తస్య తద్దహతః సైన్యం దృష్ట్వా చాస్య పరాక్రమమ్। సర్వే శాన్తిపరా యోధా ధార్తరాష్ట్రస్య భారత
అతని సైన్యం కాలిపోతూ, అతని పరాక్రమాన్ని చూసి, ధృతరాష్ట్రుని యోధులందరూ శాంతిని కోరారు, ఓ భరత వంశీయా!
యథా నలవనం నాగః ప్రభిన్నః షష్టిహాయనః। ఏవం సర్వానపామృద్రాదర్జునః శస్త్రతేజసా
యాభై ఆరు సంవత్సరాల ఏనుగు నలువనాన్ని నాశనం చేసినట్లే, అర్జునుడు తన ఆయుధాల తేజంతో శత్రువులందరినీ సంహరించాడు.
విద్రావ్య చ తతః సైన్యం త్రాసయిత్వా మహారథాన్। అర్జునో జయతాంశ్రేష్ఠః పర్యావర్తత భారత
సైన్యాన్ని పారదోడి, మహారథులను భయపెట్టి, విజయవంతులలో అగ్రగణ్యుడైన అర్జునుడు తిరిగి వెళ్ళాడు, ఓ భరత వంశీయా!
తస్య మార్గాన్విచరతో నిఘ్నతశ్చ రణాజిరే । ప్రావర్తత నదీ ఘోరా శోణితాన్త్రతరఙ్గిణీ
తన మార్గంలో శత్రువులను చంపుతూ పోరుబీదిలో సాగిపోతుండగా, రక్తంతో, అంత్రములతో అలలు ఎగిసే భయంకరమైన నది ప్రవహించసాగింది.
అస్థిశైవాలసంబాధాం సంగ్రామే పార్థనిర్మితామ్ । శరచాపప్లవాం ఘోరాం మాంసశోణితకర్దమామ్
అస్థులు, తురగలు మేళవిన, పార్థుడు యుద్ధంలో సృష్టించిన, బాణాలు విల్లులతో నిండిన, మాంసం రక్తంతో మురికైన భయంకరమైన నది.
రథోడుపాం చాన్త్రసర్పాం కేశశైవాలశాడ్వలామ్। కరవాలాసిపాఠీనాం చామరోష్ణీషఫేనిలామ్
రథాలు నక్షత్రాల్లా, అంత్రములు పాముల్లా, జుట్టు తురగలు పచ్చికల్లా, కత్తులు, ఖడ్గాల పంకజాలతో నది నిండిపోయింది.
అశ్వగ్రీవామహావర్తాం కబన్ధజలమానుషామ్। కాకకఙ్కరుతాం తీవ్రాం సారసక్రౌఞ్చనాదితామ్
అశ్వగ్రీవాలు పెద్ద వలయాల్లా, శరీరాలు జలంలా, కాకులు, గద్దల అరుపులతో, సారసాలు, క్రౌంచపక్షుల కేకలతో నది మారుమోగింది.
సింహనాదమహానాదాం శఙ్ఖస్వనమహాస్వనామ్ । వీరోత్తమాఙ్గపద్మాఢ్యాం శరచాపమహానలామ్
సింహగర్జనలు, శంఖధ్వనులతో మారుమోగుతూ, వీరుల శరీర భాగాలు కమలాల్లా అలంకరించబడి, బాణాలు, విల్లు అగ్నిలా మండుతున్నాయి.
పదాతిమత్స్యకలుషాం గజశీర్షకకచ్ఛపామ్। గోమాయుగసంఘుష్టాం మాంసమఞ్జాభికర్దమామ్
పదాతులు, చేపలు, మట్టి కలిసిన, ఏనుగు తలలు, తాబేళ్ళతో నిండిన, గోమాయుల అరుపులతో మారుమోగే, మాంసపు ముద్దలతో మురికైన నది.
ప్రావర్తయన్నదీం ఘోరాం పిశాచగణసేవితామ్ । అపారామనివాసాం చ రక్తోదాం సర్వతో వృతామ్
పిశాచులు సంచరించే, ఎటూ అడ్డుకట్టలేని, నివాసానికి అనర్హమైన, చుట్టూ రక్తమే ప్రవహించే భయంకరమైన నదిని అతడు ప్రవహింపజేశాడు.
