశతిశ్చ దుఃశాసనశ్చైవ నివృత్య శీఘ్రమ్। సర్వే పురస్తాత్ప్రణిధాయ బాణాన్దుర్యోధనార్థం త్వరితాఽభ్యుపేయుః
ద్రోణుడు, కృపుడు, వివింశతి, దుఃశాసనుడు వెంటనే తిరిగి వచ్చి, అందరూ బాణాలు సిద్ధం చేసుకుని, దుర్యోధనుని కోసం ముందువైపు వేగంగా వచ్చారు.
సర్వాణ్యనీకాని నివర్తితాని సంప్రేక్ష్య పూర్ణౌఘనిభాని పార్థః । హంసో మహామేఘమివాపతన్తం ధనఞ్జయః ప్రత్యపతత్తరస్వీ
అన్ని సైన్యాలు నదుల ప్రవాహాల్లా ఘనంగా తిరిగి వస్తున్నదాన్ని చూసి, ధనంజయుడు, గొప్ప మేఘాన్ని ఎదుర్కొనే హంస లాగా వేగంగా ముందుకు వెళ్లాడు.
తే సర్వతః సంపరివార్య పార్థమస్త్రాణి దివ్యాని సమాదదానాః । వవర్షురభ్యేత్య శరైః సమగ్రైర్మేఘా యథా భూధరమమ్బువేగైః
వారు అన్ని వైపులా పార్థుని చుట్టుముట్టి, దివ్యాయుధాలు తీసుకుని, ఎక్కడ్నుంచో బాణవర్షం కురిపించారు. అది పర్వతంపై మేఘాలు వర్షం కురిపించినట్టు ఉండింది.
తతోఽస్రమస్త్రేణ నివార్య తేషాం గాణ్డీవధన్వా కురుపుఙ్గవానామ్। సంమోహనం శత్రుసహోఽన్యదస్త్రం ప్రాదుశ్చకారైన్ద్రమవారణీయమ్
అప్పుడు గాండీవధారి అర్జునుడు, వారి ఆయుధాలను తన ఆయుధాలతో అడ్డుకుని, కురువీరులపై ఆపలేని ఇంద్రాస్త్రాన్ని, శత్రువులను మోహింపజేసే ఆయుధాన్ని ప్రయోగించాడు.
తతో దిశశ్చానుదిశో నివార్య శరైః సుఘోరైర్నిశితైః సుపుఙ్ఖైః। గాణ్డీవశబ్దేన మనాంసి తేషాం మహాబలం ప్రవథయాంచకార
అప్పుడాయన, అన్ని దిశలు, ప్రక్కదిశలు, పదునైన, బాగా పరికించిన, భయంకరమైన బాణాలతో అడ్డగించి, గాండీవం శబ్దంతో ఆ మహావీరుల మనసులను కలవరపరిచాడు.
తతః పునర్భీమరవం నిగృహ్య దోర్భ్యాం మహాశఙ్ఖముదారఘోషమ్। వ్యనాదయన్సంప్రదిశో దిశః ఖం భువం చ పార్థో ద్విషతాం నిహన్తా
తర్వాత పార్థుడు, భీముని గర్జనను రెండు చేతులతో గొప్ప శంఖాన్ని పట్టు కొని, ఆ ఘనమైన శబ్దంతో అన్ని దిశలు, ప్రక్కదిశలు, ఆకాశం, భూమిని నిండా మార్మోగించాడు.
సంమోహనాస్త్రప్రభవైః శరౌఘైర్వినష్టదేహాశ్చ నిపత్య యోధాః । నిఃసత్వవేగాః కురురాజసైన్యాః కుడయోపమాస్తస్థురనీహమానాః
సమ్మోహనాస్త్ర ప్రభావంతో, బాణాల వర్షంలో యోధులు పడిపోయి, వారి శరీరాలు నాశనం అయ్యాయి. కురు రాజు సైన్యం బలహీనమై, చలనం లేకుండా, దుంపలవలె నిలబడి ఏమీ చేయలేకపోయింది.
తే శఙ్ఖనాదేన కురుప్రవీరాః సంమోహితాః పార్థసమీరితేన । ఉత్సృజ్య చాపాని దురాసదాని సర్వే తదా మోహపరా బభూవుః
ఆ సమయంలో, పార్థుడు ఊదిన శంఖధ్వనితో ఆ కురు వీరులు మోహించిపోయి, తమ శక్తివంతమైన విల్లు వదిలేసి, అందరూ అయోమయంలో మునిగిపోయారు.
తతో విసంజ్ఞాని పరేషు పార్థః సంస్మృత్య సందేశమథోత్తరాయాః । నిర్యాహి వాహాదితి మాత్స్యపుత్రమువాచ యావత్కురవో విసంజ్ఞాః
అప్పుడు పార్థుడు, వేరే వారు మత్తులో ఉన్నారని చూసి, ఉత్తరుని సందేశాన్ని గుర్తుచేసుకుని, 'కురువులు ఇంకా మత్తులో ఉన్నప్పుడే, గుర్రాలను తీసుకెళ్ళు' అని మత్స్య కుమారునికి చెప్పాడు.
