సంరక్తనేత్రః పునరిన్ద్రకర్మా వైకర్తనం ద్వాదశభిః పృషత్కైః। విత్రాస్య తేషాం ద్రవతాం సమైక్షద్దుఃశాసనం చైకరథేన పార్థః
కన్నులు ఎర్రగా మెరుస్తూ, ఇంద్రుని కార్యాలను చేసిన అర్జునుడు, కార్ణుడిని పన్నెండు పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు. పారిపోతున్న వారిని భయపెట్టి, దుఃశాసనుని ఒకే ఒక్క రథంతో ఎదుర్కొన్నాడు.
కర్ణోఽబ్రవీత్పార్థశరాభితప్తో దుర్యోధనం దుష్ప్రసహం చ దృష్ట్వా । దృష్టోఽర్జునోఽయం ప్రతియామ శీఘ్రం శ్రేయో విధాస్యామ ఇతో గతేన
పార్థుని బాణాల వేధింపుతో బాధపడుతూ, దుర్యోధనుడు, దుఃశాసనుడు లాంటి దుర్జయులను చూసి, కర్ణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఇక్కడ అర్జునుడు వచ్చేశాడు! మనం త్వరగా వెనక్కు వెళ్లిపోదాం. అక్కడికి వెళ్లాక మళ్ళీ మంచి మార్గం ఆలోచిద్దాం.'
మన్యే త్వయా తాత కృతం చ కార్యం యదర్జునోఽస్మాభిరిహాద్య దృష్టః । భూయో వనం గచ్ఛతు సవ్యసాచీ పశ్యామి పూర్ణం సమయం న తేషామ్
ప్రియమైనవాడా, నీవు చేయాల్సిన పని పూర్తయింది అని నేను భావిస్తున్నాను. ఎందుకంటే ఈ రోజు మనం ఇక్కడ అర్జునుని చూశాము. ఇప్పుడు సవ్యసాచీ మళ్లీ అరణ్యంలోకి వెళ్ళిపోవచ్చు. వారి కాలం ఇంకా పూర్తవ్వలేదు అని నాకు అనిపిస్తోంది.
శరార్దితాస్తే యుధి పాణ్డవేన ప్రససురన్యోన్యమథాహ్వయన్తః। కర్ణోఽబ్రవీదాపతత్యేష జిష్ణుర్దుర్యోధనం సంపరివార్య యామః
పాండవుని బాణాలతో యుద్ధంలో గాయపడి, వారు ఒకరినొకరు సవాలు చేస్తూ ఊపిరాడక పోయారు. కర్ణుడు అన్నాడు: 'ఇదిగో జిష్ణువు వస్తున్నాడు! మనం దుర్యోధనుని చుట్టుముట్టి వెనక్కు వెళ్లిపోదాం.'
సర్వాస్త్రవిద్వారణయూథపాభః కాలే ప్రహర్తా యుధి శాత్రవాణామ్। అయం చ పార్థః పునరాగతో నో మూలం చ రక్ష్యం భరతర్షభాణామ్
అతడు అన్ని ఆయుధాల్లో నిపుణుడు, గజసేనాధిపతిలా ఉన్నాడు, యుద్ధంలో శత్రువులను సరైన సమయంలో దెబ్బతీయగలడు. ఇప్పుడు పార్థుడు తిరిగి వచ్చాడు; మనం భరతవంశాధిపతుల మూలాన్ని కాపాడాలి.
సమీక్ష్య పార్థం తరసాఽఽపతన్తం దుర్యోధనః కాలమివాత్తశస్త్రమ్ । భయార్తరూపః శరణం ప్రపేదే ద్రోణం చ కర్ణం చ కృపం చ భీష్మమ్
పార్థుడు ఆయుధాలతో కూడిన కాలములా వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడని చూసి, దుర్యోధనుడు భయంతో ద్రోణుడు, కర్ణుడు, కృప, భీష్ముల వద్ద ఆశ్రయం కోరాడు.
తం భీతరూపం శరణం వ్రజన్తం దుర్యోధనం శత్రుసహో నిషఙ్గీ। ఇత్యబ్రవీత్ప్రీతమనాః కిరీటీ బాణాభితప్తం రుధిరం వమన్తమ్
భయంతో ఆశ్రయం కోసం పరుగెత్తుతున్న దుర్యోధనుని, శత్రువులను జయించే, ఖడ్గాన్ని ధరించిన అర్జునుడు, బాణాలతో గాయపడి రక్తం కారుస్తూ పారిపోతున్నాడని చూసి, హర్షంతో ఇలా అన్నాడు.
