పార్థేన సృష్టః స తు గృధ్రపత్రో హ్యాపుఙ్ఖదేశం ప్రవివేశ నాగమ్। విదార్య శైలప్రవరప్రకాశం యథాఽశనిః పర్వతమిన్ద్రసృష్టః
పార్థుడు వదిలిన గద్దపక్షి రెక్కలతో ఉన్న ఆ బాణం, ఏనుగుని తలలోకి ప్రవేశించి, మెరిసే పర్వత శిఖరాన్ని పగలగొట్టిన ఇంద్రుని వజ్రాయుధంలా దూసుకుపోయింది.
శరప్రతప్తః స తు నాగరాజః ప్రవేపితాఙ్గో వ్యథితాన్తరాత్మా। సంసీదమానో నిపపాత భూమౌ వజ్రాహతం శృఙ్గమివాచలస్య
బాణాల వేడి తట్టుకోలేక, ఆ ఏనుగు రాజు శరీరం వణికిపోయి, మనస్సు బాధతో, తడబడుతూ, వజ్రాయుధంతో కొట్టిన పర్వత శిఖరంలా భూమిపై పడిపోయింది.
నిపాతితే దన్తివరే పృథివ్యాం త్రాసాద్వికర్ణః సహసాఽవతీర్య । తూర్ణం పదాన్యష్టశతాని గత్వా వివింశతేః స్యన్దనమారురోహ
గజరాజు నేలపై పడిపోవడంతో, భయంతో వికర్ణుడు వెంటనే రథం నుండి దిగి, ఎనిమిది వందల అడుగులు పరుగెత్తి, వివింశతికి చెందిన రథంపై ఎక్కాడు.
నిహత్య నాగం తు శరేణ తేన వజ్రోపమేనాద్రివరప్రకాశమ్। తథావిధేనైవ శరేణ పార్థో దుర్యోధనం వక్షసి నిర్బిభేద
ఆ మిణుగురు మెరుపుతో, పర్వతాన్ని పోలిన బాణంతో ఆ గజాన్ని సంహరించిన పార్థుడు, అలాంటి మరో బాణంతో దుర్యోధనుడి ఛాతీలో గాయపరిచాడు.
హతే గజే రాజని చైవ భిన్నే భగ్నే వికర్ణే చ సపాదరక్షే । గాణ్డీవముక్తైర్విశిఖైః ప్రభిన్నాస్తే యోధముఖ్యాః సహసా ప్రజగ్ముః
గజం చనిపోవడం, రాజు గాయపడటం, వికర్ణుడు తన రక్షకులతో కలిసి పరాజయం పొందడం చూసి, గాండీవం నుండి వచ్చిన బాణాల దెబ్బతో యోధులందరూ ఒక్కసారిగా పారిపోయారు.
దృష్ట్వైవ బాణేన హతం చ నాగం యోధాంశ్చ సర్వాన్నృపతిర్నిరీక్ష్య। రథం సమావృత్య కురగ్నవీరో రణాత్ప్రదుద్రావ యతో న పార్థః
బాణంతో గజం పడిపోవడం, యోధులందరూ పరాజయం పొందడం చూసి, రాజు తన రథాన్ని చుట్టుముట్టించుకుని, పార్థుని దూరంగా పోయేలా యుద్ధభూమిని విడిచిపెట్టాడు.
తం భీతరూపం త్వరితం వ్రజన్తం దుర్యోధనం శత్రుగణావమర్దీ । అన్వాహ్వయద్యోద్ధుమనాః కిరీటీ బాణాభివిద్ధం రుధిరం వమన్తమ్
భయంతో పరుగెత్తుతున్న, శత్రువులను నాశనం చేసే దుర్యోధనుడిని, బాణాలతో గాయపడి రక్తం కారుస్తూ పారిపోతుండగా, కిరీటధారి అర్జునుడు యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా పిలిచాడు.
తస్మిన్మహేష్వాసవరేఽతివిద్ధే ధనఞ్జయేనాప్రతిమేన యుద్ధే। సర్వాణి సైన్యాని భయార్దితాని త్రాసం యయుః పార్థముదీక్ష్య తాని
ధనంజయుడు యుద్ధంలో ఆ మహాశరధారిని తీవ్రముగా గాయపరిచినప్పుడు, పార్థుని రూపాన్ని చూసి అన్ని సైన్యాలు భయంతో వణికిపోయాయి.
