మా మానభఙ్గం విప్రేన్ద్ర కురు విశ్రుతకర్మణః । మానభఙ్గేన రాజ్ఞాం తు బలహానిర్భవిష్యతి
బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా! ప్రఖ్యాత వీరుడిని అవమానించకు. రాజును అవమానిస్తే, యోధుల బలమే తగ్గిపోతుంది.
శూరా వదన్తి సంగ్రామే వాచా కర్మాణి కుర్వతే। పరాక్రమన్తి సంగ్రామే స్వస్య వీర్యానుసారతః
వీరులు యుద్ధంలో ధైర్యంగా మాట్లాడుతారు, చేతల్లో చూపిస్తారు. తమ శక్తికి తగినట్టు యుద్ధంలో ప్రదర్శిస్తారు.
తస్మాత్తం నార్హతి భవాన్గర్హితుం శూరసంమతమ్ । రాజ్ఞైవముక్తః స ద్రౌణిర్గతరోషోఽభవత్తదా ।।]
కాబట్టి, వీరులు గౌరవించే వాడిని నిందించకూడదు. రాజు ఇలా అన్న తర్వాత ద్రోణుని కుమారుడికి కోపం తగ్గింది.
తతో భీష్మః శాన్తనవో బాణాన్పార్శ్వే సమార్పయత్। అస్యతః ప్రతిసన్ధాయ వివృతం సవ్యసాచినః
అప్పుడు శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, అర్జునుడు ప్రత్యక్షంగా నిలబడి ఉండగా, బాణాలను తన పక్కన పెట్టుకుని, వదిలేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
తతః ప్రసహ్య బీభత్సుః పృథుధారేణ కార్ముకమ్। న్యకృన్తద్గృధ్రపత్రేణ భీష్మస్యామితతేజసః
ఆ సమయంలో భీమసేను, విస్తారమైన గద్దతో కూడిన బాణంతో, అపార తేజస్సు గల భీష్ముని ధనుస్సును బలవంతంగా తెగతెంపులు చేశాడు.
అథైనం దశభిః పశ్చాత్ప్రత్యవిధ్యత్స్తనాన్తరే। యతమానం పరాక్రాన్తం కున్తీపుత్రో ధనఞ్జయః
తర్వాత కుంతీ కుమారుడు అర్జునుడు, ధైర్యంగా పోరాడుతున్న భీష్ముని వెనుక నుండి, పది బాణాలతో ఛాతీలో గాయపరిచాడు.
స పీడితో మహాబాహుర్గృహీత్వా రథకూబరమ్ । గోఙ్గేయో యుధి దుర్ధర్షస్తస్థౌ దీప ఇవాతురః
బలమైన భుజాలు గల గంగేయుడు, గాయపడి, రథపు యోకును పట్టుకుని, యుద్ధంలో ఓ దీపంలా, ఎదుర్కొనలేని వాడిగా నిలిచాడు.
తం విసంజ్ఞమపోవాహ సంయన్తా రథవాజినామ్ । ఉపదేశమనుస్మృత్య రక్షమాణో మహారథమ్
ఆయన స్పృహ కోల్పోయినప్పుడు, రథసారధి, గురువు చెప్పిన మాటలు గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆ మహావీరుణ్ని రక్షిస్తూ, రథాన్ని దూరంగా తీసుకెళ్లాడు.
పరాక్రమే చ శౌర్యే చ వీర్యే సత్త్వే బలే రణే। శస్త్రాస్త్రేషు చ సర్వేషు లాఘవే దూరపాతనే
పరాక్రమంలో, ధైర్యంలో, బలంలో, సహనంలో, యుద్ధంలో శక్తిలో, ఆయుధాలు, అస్త్రాలు, చురుకుతనం, దూరప్రహరణంలో కూడా,
యస్య నాస్తి సమో లోకే పితృదత్తవరశ్చ యః। జితశ్రమో జితారాతిర్నిస్తన్ద్రిః ఖేదవర్జితః । యః స్వేచ్ఛామరణః శూరః పితృశుశ్రూషణే రతః
ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ సమానం లేని వాడు, తండ్రి ఇచ్చిన వరం పొందిన వాడు, శ్రమ తెలియని వాడు, శత్రువులను జయించిన వాడు, అలసట లేని వాడు, తన ఇష్టానుసారం మరణాన్ని ఎంచుకునే వీరుడు, తండ్రి సేవలో నిమగ్నుడైన వాడు.