విహాయ కీర్తిం చ యశశ్చ లోకే యుద్ధాత్పరావృత్య పలాయసే కిమ్। న నన్దయిష్యన్తి తవాహతాని తూర్యాణి యుద్ధాదవరోపితస్య
పేరు, కీర్తి అన్నీ వదిలేసి, యుద్ధాన్ని విడిచి పారిపోతున్నావేంటి? యుద్ధంలో ఓడిపోయినవాడిగా నీ కోసం తూర్యాలు మోగవు.
న భోక్ష్యసే సోఽద్య మహీం సమగ్రాం యానాని వస్త్రాణ్యథ భోజనాని। కల్యాణగన్ధీని చ చన్దనాని యుద్ధాత్పరావృత్య తు భోక్ష్యసే కిమ్ । సువర్ణమాల్యాని చ కుణ్డలాని హారాంశ్చ వైడూర్యకృతోపధానాన్
ఈ రోజు నీవు భూమిని, రథాలను, వస్త్రాలను, భోజనాలను, సువాసన గల ఉత్తమ చందనాన్ని, బంగారు హారాలను, కుండలాలను, వైడూర్యమణులతో చేసిన గొలుసులను అనుభవించలేవు. యుద్ధాన్ని విడిచి పారిపోతే ఇవేవీ నీకు లభించవు.
చ్యుతరా యుద్ధాన్న తు శఙ్ఖశబ్దాస్తథా భవిష్యన్తి తవాద్య పాప। న భోగహేతోర్వరచన్దనం చ స్త్రియశ్చ ముఖ్యా మధురప్రలాపాః । యుద్ధాత్ప్రయాతస్య నరేన్ద్రసూనో పరే చ లోకే ఫలితా న చేహ
యుద్ధాన్ని విడిచి పారిపోతే, పాపమా, నీ కోసం శంఖధ్వని ఈ రోజు వినిపించదు. సుఖాల కోసం ఉత్తమ చందనం, మధురంగా మాట్లాడే స్త్రీలు, ఆనందాలు నీకు ఉండవు. యుద్ధాన్ని విడిచి వెళ్లిన రాజకుమారుడికి ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను ఫలం ఉండదు.
యుధిష్ఠిరస్యాస్మి నిదేశకారీ పార్థస్తృతీయో యుధి చ స్థిరోస్మి। తదర్థమావృత్య ముఖం ప్రయచ్ఛనరేన్ద్రవృత్తం స్మర ధార్తరాష్ట్రః
నేను యుధిష్ఠిరుని ఆజ్ఞలను పాటించేవాడిని; యుద్ధంలో మూడవవాడిగా పార్థుడిని, ధైర్యంగా నిలబడతాను. అందువల్ల నా ముఖాన్ని నీవైపు తిప్పినప్పుడు, రాజుల నడవడిని గుర్తు పెట్టుకో, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడా.
మోఘం తవైతద్భువి నామధేయం దుర్యోధనేతీహ కృతం పురస్తాత్। దుర్యోధనస్త్వం ప్రథితోసి నామ్నా సుయోధనః సన్నికృతిప్రధానః
ఈ భూమిపై నీకు 'దుర్యోధనుడు' అనే పేరు వృథాగా పెట్టబడింది; నువ్వు అందరిలో దుర్యోధనుడిగా ప్రసిద్ధి పొందావు గాని, నిజానికి నువ్వు సుయోధనుడివి, సైన్యాన్ని సమీకరించడంలో నిపుణుడివి.
న తే పురస్తాదథ పృష్ఠతో వా పశ్యామి దుర్యోధన రక్షితారమ్। పరీప్స యుద్ధేన కురుప్రవీర ప్రాణాన్మయా బాణబలాభితప్తాన్
దుర్యోధనా! నీకు ముందు గానీ, వెనుక గానీ నిన్ను కాపాడేవాడు ఎవ్వరూ కనిపించడం లేదు. కురువీరా! నా బాణాల తాపంతో బాధపడుతున్న నీ ప్రాణాలను యుద్ధంలో రక్షించుకోడానికి ప్రయత్నించు.
ఆహూయమానస్తు స తేన సఙ్ఖ్యే మహాత్మనా వై ధృ నివర్తితశ్చాపి గిరాఙ్కుశేన గజో మదోన్మత్త ఇవాఙ్కుశేన
ఆ మహాత్ముడు యుద్ధంలో పిలిచినప్పుడు, అతడు పదాలతో అడ్డగించబడ్డాడు. అది మత్తులో ఉన్న ఏనుగును అంకుశంతో ఆపినట్టు ఉండింది.
