న్యవర్తత కురుశ్రేష్ఠ స్వేనానీకేన సంవృతః । వార్యమాణో దురాధర్షైర్భీష్మద్రోణకృపైర్భృశమ్
కురువంశశ్రేష్ఠుడు తన సొంత దళంతో చుట్టుపక్కల ఉండి వెనక్కు మళ్లాడు. భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృప వంటి వీరులు ఎంత అడ్డుకున్నా, అతను ఆగలేదు.
తతోఽర్జునశ్చిత్రముదారవేగం సమీక్ష్య గాణ్డీవమువాచ వాక్యమ్। భోగీన్ద్రకల్పం భువనేషు రూఢమభేద్యమచ్ఛేద్యమదాహ్యమాజౌ
అప్పుడు అర్జునుడు, అద్భుతమైన, గొప్ప వేగమున్న, పాముల రాజు లాంటి, లోకాల్లో ప్రసిద్ధి చెందిన, యుద్ధంలో విరిగని, కోయలేని, కాల్చలేని గాండీవాన్ని చూసి ఇలా అన్నాడు:
ఇదం త్విదానీమనయం కురూణాం శివం ధనుః శత్రునిబర్హణం చ। అత్యాశుగం వేగవదాశుకర్తృ అవారణీయం మహతే రణాయ
ఇప్పుడు ఈ ధనుస్సు కురువంశానికి మేలు చేస్తోంది, శత్రువులను నాశనం చేస్తోంది; ఇది చాలా వేగంగా, బలంగా, త్వరగా పని చేసే, గొప్ప యుద్ధంలో ఆపలేని ధనుస్సు.
ప్రదారణం శత్రువరూథినీనామనీకజిత్సంయతి వజ్రకల్పమ్। వైధవ్యదం శత్రునితమ్బినీనాం ముఖప్రదం కౌరవవంశజానామ్
ఇది శత్రు సైన్యాలను చీల్చి వేస్తుంది, యుద్ధంలో సైన్యాలను జయిస్తుంది, వజ్రంలా దెబ్బిస్తుంది; శత్రు స్త్రీలకు విధవత్వాన్ని, కౌరవ వంశజులకు కీర్తిని ఇస్తుంది.
ప్రయాహి యత్రైష సుయోధనో హి తం పాతయిష్యామి శరైః సుతీక్ష్ణైః । ఆచార్యపుత్రం చ సుయోధనం చ పితామహం సూతసుతం చ సఙ్ఖ్యే । ద్రోణం కృపం చైవ నివార్య సర్వాఞ్శిరో హరిష్యామి సుయోధనస్య
నీవు ఎక్కడ సుయోధనుడు ఉన్నాడో అక్కడికి వెళ్ళు. అతన్ని నేను పదునైన బాణాలతో కూలదీస్తాను. యుద్ధంలో గురువు కుమారుడిని, సుయోధనుడిని, పితామహుడిని, సూతపుత్రుడిని, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, ఇంకా అందరినీ ఎదుర్కొని, చివరికి సుయోధనుని తలను తెంపుతాను.
తదుత్తరశ్చిత్రముదారవేగం ధనుశ్చ దృష్ట్వా నిశితాఞ్శరాంశ్చ। భీతోఽబ్రవీదర్జునమాజిమధ్యే నాహం తవాశ్వాన్విషహే నియన్తుమ్
ఆ సమయంలో ఉత్తరుడు, అర్జునుని వేగంగా సాగుతున్న ధనుస్సును, పదునైన బాణాలను చూసి భయపడి, యుద్ధమధ్యంలో అర్జునుని ఇలా అన్నాడు: 'నీ గుర్రాలను నేను నియంత్రించలేను.'
తమబ్రవీన్మాత్స్యసుతం ప్రహస్య గాణ్డీవధన్వా ద్విషతాం నిహన్తా । మయా సహాయేన కుతో భయం తే ప్రేహ్యుత్తరాశ్వానుపమన్త్రయస్వ
అప్పుడు గాండీవాన్ని ధరించిన శత్రువులను సంహరించేవాడు అర్జునుడు నవ్వుతూ మత్స్యరాజు కుమారుడైన ఉత్తరునితో ఇలా అన్నాడు: 'నేను నీతో ఉన్నప్పుడు నీకు భయం ఎందుకు? పో, ఉత్తరా, గుర్రాలను నడుపు.'