తతస్తు తే శాన్తిపరాశ్చ సర్వే దృష్ట్వాఽర్జునం నాగమివ ప్రభిన్నమ్। ఉచ్చైర్నదన్తం బలమత్తమాజౌ మధ్యే స్థితం సింహమివర్షభాణామ్
అర్జునుడిని, భగ్నమైన గజంలా, యుద్ధమధ్యంలో గర్జిస్తూ, ఎద్దుల మధ్య సింహంలా నిలబడి ఉన్నాడని చూసి, అందరు యోధులు శాంతిని కోరుతూ భయంతో వణికిపోయారు.
గాణ్డీవశబ్దేన తు పాణ్డవస్య యోధా నిపేతుః సహసా రథేభ్యః। భయార్దితాః పార్థశరాభితప్తాః సింహాభిపన్నా ఇవ వారణేన్ద్రాః
పాండవుని గాండీవ ధ్వని వినగానే, యోధులు ఒక్కసారిగా తమ రథాలనుండి దిగి పారిపోయారు. పార్థుని బాణాల వేధింపుతో భయంతో, సింహం దాడి చేసిన గజరాజుల్లా వారు పరుగెత్తారు.
సంరక్తనేత్రః పునరిన్ద్రకర్మా వైకర్తనం ద్వాదశభిః పృషత్కైః। విత్రాస్య తేషాం ద్రవతాం సమైక్షద్దుఃశాసనం చైకరథేన పార్థః
కన్నులు ఎర్రగా మెరుస్తూ, ఇంద్రుని కార్యాలను చేసిన అర్జునుడు, కార్ణుడిని పన్నెండు పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు. పారిపోతున్న వారిని భయపెట్టి, దుఃశాసనుని ఒకే ఒక్క రథంతో ఎదుర్కొన్నాడు.
కర్ణోఽబ్రవీత్పార్థశరాభితప్తో దుర్యోధనం దుష్ప్రసహం చ దృష్ట్వా । దృష్టోఽర్జునోఽయం ప్రతియామ శీఘ్రం శ్రేయో విధాస్యామ ఇతో గతేన
పార్థుని బాణాల వేధింపుతో బాధపడుతూ, దుర్యోధనుడు, దుఃశాసనుడు లాంటి దుర్జయులను చూసి, కర్ణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఇక్కడ అర్జునుడు వచ్చేశాడు! మనం త్వరగా వెనక్కు వెళ్లిపోదాం. అక్కడికి వెళ్లాక మళ్ళీ మంచి మార్గం ఆలోచిద్దాం.'
మన్యే త్వయా తాత కృతం చ కార్యం యదర్జునోఽస్మాభిరిహాద్య దృష్టః । భూయో వనం గచ్ఛతు సవ్యసాచీ పశ్యామి పూర్ణం సమయం న తేషామ్
ప్రియమైనవాడా, నీవు చేయాల్సిన పని పూర్తయింది అని నేను భావిస్తున్నాను. ఎందుకంటే ఈ రోజు మనం ఇక్కడ అర్జునుని చూశాము. ఇప్పుడు సవ్యసాచీ మళ్లీ అరణ్యంలోకి వెళ్ళిపోవచ్చు. వారి కాలం ఇంకా పూర్తవ్వలేదు అని నాకు అనిపిస్తోంది.
శరార్దితాస్తే యుధి పాణ్డవేన ప్రససురన్యోన్యమథాహ్వయన్తః। కర్ణోఽబ్రవీదాపతత్యేష జిష్ణుర్దుర్యోధనం సంపరివార్య యామః
పాండవుని బాణాలతో యుద్ధంలో గాయపడి, వారు ఒకరినొకరు సవాలు చేస్తూ ఊపిరాడక పోయారు. కర్ణుడు అన్నాడు: 'ఇదిగో జిష్ణువు వస్తున్నాడు! మనం దుర్యోధనుని చుట్టుముట్టి వెనక్కు వెళ్లిపోదాం.'
సర్వాస్త్రవిద్వారణయూథపాభః కాలే ప్రహర్తా యుధి శాత్రవాణామ్। అయం చ పార్థః పునరాగతో నో మూలం చ రక్ష్యం భరతర్షభాణామ్
అతడు అన్ని ఆయుధాల్లో నిపుణుడు, గజసేనాధిపతిలా ఉన్నాడు, యుద్ధంలో శత్రువులను సరైన సమయంలో దెబ్బతీయగలడు. ఇప్పుడు పార్థుడు తిరిగి వచ్చాడు; మనం భరతవంశాధిపతుల మూలాన్ని కాపాడాలి.
