సహితా విజయం తత్ర యోధయన్తో మహారథాః। విష్ఫారయన్తశ్చాపాని బలవన్తి మహాబలాః
వారు అందరూ కలసి విజయాన్ని సాధించేందుకు బలంగా తమ విల్లు ఎక్కుపెట్టుకొని, యుద్ధంలో పోరాడారు.
తతః కీర్ణపతాకేన రథేనాదిత్యవర్చసా। పునరావృత్య మార్గస్థం దదృశుర్వానరధ్వజమ్
అప్పుడు, జెండాలతో అలంకరించబడిన, సూర్యుని వలె ప్రకాశించే రథంతో, వారు మార్గంలో వానరధ్వజాన్ని ధరించిన అర్జునుడిని చూశారు.
తే మహాస్త్రైర్మహేష్వాసాః పరివార్య ధనఞ్జయమ్। అభ్యవర్షన్సుసంక్రుద్ధా మహామేఘా ఇవాచలమ్
ఆ మహాశక్తివంతులైన ధనుర్దారులు, ధనంజయుడిని చుట్టుముట్టి, మహా మేఘాలు కొండపై వర్షం కురిపించినట్లు, కోపంతో బాణ వర్షాన్ని కురిపించారు.
శరౌఘాన్సమ్యగస్యన్తో జీమూతా ఇవ శారదాః । యుద్ధే తస్థుర్మహావీర్యాః ప్రతపన్తః కిరీటినమ్
వారు శరాల వర్షాన్ని శరదృతువులోని మేఘాల వలె కురిపిస్తూ, మహా వీరులు యుద్ధంలో నిలబడిపోయి, కిరీటాన్ని ధరించిన అర్జునుడిని బలంగా ఒత్తిడి చేశారు.
ఇషుభిర్బహుభిస్తూర్ణం నిశితైర్లోమవాపిభిః । అదూరాత్ప్రత్యవస్థాయ పాణ్డవం సమయోధయన్
వారు దగ్గరగా వచ్చి, పాండవుని మీద ఎన్నో వేగవంతమైన, పదునైన, మాంసాన్ని చీల్చే బాణాలతో యుద్ధం చేశారు.
తతః ప్రహస్య బీభత్సుస్తమైన్ద్రం పఞ్చవార్షికమ్ । అస్త్రమాదిత్యసంకాశం గాణ్డీవే సమయోజయత్
అప్పుడు భీమసేనుడు చిరునవ్వుతో, తన గాండీవానికి ఐదు సంవత్సరాల వయస్సున్న ఇంద్రాస్త్రాన్ని, సూర్యుని వలె ప్రకాశించే దానిని ఎక్కుపెట్టాడు.
నాక్షణాం న చ చక్రాణాం న రథానాం న వాజినామ్ । అఙ్గులాద్దవ్యఙ్గులాద్వాపి వివృతం ప్రత్యదృశ్యత
పాశాల గుర్తులు, చక్రాల ముద్రలు, రథాల痕లు, గుర్రాల痕లు — ఒక్క వేళి లేదా రెండు వేళ్ల వెడల్పు కూడా ఎక్కడా బహిరంగంగా కనిపించలేదు.
యథా రశ్మిభిరాదిత్యో వృణుతే సర్వతో దిశమ్। ఏవం కిరీటినా ముక్తం సర్వం ప్రాచ్ఛాదయఞ్జగత్
ఎలా సూర్యుడు తన కిరణాలతో అన్ని దిక్కులను కప్పేస్తాడో, అలాగే కిరీటధారి విడిచిన బాణాలు మొత్తం లోకాన్ని కప్పేశాయి.
యథా బలాహకే విద్యుత్పావకో వా శిలోచ్చయే। తథా గాణ్డీవమభవచ్చక్రాభుధమివాతతమ్
ఎలా మేఘంలో మెరుపు, కొండపై అగ్ని ప్రకాశిస్తాయో, అలాగే గాండీవం చక్రంలా విస్తరించి మెరిసింది.
యథా వర్షతి పర్జన్యో విద్యుత్పతతి పర్వతే। విస్ఫూర్జితా దిశః సర్వా జ్వలద్గాణ్డీవమావృణోత్
ఎలా మేఘం వర్షాన్ని కురిపిస్తే, మెరుపు కొండపై పడితే, అలా మండుతున్న గాండీవం గర్జనతో అన్ని దిక్కులను నింపింది.
త్రస్తాశ్చ రథినఃక సర్వే చైన్ద్రమస్త్రం వికుర్వతి। సర్వే శాన్తిపరా యోధాః స్వచిత్తం నాభిజఝిరే । సహితా ద్రోణభీష్మాభ్యాం ప్రమోహగతచేతనాః
ఇంద్రాస్త్ర ప్రదర్శనతో రథస్వారులు అందరూ భయంతో వణికిపోయారు; ద్రోణుడు, భీష్ముడు పక్కన ఉన్నా, యోధులందరూ మనస్సు స్థిరపరచుకోలేక, మోహంలో పడ్డారు.