ఆచార్యశారద్వతయోః సుశుక్లే కర్ణస్య పీతం రుచిరం చ వస్త్రమ్। ద్రౌణేశ్చ రాజ్ఞశ్చ తథైవ నీలే వస్త్రే సమాదత్స్వ నరప్రవీర
ఓ మహాపురుషా, శారద్వతుడు, కృపాచార్యుడు ధరించిన తెల్ల వస్త్రాలు, కర్ణుని పసుపు వస్త్రము, ద్రోణుడు, రాజు ధరించిన నీల వస్త్రాలు—all ఇవన్నీ తీసుకో
భీష్మస్య సంజ్ఞాం తు తథైవ మన్యే జానాతి మేఽస్త్రప్రతిఘాతమేషః। ఏతస్య వాహాన్కురు సవ్యతస్త్వమేవం ప్రయాతవ్యమమూఢసంజ్ఞైః
భీష్ముడే ఒక్కడే మత్తు దాటి ఉన్నాడని నేను అనుకుంటున్నాను. అతడికి నా అస్త్రాన్ని ఎదుర్కొనే విద్య తెలుసు. అతని రథానికి ఎడమవైపు గుర్రాలను నడిపించు. మిగతావారు మత్తులో ఉన్నప్పుడు ఇలానే ముందుకు పోవాలి.
రశ్మీన్సముత్సృజ్య తతో మహాత్మా రథాదవప్లుత్య విరాటపుత్రః । వస్త్రాణ్యుపాదాయ మహారథానాం నానావిధాన్యద్భుతవర్ణకాని
విరాటుని కుమారుడు, గొప్ప మనసున్నవాడు, వెంటనే రశ్ములు వదిలి రథం నుంచి దిగి, మహారథుల అద్భుత రంగుల వస్త్రాలను సేకరించాడు.
మహాన్తి చీనాంశుదుకూలకాని పట్టాంశుకాని వివిధాని మనోజ్ఞకాని । హారాంశ్చ రాజ్ఞాం మణిభూషణాని సువర్ణనిష్కాభరణాని మారిష
అతడు పెద్ద చైనా పట్టు వస్త్రాలు, మెత్తని దుస్తులు, రకరకాల అందమైన పట్టు వస్త్రాలు, రాజుల మణిపూసల హారాలు, బంగారు నాణేలు, అలంకారాలు—all ఇవన్నీ తీసుకున్నాడు, ఓ మారిషా.
మాణిక్యబాహ్వఙ్గదకఙ్కణాని అన్యాని రాజ్ఞాం మణిభూషణాని। వస్త్రాణ్యుపాదాయ మహారథానాం తూర్ణం పునః ఖం రథమారురోహ
మాణిక్యాలతో అలంకరించిన భుజబందాలు, కంకణాలు, ఇంకా రాజుల మణిపూసల అలంకారాలు, మహారథుల వస్త్రాలు—all ఇవన్నీ తీసుకుని, వెంటనే తిరిగి రథంపై ఎక్కాడు.
రాజ్ఞశ్చ సర్వాన్కృతసంనికాశాన్సంమోహనాస్త్రేణ విసంజ్ఞకల్పాన్ । నాసాగ్రవిన్యస్తకరాఙ్గులీకః పార్థో జహాస స్మయమానచేతాః
పార్థుడు తన వ్రేళ్లను ముక్కుపై పెట్టుకుని, సమ్మోహనాస్త్ర ప్రభావంతో స్పృహ కోల్పోయిన రాజులను చూసి, హృదయంలో చిరునవ్వుతో నవ్వాడు.
తతోఽన్వశాత్తాంశ్చతురః సదశ్వాన్పుత్రో విరాటస్య హిరణ్యకక్ష్యాన్ । తే తద్వ్యతీయుర్ద్విషతామనీకం శ్వేతా వహన్తోఽర్జునమాజిమధ్యాత్
ఆ తరువాత విరాటుని కుమారుడు, బంగారు పట్టాలతో అలంకరించిన ఆ నలుగురు తెల్ల గుర్రాలను వెంబడించాడు. అవి అర్జునుడిని శత్రు సైన్య మధ్యంలో వెలుగుతూ తీసుకెళ్ళాయి.
తథా ప్రయాన్తం పురుషప్రవీరం భీష్మః శరైరభ్యహనత్తరస్వీ। స చాపి భీష్మస్య హయాన్నిహత్య వివ్యాధ భీష్మం దశభిః పృషత్కైః
అలా పురుషశ్రేష్ఠుడు ముందుకు పోతుండగా, భీష్ముడు వేగంగా బాణాలతో అతనిపై దాడి చేశాడు. కానీ అర్జునుడు భీష్ముని గుర్రాలను చంపి, పది పదునైన బాణాలతో భీష్ముని గాయపరిచాడు.
తతోఽర్జునో భీష్మమపాస్య యుద్ధే విద్ధ్వాఽస్య యన్తారమరిష్టధన్వా। తస్థౌ విముక్తో రథవృన్దమధ్యాద్రాహుం విదార్యేవ సహస్రరశ్మిః
అర్జునుడు యుద్ధంలో భీష్ముని వదిలి, అతని సారథిని గాయపరిచి, రథాల మధ్యలో స్వేచ్ఛగా నిలబడ్డాడు. అది వేల కిరణాలున్న సూర్యుడు రాహువును చీల్చినట్లుగా కనిపించింది.