ఆశ్వాసితస్తేన ధనఞ్జయేన వైరాటిరశ్వానతుదఞ్జవేన। విష్ఫారయంస్తద్ధనురుగ్రవేగం యుయుత్సమానః పునరేవ జిష్ణుః
ధనంజయుడు ధైర్యం చెప్పిన తర్వాత, విరాటుని కుమారుడు చేతిలో గుర్రాల కొరడాతో గుర్రాలను నడిపాడు. యుద్ధానికి సిద్ధమైన అర్జునుడు తన గొప్ప ధనుస్సును మళ్లీ బలంగా లాగాడు.
గాణ్డీవశబ్దేన తు తత్రతత్ర భూమౌ నిషేదుర్బహవోఽతివేలమ్। శఙ్ఖస్య శబ్దేన తు వానరస్య శబ్దేన తే యోధవరాః సమన్తాత్
ఆ సమయంలో గాండీవ ధనుస్సు మోగిన శబ్దానికి భయపడి, అనేక మంది యోధులు భూమిపై కూర్చున్నారు. శంఖం ధ్వని, వానరుని అరుపు వినిపించగానే, చుట్టూ ఉన్న ఉత్తమ యోధులు అక్కడికి చేరారు.
ఏషోఽతిమానీ ధృతరాష్ట్రపుత్రః సేనాముఖే సర్వసమృద్ధతేజాః। పరాజయం నిత్యమమృష్యమాణో నివర్తతే యుద్ధమనాః పురస్తాత్
ఇక్కడ ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, అత్యంత గర్వంతో, సైన్యానికి ముందు భాగంలో ప్రకాశిస్తూ, ఓటమిని భరించలేక, ఎప్పుడూ యుద్ధానికి సిద్ధంగా ముందుకు వస్తున్నాడు.
తమేవ యాహి ప్రసమీక్ష్య యుక్తః సుయోధనం తత్ర సహానుజం చ
నీవు పూర్తిగా సిద్ధమై, సుయోధనుడిని అతని సోదరులతో కలిసి ఎదుర్కొనడానికి నేరుగా అతని వైపు వెళ్ళు.
తమాపతన్తం ప్రసమీక్ష్య సర్వే కురుప్రవీరాః సహసాఽభ్యగచ్ఛన్। ప్రహస్య వీరః స తు తానతీత్య దుర్యోధనే ద్వౌ నిచఖాన బాణౌ
అతడు వేగంగా దూసుకొస్తున్నట్లు చూసి, కురు వంశపు మహాయోధులు అందరూ ఒక్కసారిగా ఎదురొచ్చారు. కానీ ఆ వీరుడు నవ్వుతూ వారిని దాటి, దుర్యోధనుని మీద రెండు బాణాలు వదిలాడు.
తేనార్దితో నాగ ఇవ ప్రభిన్నః పార్థేన విద్ధో ధృతరాష్ట్రపుత్రః । యుయుత్సమానోఽతిరథేన సఙ్ఖ్యే స్వయం విగృహ్యార్జునమాససాద
పార్థుడు వేసిన బాణానికి గాయపడి, గాయపడిన ఏనుగు లాగా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో, స్వయంగా అర్జునుని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చాడు.
స భీమధన్వానముదగ్రవేగో ధనఞ్జయం శత్రుశతైరజేయమ్। ఆకర్ణపూర్ణాయతచోదితేన భల్లేన వివ్యాధ లలాటమధ్యే
అనేక శత్రువులను ఓడించగల ధనంజయుడైన అర్జునుడిని, ఒక బలమైన విస్తృత తల ఉన్న బాణంతో నిండుగా లాగి, నుదుటి మధ్యలో గట్టిగా గాయపరిచారు.
స తేన బాణేన సమర్పితేన జామ్బూనదాభేన సుసంహితేన । రరాజ పార్థో రుధిరం క్షరన్వై యథైకరశ్మిర్భగవాన్దివార్కః
ఆ బంగారు తల ఉన్న బాణంతో గాయపడి, రక్తం కారుతుండగా, పార్థుడు ఆకాశంలో ఒక్క కిరణంతో ప్రకాశించే సూర్యునిలా మెరిసిపోయాడు.