సమీక్ష్య పార్థం తరసాఽఽపతన్తం దుర్యోధనః కాలమివాత్తశస్త్రమ్ । భయార్తరూపః శరణం ప్రపేదే ద్రోణం చ కర్ణం చ కృపం చ భీష్మమ్
పార్థుడు ఆయుధాలతో కూడిన కాలములా వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడని చూసి, దుర్యోధనుడు భయంతో ద్రోణుడు, కర్ణుడు, కృప, భీష్ముల వద్ద ఆశ్రయం కోరాడు.
తం భీతరూపం శరణం వ్రజన్తం దుర్యోధనం శత్రుసహో నిషఙ్గీ। ఇత్యబ్రవీత్ప్రీతమనాః కిరీటీ బాణాభితప్తం రుధిరం వమన్తమ్
భయంతో ఆశ్రయం కోసం పరుగెత్తుతున్న దుర్యోధనుని, శత్రువులను జయించే, ఖడ్గాన్ని ధరించిన అర్జునుడు, బాణాలతో గాయపడి రక్తం కారుస్తూ పారిపోతున్నాడని చూసి, హర్షంతో ఇలా అన్నాడు.
విహాయ కీర్తిం చ యశశ్చ లోకే యుద్ధాత్పరావృత్య పలాయసే కిమ్। న నన్దయిష్యన్తి తవాహతాని తూర్యాణి యుద్ధాదవరోపితస్య
పేరు, కీర్తి అన్నీ వదిలేసి, యుద్ధాన్ని విడిచి పారిపోతున్నావేంటి? యుద్ధంలో ఓడిపోయినవాడిగా నీ కోసం తూర్యాలు మోగవు.
న భోక్ష్యసే సోఽద్య మహీం సమగ్రాం యానాని వస్త్రాణ్యథ భోజనాని। కల్యాణగన్ధీని చ చన్దనాని యుద్ధాత్పరావృత్య తు భోక్ష్యసే కిమ్ । సువర్ణమాల్యాని చ కుణ్డలాని హారాంశ్చ వైడూర్యకృతోపధానాన్
ఈ రోజు నీవు భూమిని, రథాలను, వస్త్రాలను, భోజనాలను, సువాసన గల ఉత్తమ చందనాన్ని, బంగారు హారాలను, కుండలాలను, వైడూర్యమణులతో చేసిన గొలుసులను అనుభవించలేవు. యుద్ధాన్ని విడిచి పారిపోతే ఇవేవీ నీకు లభించవు.
చ్యుతరా యుద్ధాన్న తు శఙ్ఖశబ్దాస్తథా భవిష్యన్తి తవాద్య పాప। న భోగహేతోర్వరచన్దనం చ స్త్రియశ్చ ముఖ్యా మధురప్రలాపాః । యుద్ధాత్ప్రయాతస్య నరేన్ద్రసూనో పరే చ లోకే ఫలితా న చేహ
యుద్ధాన్ని విడిచి పారిపోతే, పాపమా, నీ కోసం శంఖధ్వని ఈ రోజు వినిపించదు. సుఖాల కోసం ఉత్తమ చందనం, మధురంగా మాట్లాడే స్త్రీలు, ఆనందాలు నీకు ఉండవు. యుద్ధాన్ని విడిచి వెళ్లిన రాజకుమారుడికి ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను ఫలం ఉండదు.
యుధిష్ఠిరస్యాస్మి నిదేశకారీ పార్థస్తృతీయో యుధి చ స్థిరోస్మి। తదర్థమావృత్య ముఖం ప్రయచ్ఛనరేన్ద్రవృత్తం స్మర ధార్తరాష్ట్రః
నేను యుధిష్ఠిరుని ఆజ్ఞలను పాటించేవాడిని; యుద్ధంలో మూడవవాడిగా పార్థుడిని, ధైర్యంగా నిలబడతాను. అందువల్ల నా ముఖాన్ని నీవైపు తిప్పినప్పుడు, రాజుల నడవడిని గుర్తు పెట్టుకో, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడా.
మోఘం తవైతద్భువి నామధేయం దుర్యోధనేతీహ కృతం పురస్తాత్। దుర్యోధనస్త్వం ప్రథితోసి నామ్నా సుయోధనః సన్నికృతిప్రధానః
ఈ భూమిపై నీకు 'దుర్యోధనుడు' అనే పేరు వృథాగా పెట్టబడింది; నువ్వు అందరిలో దుర్యోధనుడిగా ప్రసిద్ధి పొందావు గాని, నిజానికి నువ్వు సుయోధనుడివి, సైన్యాన్ని సమీకరించడంలో నిపుణుడివి.