తాని సర్వాణి సైన్యాని భగ్నాని భరతర్షభ । ప్రాద్రవన్త దిశః సర్వా భయాద్వై సవ్యసాచినః
భరత వంశశ్రేష్ఠా! ఆ సైన్యాలన్నీ భయంతో చిత్తు చెదిరి, సవ్యసాచిని భయపడి అన్ని దిక్కులకూ పారిపోయాయి.
దక్షిణామేవ తు దిశం హయానుత్తర వాహయ। పురా సార్థీ భవత్యేషామయం శబ్దోఽత్ర తిష్ఠతామ్
సారథీ! గుర్రాలను దక్షిణ దిశకు నడిపించు. వాళ్ల రాక శబ్దం ఇక్కడే వినిపిస్తోంది — అది ఇక్కడే ఉండనివ్వు.
అశ్చత్థామ్నః ప్రతిరథం ప్రాచీముద్యాహి సారథే । అచిరాద్ద్రష్టుమిచ్ఛామి గురుపుత్రం యశస్వినమ్
సారథీ! అశ్వత్తామన్కు ఎదురుగా రథాన్ని తూర్పు వైపు తిప్పు. గురువు కుమారుడైన ప్రతిభావంతుడిని త్వరగా చూడాలని ఉంది.
మోహయిత్వా తు తాన్సర్వాన్ధనుర్ఘోషేణ పాణ్డవః। ప్రసవ్యం చైవమావృత్య క్రోశార్ధం ప్రాద్రవత్తదా
తన ధనుస్సు ఘోషంతో వారందరినీ మోహింపజేసిన పాండవుడు, ఎడమవైపు చుట్టి, అర్థ కరోష దూరం వేగంగా వెళ్లిపోయాడు.
యథా సతతగో వాయుః సుపర్ణశ్చాపి శీఘ్రగః । తథా పార్థరథః శీఘ్రమాకాశే పర్యవర్తత
ఎలా ఎప్పుడూ కదులుతున్న గాలి, లేదా వేగంగా ఎగిరే గరుత్మంతుడు ఉంటాడో, అలాగే పార్థుని రథం ఆకాశంలో వేగంగా తిరిగింది.
ముహూర్తోపరతే శబ్దే ప్రతియాతే ధనఞ్జయే । హస్త్యశ్వరథపాదాతం పురస్కృత్య మహారథాః
కొంతసేపు శబ్దం ఆగిపోయి, ధనంజయుడు వెనక్కు వెళ్లిన తరువాత, మహారథులు ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్లను ముందుకు నడిపించారు.
ద్రోణభీష్మముఖాః సర్వే సైన్యానాం జఘనే యయుః। యత్తాః పార్థమపశ్యన్తః సహితాః శరవిక్షతాః
ద్రోణుడు, భీష్ముడు మొదలైన నాయకులు అందరూ బాణాలతో గాయపడి, పార్థుని వెతుకుతూ, సైన్యం వెనుకభాగానికి వెళ్లారు.
దిష్ట్యా దుర్యోధనో ముక్తః సైన్యం భూయిష్ఠమాగతమ్। క్రోశమాత్రమతిక్రమ్య బలమన్వానయామహే। యాత యత్ర వనం గుల్మం నదీమన్వశ్మకాం ప్రతి
అదృష్టవశాత్తు దుర్యోధనుడు తప్పించుకుని, ఎక్కువ మంది సైనికులు తిరిగి వచ్చారు. కేవలం ఒక కరోష దూరం దాటి, మేము బలాన్ని సమీకరిస్తున్నాం. అడవి, పొద, నది ఎక్కడ మనవాళ్లవైపు ఉంటే అక్కడికి పోవాలి.
అథ దుర్యోధనో దృష్ట్వా భగ్నం స్వం బలమాహవే। అమృష్యమాణః క్రోధేన ప్రతిమార్గన్ధనఞ్జయమ్
తన సైన్యం యుద్ధంలో చితికిపోయినదాన్ని చూసిన దుర్యోధనుడు, కోపంతో తట్టుకోలేక, ధనంజయుని వెంబడించసాగాడు.
న్యవర్తత కురుశ్రేష్ఠ స్వేనానీకేన సంవృతః । వార్యమాణో దురాధర్షైర్భీష్మద్రోణకృపైర్భృశమ్
కురువంశశ్రేష్ఠుడు తన సొంత దళంతో చుట్టుపక్కల ఉండి వెనక్కు మళ్లాడు. భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృప వంటి వీరులు ఎంత అడ్డుకున్నా, అతను ఆగలేదు.
తతోఽర్జునశ్చిత్రముదారవేగం సమీక్ష్య గాణ్డీవమువాచ వాక్యమ్। భోగీన్ద్రకల్పం భువనేషు రూఢమభేద్యమచ్ఛేద్యమదాహ్యమాజౌ
అప్పుడు అర్జునుడు, అద్భుతమైన, గొప్ప వేగమున్న, పాముల రాజు లాంటి, లోకాల్లో ప్రసిద్ధి చెందిన, యుద్ధంలో విరిగని, కోయలేని, కాల్చలేని గాండీవాన్ని చూసి ఇలా అన్నాడు:
ఇదం త్విదానీమనయం కురూణాం శివం ధనుః శత్రునిబర్హణం చ। అత్యాశుగం వేగవదాశుకర్తృ అవారణీయం మహతే రణాయ
ఇప్పుడు ఈ ధనుస్సు కురువంశానికి మేలు చేస్తోంది, శత్రువులను నాశనం చేస్తోంది; ఇది చాలా వేగంగా, బలంగా, త్వరగా పని చేసే, గొప్ప యుద్ధంలో ఆపలేని ధనుస్సు.