దుర్యోధనహితార్థాయ యుద్ధ్వా పార్థేన సంగరే। పృథాసుతహితార్థాయ పరాజిత ఇవాభవత్
దుర్యోధనుని మేలు కోసం అర్జునుడితో యుద్ధం చేశాడు; పాండవుల మేలు కోసం ఓడిపోయినట్టు కనిపించాడు.
భీష్మం విజిత్య సంగ్రామే కురూణాం మిషతాం రణే। తతో యుద్ధమనాః ప్రాయాత్పార్థః పఞ్చ మహారథాన్
భీష్ముని యుద్ధంలో జయించి, కౌరవులు చూస్తుండగానే, యుద్ధానికి మక్కువతో ఉన్న అర్జునుడు, ఐదుగురు మహారథులవైపు ముందుకు వెళ్లాడు.
ఆదదానశ్చ నారాచాన్విమృశన్నిషుధీ అపి। సంస్పృశానశ్చ గాణ్డీవం భూయః కర్ణం సమభ్యగామ్
బాణాలను తీసుకుంటూ, ధనుస్సు తీగను పరిశీలిస్తూ, గాండీవాన్ని మళ్లీ మళ్లీ తడుస్తూ, అర్జునుడు మళ్లీ కర్ణుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
కర్ణ యత్తత్సభామధ్యే బహ్వబద్ధం ప్రభాషసే। న మే యుధి సమోఽస్తీతి తదిదం ప్రత్యుపస్థితమ్
కర్ణా! నువ్వు సభ మధ్యలో గొప్పగా చెప్పిన మాట — యుద్ధంలో నాకెవ్వరూ సమానం లేరని — అదే ఇప్పుడు నిజంగా పరీక్షకు వచ్చింది.
ఏషోఽన్తక ఇవ క్రుద్ధః సర్వభూతావమర్దనః। అదూరాత్ప్రత్యుపస్థాయ జృమ్భతే కేసరీ యథా। న పలాయస్వ శూరశ్చేత్స్థిత్వా యుధ్యస్వ ఫల్గునమ్
ఇతడు, యమధర్మరాజు కోపంతో వచ్చినట్టు, సమస్త జీవులను నాశనం చేసే వాడు. సమీపంలోకి వచ్చి, సింహం గర్జించినట్టు గర్జిస్తున్నాడు. నీవు వీరుడివైతే పారిపోకూడదు, స్థిరంగా నిలబడి ఫల్గునుడితో యుద్ధం చేయు.
నాహం బిభేమి బీభత్సోః కృష్ణాద్వా దేవకీసుతాత్ । పాణ్డవేభ్యోపి సర్వేభ్యః క్షత్రధర్మమనువ్రతః
నేను భీమసేనుని, దేవకీపుత్రుడైన కృష్ణుని, లేదా పాండవులందరినీ భయపడను. క్షత్రియ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ నిలబడినవాడిని.
సత్వాధికానాం శూరాణాం ధనుర్వేదోపజీవినామ్ । దర్శనాఞ్జాయతే దర్పః స్వరశ్చ న విషీదతి
బలవంతులు, ధైర్యవంతులు, ధనుర్వేదంలో నైపుణ్యం కలవారు ఒకరిని ఒకరు చూచినప్పుడు గర్వం కలుగుతుంది. వారి స్వరం ఎప్పుడూ దిగులుగా ఉండదు.
పశ్యత్వాచార్యపుత్రో మామర్జునేన సమం యుధి। యుధ్యమానం సుసంయుక్తం దైవం తు దురతిక్రమమ్
ఆచార్యుని కుమారుడు చూడు, నేను అర్జునుడితో సమానంగా యుద్ధంలో సిద్ధంగా పోరాడుతున్నాను. అయినా, విధిని అధిగమించడం చాలా కష్టం.
కో దోషః కర్ణ శూరాణాం వాచా సాకం హి పౌరుషమ్ । విద్యతే యది తల్లోకే గుణోత్తరమిహోచ్యతే
కర్ణా, వీరులు మాటల్లో ధైర్యంగా మాట్లాడటం, పరాక్రమాన్ని చూపించడంలో తప్పేముంది? ఇలాంటి గుణం ఈ లోకంలో ఉన్నదంటే, అది గొప్పదిగా ఇక్కడ ప్రశంసించబడుతుంది.
యువ్యస్వ త్వమభీః పార్థం ప్రపలాయస్వ మా రణాత్। ఉక్తం వచః స్మరన్కర్ణ నాహమిత్యాది సంయుగే
నీవు ధైర్యంగా పార్ధుని ఎదిరించు లేదా యుద్ధరంగం నుండి పారిపో. కర్ణా, యుద్ధంలో నేను చెప్పిన మాటలు గుర్తు పెట్టుకో: 'నేను కాదు' అని.