అథాస్య బాణేన విదారితస్య ప్రాదుర్వభూవాస్రమజస్రముష్ణమ్। సా తస్య జామ్బూనదపుష్పచిత్రా మాలేవ ధారాఽభివిరాజతే స్మ
ఆ బాణం గాయంతో, అర్జునుని నుదిటి నుంచి ఎప్పటికప్పుడు వేడి రక్తం ప్రవహించసాగింది. ఆ ధార బంగారు పువ్వుల్లాంటి చుక్కలతో అలంకరించబడి, పుష్పమాల వలె మెరిసింది.
స తేన బాణాభిహతస్తరస్వీ దుయోధనేనోద్ధతమన్యువేగః । శరానుపాదాయ విషాగ్నికల్పాన్వివ్యాధ రాజానమదీనసత్వః
దుర్యోధనుడు వేసిన బాణానికి గాయపడి, వేగంగా, ఉత్సాహంగా ఉన్న అర్జునుడు, విషంలాంటి బాణాలను తీసుకుని, రాజును భయపడకుండా గట్టిగా గాయపరిచాడు.
దుర్యోధనశ్చాపి తముగ్రతేజాః పార్థశ్చ దుర్యోధనమేకవీరః । అన్యోన్యమాజౌ పురుషప్రవీరౌ సమ సమాజఘ్నతురాజమీఢౌ
దుర్యోధనుడు ఉగ్రతతో, పార్థుడు ఏకైక వీరుడిగా, ఇద్దరూ పురుషులలో శ్రేష్ఠులు, యుద్ధంలో ఒకరినొకరు సమానంగా గాయపరిచారు.
తతః ప్రభిన్నేన మహాగజేన మహీధరాభేన పునర్వికర్ణః । రథైశ్చతుర్భిర్గజపాదరక్షైః కున్తీసుతం పాణ్డవమభ్యధావత్
అప్పుడే, పర్వతంలాంటి గొప్ప ఏనుగుతో, నాలుగు రథాలతో, వాటిని కాపాడే ఏనుగులు, కాలాళ్లు కలిగి ఉన్న వికర్ణుడు, కుంతీ కుమారుడైన పాండవుని మీద దూసుకొచ్చాడు.
తమాపతన్తం త్వరితం గజేన్ద్రం ధనఞ్జయః కుమ్భలలాటమధ్యే। ఆకర్ణపూర్ణేన దృఢాయసేన బాణేన వివ్యాధ భృశం తు వీరః
ఆ వేగంగా దూసుకొచ్చిన ఏనుగుని, ధనంజయుడు తన ధనుస్సుతో పూర్తిగా లాగిన బలమైన బాణంతో, కుంభస్థల మధ్యలో గట్టిగా గాయపరిచాడు.
పార్థేన సృష్టః స తు గృధ్రపత్రో హ్యాపుఙ్ఖదేశం ప్రవివేశ నాగమ్। విదార్య శైలప్రవరప్రకాశం యథాఽశనిః పర్వతమిన్ద్రసృష్టః
పార్థుడు వదిలిన గద్దపక్షి రెక్కలతో ఉన్న ఆ బాణం, ఏనుగుని తలలోకి ప్రవేశించి, మెరిసే పర్వత శిఖరాన్ని పగలగొట్టిన ఇంద్రుని వజ్రాయుధంలా దూసుకుపోయింది.
శరప్రతప్తః స తు నాగరాజః ప్రవేపితాఙ్గో వ్యథితాన్తరాత్మా। సంసీదమానో నిపపాత భూమౌ వజ్రాహతం శృఙ్గమివాచలస్య
బాణాల వేడి తట్టుకోలేక, ఆ ఏనుగు రాజు శరీరం వణికిపోయి, మనస్సు బాధతో, తడబడుతూ, వజ్రాయుధంతో కొట్టిన పర్వత శిఖరంలా భూమిపై పడిపోయింది.