న తే పురస్తాదథ పృష్ఠతో వా పశ్యామి దుర్యోధన రక్షితారమ్। పరీప్స యుద్ధేన కురుప్రవీర ప్రాణాన్మయా బాణబలాభితప్తాన్
దుర్యోధనా! నీకు ముందు గానీ, వెనుక గానీ నిన్ను కాపాడేవాడు ఎవ్వరూ కనిపించడం లేదు. కురువీరా! నా బాణాల తాపంతో బాధపడుతున్న నీ ప్రాణాలను యుద్ధంలో రక్షించుకోడానికి ప్రయత్నించు.
ఆహూయమానస్తు స తేన సఙ్ఖ్యే మహాత్మనా వై ధృ నివర్తితశ్చాపి గిరాఙ్కుశేన గజో మదోన్మత్త ఇవాఙ్కుశేన
ఆ మహాత్ముడు యుద్ధంలో పిలిచినప్పుడు, అతడు పదాలతో అడ్డగించబడ్డాడు. అది మత్తులో ఉన్న ఏనుగును అంకుశంతో ఆపినట్టు ఉండింది.
సోమృష్యమాణో వచసాఽభిమృష్టో మహారథేనాతిరథస్తరస్వీ । తతః స పర్యావవృతే రథేన భోగీ యథా పాదతలాభిమృష్టః
ఆ మాటలతో బాధపడి, ఆ వేగవంతుడైన మహారథి తట్టుకోలేకపోయాడు. వెంటనే, తలపై తాకిన పాము లాగా, తన రథాన్ని తిప్పాడు.
తతో దుర్యోధనః క్రుద్ధో విక్షిపన్ధనురుత్తమమ్। ధృతిం కృత్వా సువిపులాం ప్రత్యువాచ పऩఞ్జయమ్
అప్పుడా దుర్యోధనుడు కోపంతో తన గొప్ప విల్లు ఊపుతూ, ధైర్యాన్ని కూడగట్టి, పరంజయుడికి సమాధానం చెప్పాడు.
సోహమిన్ద్రాదభిక్రుద్ధాన్న బిభేమీహ భారత । భుక్త్వా సువిపులం రాజ్యం విత్తాని చ సుఖాని చ। కిమర్థం యుద్ధసమయే పలాపిష్యే నరోత్తమ
భారతా! ఇక్కడ ఇంద్రుడే కోపంగా ఉన్నా నేను భయపడను. విస్తారమైన రాజ్యాలు, ధన సంపదలు, సుఖాలు అనుభవించిన తరువాత, యుద్ధ సమయంలో నేను ఎందుకు పారిపోవాలి, మానవులలో శ్రేష్ఠుడా?
ఏవముక్త్వా మహారాజః ప్రత్యయుధ్యత భారత। సంన్యవర్తత శీఘ్రాశ్వస్తోత్రార్దిత ఇవ ద్విపః
ఇలా చెప్పి, ఆ రాజు యుద్ధంలోకి ప్రవేశించాడు, భారతా! వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాల తాకిడికి బాధపడే ఏనుగు లాగా తిరిగాడు.
ఆక్రాన్తభోగస్తేజస్వీ ధనుర్వక్ర ఇవోరగః । రథం రథేన సంగమ్య యోధయామాస పాణ్డవమ్
ఆయన శక్తి ఉప్పొంగి, పాము పైన భాగాన్ని పైకి ఎత్తినట్టు, తన రథాన్ని పాండవుని రథానికి ఎదురుగా తీసుకెళ్లి యుద్ధం మొదలుపెట్టాడు.
తం ప్రేక్ష్య కర్ణః పరివర్తమానం నివృత్య సంస్తమ్భితసర్వగాత్రమ్ । దుర్యోధనం దక్షిణతోఽన్వరక్షత్పార్థాన్మహాబాహురధిజ్యధన్వా
అతడు తిరుగుతున్నదాన్ని చూసి, కర్ణుడు తన శరీరాన్ని నియంత్రించుకుని, విల్లు సిద్ధంగా పట్టుకుని, బలవంతుడై, పాండవుల నుండి దుర్యోధనుని కాపాడుతూ కుడివైపు వెంబడించాడు.