తం సమన్తాద్రథాః పఞ్చ పరివార్య ధనఞ్జయమ్। త ఇషూన్సమ్యగస్యన్తో ముముక్షన్తోపి జీవితాత్
అప్పుడు ఐదు రథాలు ధనంజయుని చుట్టూ అన్ని వైపులా వలయమేసాయి. బాణాలను వదిలేందుకు ఉత్సాహంగా ఉన్నా, ప్రాణాలను ఎక్కువగా విలువచూశారు.
తే లాభమివ మన్వానాః క్షిప్రమార్చ్ఛన్ధనఞ్జయమ్। శరౌఘాన్సమ్యగస్యన్తో జీమూతా ఇవ వార్షికాః
వారు దీన్ని గొప్ప లాభంగా భావించి, వెంటనే ధనంజయుని వైపు దూసుకొచ్చారు. వర్షాకాల మేఘాలు వాన కురిపించినట్టు, బాణాల వర్షం కురిపించారు.
బహుభిర్నిశితైర్బాణైర్వివిధైర్లోమవాపిభిః । ఆద్రవన్ప్రత్యవస్థాయ ప్రత్యవిధ్యన్ధనఞ్జయమ్
అనేక రకాల పదునైన బాణాలతో, పక్షిపొగ్గులతో అలంకరించిన వాటితో వారు ముందుకు వచ్చి, ధనంజయునిపై ఎదురుదాడి చేసి, బలంగా తాకారు.
తతః ప్రహస్య బీభత్సుః సర్వశస్త్రభృతాంవరః । దివ్యమస్త్రం వికుర్వాణః ప్రత్యయాద్రథసత్తమాన్
అప్పుడు భీమసేనుడు, ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడు, చిరునవ్వుతో, దివ్యాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి, ఆ రథాధిపతులను వెనక్కు తిప్పాడు.
యథా రశ్మిభిరాదిత్యః ప్రచ్ఛాదయతి మేదినీమ్। ఏవం గాణ్డీవనిర్ముక్తైః శరైః ప్రాచ్ఛాదయద్దిశః
ఎలాగైతే సూర్యుడు తన కిరణాలతో భూమిని కప్పేస్తాడో, అలాగే గాండీవం నుండి వదిలిన బాణాలతో అన్ని దిశలను అర్జునుడు కప్పేశాడు.
న రథానాం న నగానాం న ధ్వజానాం న వాజినామ్। అవిద్ధం నిశితైర్బాణైరాసీద్ద్యూఙ్గులమన్తరమ్
రథాలు, గజాలు, ధ్వజాలు, కుదిరిన గుఱ్ఱాలు — వీటిలో ఒక్క వేళ్ల పొడవు కూడా పదునైన బాణాలతో తాకని చోటు లేదు.
సర్వే శాన్తిపరా యోధాః స్వచిత్తం నాభిజఝిరే । హస్తినోఽశ్వాశ్చ విత్రస్తా వ్యవలీయన్త భారత
అన్ని యోధులు శాంతిని కోరుతూ, తమ మనస్సును కోల్పోయారు. ఏనుగులు, గుఱ్ఱాలు భయంతో చెదరిపోయాయి, ఓ భారతా!
యథా నలవనం నాగః ప్రభిన్నః షాష్టిహాయనః । ఏవం సర్వానపామృద్గాదర్జునః శస్త్రతేజసా
ఎలాగైతే అరవై ఏళ్ల పాత ఏనుగు నెత్తుటివనాన్ని త్రొక్కేస్తుందో, అలా అర్జునుడు తన ఆయుధాల తేజంతో శత్రువులందరినీ నాశనం చేశాడు.
గాణ్డీవస్య తు ఘోషేణ పృథివీ సమకమ్పత। మనాంసి ధార్తరాష్ట్రాణామప్యకృన్తద్ధనఞ్జయః
గాండీవం గర్జనతో భూమి కంపించింది. ధనంజయుడు ధృతరాష్ట్రుని పుత్రుల మనస్సులను కూడా కలవరపరిచాడు.
తతో విగాహ్య సైన్యానాం మధ్యం శస్త్రభృతాంవరః । సారథిం సమరే శూరస్త్వభ్యభాషత వీర్యవాన్
తర్వాత, ఆ శూరవీరుడు సైన్యంలో మధ్యలోకి చొచ్చుకుపోయి, యుద్ధంలో తన రథసారధిని ధైర్యంగా ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.