నిపాతితే దన్తివరే పృథివ్యాం త్రాసాద్వికర్ణః సహసాఽవతీర్య । తూర్ణం పదాన్యష్టశతాని గత్వా వివింశతేః స్యన్దనమారురోహ
గజరాజు నేలపై పడిపోవడంతో, భయంతో వికర్ణుడు వెంటనే రథం నుండి దిగి, ఎనిమిది వందల అడుగులు పరుగెత్తి, వివింశతికి చెందిన రథంపై ఎక్కాడు.
నిహత్య నాగం తు శరేణ తేన వజ్రోపమేనాద్రివరప్రకాశమ్। తథావిధేనైవ శరేణ పార్థో దుర్యోధనం వక్షసి నిర్బిభేద
ఆ మిణుగురు మెరుపుతో, పర్వతాన్ని పోలిన బాణంతో ఆ గజాన్ని సంహరించిన పార్థుడు, అలాంటి మరో బాణంతో దుర్యోధనుడి ఛాతీలో గాయపరిచాడు.
హతే గజే రాజని చైవ భిన్నే భగ్నే వికర్ణే చ సపాదరక్షే । గాణ్డీవముక్తైర్విశిఖైః ప్రభిన్నాస్తే యోధముఖ్యాః సహసా ప్రజగ్ముః
గజం చనిపోవడం, రాజు గాయపడటం, వికర్ణుడు తన రక్షకులతో కలిసి పరాజయం పొందడం చూసి, గాండీవం నుండి వచ్చిన బాణాల దెబ్బతో యోధులందరూ ఒక్కసారిగా పారిపోయారు.
దృష్ట్వైవ బాణేన హతం చ నాగం యోధాంశ్చ సర్వాన్నృపతిర్నిరీక్ష్య। రథం సమావృత్య కురగ్నవీరో రణాత్ప్రదుద్రావ యతో న పార్థః
బాణంతో గజం పడిపోవడం, యోధులందరూ పరాజయం పొందడం చూసి, రాజు తన రథాన్ని చుట్టుముట్టించుకుని, పార్థుని దూరంగా పోయేలా యుద్ధభూమిని విడిచిపెట్టాడు.
తం భీతరూపం త్వరితం వ్రజన్తం దుర్యోధనం శత్రుగణావమర్దీ । అన్వాహ్వయద్యోద్ధుమనాః కిరీటీ బాణాభివిద్ధం రుధిరం వమన్తమ్
భయంతో పరుగెత్తుతున్న, శత్రువులను నాశనం చేసే దుర్యోధనుడిని, బాణాలతో గాయపడి రక్తం కారుస్తూ పారిపోతుండగా, కిరీటధారి అర్జునుడు యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా పిలిచాడు.
తస్మిన్మహేష్వాసవరేఽతివిద్ధే ధనఞ్జయేనాప్రతిమేన యుద్ధే। సర్వాణి సైన్యాని భయార్దితాని త్రాసం యయుః పార్థముదీక్ష్య తాని
ధనంజయుడు యుద్ధంలో ఆ మహాశరధారిని తీవ్రముగా గాయపరిచినప్పుడు, పార్థుని రూపాన్ని చూసి అన్ని సైన్యాలు భయంతో వణికిపోయాయి.
తతస్తు తే శాన్తిపరాశ్చ సర్వే దృష్ట్వాఽర్జునం నాగమివ ప్రభిన్నమ్। ఉచ్చైర్నదన్తం బలమత్తమాజౌ మధ్యే స్థితం సింహమివర్షభాణామ్
అర్జునుడిని, భగ్నమైన గజంలా, యుద్ధమధ్యంలో గర్జిస్తూ, ఎద్దుల మధ్య సింహంలా నిలబడి ఉన్నాడని చూసి, అందరు యోధులు శాంతిని కోరుతూ భయంతో వణికిపోయారు.
గాణ్డీవశబ్దేన తు పాణ్డవస్య యోధా నిపేతుః సహసా రథేభ్యః। భయార్దితాః పార్థశరాభితప్తాః సింహాభిపన్నా ఇవ వారణేన్ద్రాః
పాండవుని గాండీవ ధ్వని వినగానే, యోధులు ఒక్కసారిగా తమ రథాలనుండి దిగి పారిపోయారు. పార్థుని బాణాల వేధింపుతో భయంతో, సింహం దాడి చేసిన గజరాజుల్లా వారు పరుగెత్తారు.