ప్రదారణం శత్రువరూథినీనామనీకజిత్సంయతి వజ్రకల్పమ్। వైధవ్యదం శత్రునితమ్బినీనాం ముఖప్రదం కౌరవవంశజానామ్
ఇది శత్రు సైన్యాలను చీల్చి వేస్తుంది, యుద్ధంలో సైన్యాలను జయిస్తుంది, వజ్రంలా దెబ్బిస్తుంది; శత్రు స్త్రీలకు విధవత్వాన్ని, కౌరవ వంశజులకు కీర్తిని ఇస్తుంది.
ప్రయాహి యత్రైష సుయోధనో హి తం పాతయిష్యామి శరైః సుతీక్ష్ణైః । ఆచార్యపుత్రం చ సుయోధనం చ పితామహం సూతసుతం చ సఙ్ఖ్యే । ద్రోణం కృపం చైవ నివార్య సర్వాఞ్శిరో హరిష్యామి సుయోధనస్య
నీవు ఎక్కడ సుయోధనుడు ఉన్నాడో అక్కడికి వెళ్ళు. అతన్ని నేను పదునైన బాణాలతో కూలదీస్తాను. యుద్ధంలో గురువు కుమారుడిని, సుయోధనుడిని, పితామహుడిని, సూతపుత్రుడిని, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, ఇంకా అందరినీ ఎదుర్కొని, చివరికి సుయోధనుని తలను తెంపుతాను.
తదుత్తరశ్చిత్రముదారవేగం ధనుశ్చ దృష్ట్వా నిశితాఞ్శరాంశ్చ। భీతోఽబ్రవీదర్జునమాజిమధ్యే నాహం తవాశ్వాన్విషహే నియన్తుమ్
ఆ సమయంలో ఉత్తరుడు, అర్జునుని వేగంగా సాగుతున్న ధనుస్సును, పదునైన బాణాలను చూసి భయపడి, యుద్ధమధ్యంలో అర్జునుని ఇలా అన్నాడు: 'నీ గుర్రాలను నేను నియంత్రించలేను.'
తమబ్రవీన్మాత్స్యసుతం ప్రహస్య గాణ్డీవధన్వా ద్విషతాం నిహన్తా । మయా సహాయేన కుతో భయం తే ప్రేహ్యుత్తరాశ్వానుపమన్త్రయస్వ
అప్పుడు గాండీవాన్ని ధరించిన శత్రువులను సంహరించేవాడు అర్జునుడు నవ్వుతూ మత్స్యరాజు కుమారుడైన ఉత్తరునితో ఇలా అన్నాడు: 'నేను నీతో ఉన్నప్పుడు నీకు భయం ఎందుకు? పో, ఉత్తరా, గుర్రాలను నడుపు.'
ఆశ్వాసితస్తేన ధనఞ్జయేన వైరాటిరశ్వానతుదఞ్జవేన। విష్ఫారయంస్తద్ధనురుగ్రవేగం యుయుత్సమానః పునరేవ జిష్ణుః
ధనంజయుడు ధైర్యం చెప్పిన తర్వాత, విరాటుని కుమారుడు చేతిలో గుర్రాల కొరడాతో గుర్రాలను నడిపాడు. యుద్ధానికి సిద్ధమైన అర్జునుడు తన గొప్ప ధనుస్సును మళ్లీ బలంగా లాగాడు.
గాణ్డీవశబ్దేన తు తత్రతత్ర భూమౌ నిషేదుర్బహవోఽతివేలమ్। శఙ్ఖస్య శబ్దేన తు వానరస్య శబ్దేన తే యోధవరాః సమన్తాత్
ఆ సమయంలో గాండీవ ధనుస్సు మోగిన శబ్దానికి భయపడి, అనేక మంది యోధులు భూమిపై కూర్చున్నారు. శంఖం ధ్వని, వానరుని అరుపు వినిపించగానే, చుట్టూ ఉన్న ఉత్తమ యోధులు అక్కడికి చేరారు.
ఏషోఽతిమానీ ధృతరాష్ట్రపుత్రః సేనాముఖే సర్వసమృద్ధతేజాః। పరాజయం నిత్యమమృష్యమాణో నివర్తతే యుద్ధమనాః పురస్తాత్
ఇక్కడ ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, అత్యంత గర్వంతో, సైన్యానికి ముందు భాగంలో ప్రకాశిస్తూ, ఓటమిని భరించలేక, ఎప్పుడూ యుద్ధానికి సిద్ధంగా ముందుకు వస్తున్నాడు.