సోమృష్యమాణో వచసాఽభిమృష్టో మహారథేనాతిరథస్తరస్వీ । తతః స పర్యావవృతే రథేన భోగీ యథా పాదతలాభిమృష్టః
ఆ మాటలతో బాధపడి, ఆ వేగవంతుడైన మహారథి తట్టుకోలేకపోయాడు. వెంటనే, తలపై తాకిన పాము లాగా, తన రథాన్ని తిప్పాడు.
తతో దుర్యోధనః క్రుద్ధో విక్షిపన్ధనురుత్తమమ్। ధృతిం కృత్వా సువిపులాం ప్రత్యువాచ పऩఞ్జయమ్
అప్పుడా దుర్యోధనుడు కోపంతో తన గొప్ప విల్లు ఊపుతూ, ధైర్యాన్ని కూడగట్టి, పరంజయుడికి సమాధానం చెప్పాడు.
సోహమిన్ద్రాదభిక్రుద్ధాన్న బిభేమీహ భారత । భుక్త్వా సువిపులం రాజ్యం విత్తాని చ సుఖాని చ। కిమర్థం యుద్ధసమయే పలాపిష్యే నరోత్తమ
భారతా! ఇక్కడ ఇంద్రుడే కోపంగా ఉన్నా నేను భయపడను. విస్తారమైన రాజ్యాలు, ధన సంపదలు, సుఖాలు అనుభవించిన తరువాత, యుద్ధ సమయంలో నేను ఎందుకు పారిపోవాలి, మానవులలో శ్రేష్ఠుడా?
ఏవముక్త్వా మహారాజః ప్రత్యయుధ్యత భారత। సంన్యవర్తత శీఘ్రాశ్వస్తోత్రార్దిత ఇవ ద్విపః
ఇలా చెప్పి, ఆ రాజు యుద్ధంలోకి ప్రవేశించాడు, భారతా! వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాల తాకిడికి బాధపడే ఏనుగు లాగా తిరిగాడు.
ఆక్రాన్తభోగస్తేజస్వీ ధనుర్వక్ర ఇవోరగః । రథం రథేన సంగమ్య యోధయామాస పాణ్డవమ్
ఆయన శక్తి ఉప్పొంగి, పాము పైన భాగాన్ని పైకి ఎత్తినట్టు, తన రథాన్ని పాండవుని రథానికి ఎదురుగా తీసుకెళ్లి యుద్ధం మొదలుపెట్టాడు.
తం ప్రేక్ష్య కర్ణః పరివర్తమానం నివృత్య సంస్తమ్భితసర్వగాత్రమ్ । దుర్యోధనం దక్షిణతోఽన్వరక్షత్పార్థాన్మహాబాహురధిజ్యధన్వా
అతడు తిరుగుతున్నదాన్ని చూసి, కర్ణుడు తన శరీరాన్ని నియంత్రించుకుని, విల్లు సిద్ధంగా పట్టుకుని, బలవంతుడై, పాండవుల నుండి దుర్యోధనుని కాపాడుతూ కుడివైపు వెంబడించాడు.
గాన్ధారరాజః శకునిర్నివృత్య ద్రౌణిశ్చ సర్వాస్త్రవిదాం వరిష్ఠః । రరక్షతుః కౌరవమభ్యుపేత్య పార్థాన్నృవీరౌ యుధి సవ్యతశ్చ
గాంధార రాజు శకుని, ఆయుధ నిపుణుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ద్రౌణి ఇద్దరూ తిరిగి వచ్చి, యుద్ధంలో పాండవ వీరుల నుండి కౌరవుని ఎడమవైపు కాపాడారు.
భీష్మస్తతః శాన్తనవో వివృత్య హిరణ్యకక్ష్యాంస్త్వరయా తురంగాన్। దుర్యోధనం పశ్చిమతో రరక్ష పార్థాన్మహాబాహురధిజ్యధన్వా
తర్వాత శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, బంగారు పట్టీలతో అలంకరించిన గుర్రాలను వేగంగా తిప్పి, విల్లు సిద్ధంగా పట్టుకుని, బలవంతుడై, పాండవుల నుండి దుర్యోధనుని వెనుకవైపు కాపాడాడు.
ద్రోణః కృపశ్చైవ వివింశతిశ్చ దుఃశాసనశ్చైవ నివృత్య శీఘ్రమ్। సర్వే పురస్తాత్ప్రణిధాయ బాణాన్దుర్యోధనార్థం త్వరితాఽభ్యుపేయుః
ద్రోణుడు, కృపుడు, వివింశతి, దుఃశాసనుడు వెంటనే తిరిగి వచ్చి, అందరూ బాణాలు సిద్ధం చేసుకుని, దుర్యోధనుని కోసం ముందువైపు వేగంగా వచ్చారు.
సర్వాణ్యనీకాని నివర్తితాని సంప్రేక్ష్య పూర్ణౌఘనిభాని పార్థః । హంసో మహామేఘమివాపతన్తం ధనఞ్జయః ప్రత్యపతత్తరస్వీ
అన్ని సైన్యాలు నదుల ప్రవాహాల్లా ఘనంగా తిరిగి వస్తున్నదాన్ని చూసి, ధనంజయుడు, గొప్ప మేఘాన్ని ఎదుర్కొనే హంస లాగా వేగంగా ముందుకు వెళ్లాడు.
తే సర్వతః సంపరివార్య పార్థమస్త్రాణి దివ్యాని సమాదదానాః । వవర్షురభ్యేత్య శరైః సమగ్రైర్మేఘా యథా భూధరమమ్బువేగైః
వారు అన్ని వైపులా పార్థుని చుట్టుముట్టి, దివ్యాయుధాలు తీసుకుని, ఎక్కడ్నుంచో బాణవర్షం కురిపించారు. అది పర్వతంపై మేఘాలు వర్షం కురిపించినట్టు ఉండింది.
తతోఽస్రమస్త్రేణ నివార్య తేషాం గాణ్డీవధన్వా కురుపుఙ్గవానామ్। సంమోహనం శత్రుసహోఽన్యదస్త్రం ప్రాదుశ్చకారైన్ద్రమవారణీయమ్
అప్పుడు గాండీవధారి అర్జునుడు, వారి ఆయుధాలను తన ఆయుధాలతో అడ్డుకుని, కురువీరులపై ఆపలేని ఇంద్రాస్త్రాన్ని, శత్రువులను మోహింపజేసే ఆయుధాన్ని ప్రయోగించాడు.
తతో దిశశ్చానుదిశో నివార్య శరైః సుఘోరైర్నిశితైః సుపుఙ్ఖైః। గాణ్డీవశబ్దేన మనాంసి తేషాం మహాబలం ప్రవథయాంచకార
అప్పుడాయన, అన్ని దిశలు, ప్రక్కదిశలు, పదునైన, బాగా పరికించిన, భయంకరమైన బాణాలతో అడ్డగించి, గాండీవం శబ్దంతో ఆ మహావీరుల మనసులను కలవరపరిచాడు.
తతః పునర్భీమరవం నిగృహ్య దోర్భ్యాం మహాశఙ్ఖముదారఘోషమ్। వ్యనాదయన్సంప్రదిశో దిశః ఖం భువం చ పార్థో ద్విషతాం నిహన్తా
తర్వాత పార్థుడు, భీముని గర్జనను రెండు చేతులతో గొప్ప శంఖాన్ని పట్టు కొని, ఆ ఘనమైన శబ్దంతో అన్ని దిశలు, ప్రక్కదిశలు, ఆకాశం, భూమిని నిండా మార్మోగించాడు.
సంమోహనాస్త్రప్రభవైః శరౌఘైర్వినష్టదేహాశ్చ నిపత్య యోధాః । నిఃసత్వవేగాః కురురాజసైన్యాః కుడయోపమాస్తస్థురనీహమానాః
సమ్మోహనాస్త్ర ప్రభావంతో, బాణాల వర్షంలో యోధులు పడిపోయి, వారి శరీరాలు నాశనం అయ్యాయి. కురు రాజు సైన్యం బలహీనమై, చలనం లేకుండా, దుంపలవలె నిలబడి ఏమీ చేయలేకపోయింది.
తే శఙ్ఖనాదేన కురుప్రవీరాః సంమోహితాః పార్థసమీరితేన । ఉత్సృజ్య చాపాని దురాసదాని సర్వే తదా మోహపరా బభూవుః
ఆ సమయంలో, పార్థుడు ఊదిన శంఖధ్వనితో ఆ కురు వీరులు మోహించిపోయి, తమ శక్తివంతమైన విల్లు వదిలేసి, అందరూ అయోమయంలో మునిగిపోయారు.