అభీక్ష్ణమకరోత్పార్థో నదీముత్తమశోణితామ్। గజవర్మమహాద్వీపామశ్వదేహమహాశిలామ్
పార్థుడు పునఃపునః రక్తపు గొప్ప నదిని సృష్టించాడు. ఆ నదిలో ఏనుగు కవచాలు దీవుల్లా, గుర్రపు శరీరాలు పెద్ద రాళ్లలా ఉన్నాయి.
పదాతిదేహసంఘాటాం రథావలిమహాతరుమ్। కేశశాద్వలసంఛన్నాం సుతరాం భీతిదాం నృణామ్
పదాతుల శరీరాల గుంపులతో, రథాల వరుసలు పెద్ద వృక్షాల్లా, జుట్టు, పచ్చికతో కప్పబడి, ఆ నది మనుషులకు తీవ్రమైన భయాన్ని కలిగించింది.
అగాధరక్తోదవహాం యమసాగరగామినీమ్। దుస్తరాం భీరుమర్త్యానాం శూరాణాం సుతరాం నృప। ప్రావర్తయన్నదీమేవం భీషణాం పాకశాసనిః
రక్తపు లోతైన నీటిని మోసుకెళ్తూ, యమునది వైపు ప్రవహిస్తూ, భయపడే మనుషులకు దాటి పోవడం అసాధ్యం, కానీ వీరులకు సులభంగా దాటి పోయేలా, పాకశాసనుడు ఆ భయంకరమైన నదిని ప్రవహింపజేశాడు.
తస్యాదదానస్య శరాన్సన్దధానస్య ముఞ్చతః। వికర్షతశ్చ గాణ్డీవం న కించిద్దదృశేఽన్తరమ్
అతడు బాణాలు తీస్తూ, అమర్చి, వదులుతూ, గాండీవాన్ని లాగుతూ ఉండగా, ఏ మాత్రం విరామం కనబడలేదు.
ఏవం విద్రావ్య తత్సైన్యం పార్థో భీష్మముపాద్రవత్। త్రస్తేషు సర్వసైన్యేషు కౌరవ్యస్య మహాత్మనః
అలా ఆ సైన్యాన్ని పారద్రోసిన తర్వాత, అర్జునుడు భీష్ముని వైపు ముందుకు వెళ్లాడు. అప్పుడు గొప్ప హృదయమున్న కౌరవుని సైన్యం అంతా భయంతో వణికిపోయింది.
బాణాన్ధనుషి సంధాయ చతురః పాకశాసనిః। భీష్మం చ ప్రాహిణోద్భీతస్తం ద్వాభ్యామభ్యవాదయత్
వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన అర్జునుడు తన విల్లులో నాలుగు బాణాలను పెట్టి, వేగంగా భీష్మునిపై వదిలాడు. మరో రెండు బాణాలతో అతన్ని నమస్కరించాడు.
తస్య కర్ణాన్తికం గత్వా ద్వావబ్రూతాం చ కౌశలమ్ । సోఽప్యాశీరవదద్భీష్మః కౌన్తేయో జయతామితి
ఆ రెండు బాణాలు కర్ణుని దగ్గరికి చేరి, అర్జునుడి నైపుణ్యాన్ని చూపించాయి. భీష్ముడు ఆనందంగా, 'కుంతీ కుమారుడు ఎప్పుడూ విజయం సాధించాలి' అని ఆశీర్వదించాడు.
నరసింహముపాయాన్తం జిగీషన్తం పరాన్రణే। వృషసేనోఽభ్యయాత్తూర్ణం యోద్ధుకామో ధనంజయమ్
పరులను యుద్ధంలో జయించాలనే ఉద్దేశంతో నరసింహుడు అర్జునుడు ముందుకు వస్తుండగా, వృషసేనుడు కూడా ధనంజయునితో యుద్ధం చేయాలని ఆశించి వేగంగా ఎదురుగా వచ్చాడు.
వైకర్తనాత్మజో వీరః సంగ్రామే లోకవిశ్రుతః। శౌర్యవీర్యాదిభిః కర్ణాద్బిమ్బాద్విమ్బ ఇవోద్ధృతః
కర్ణుని కుమారుడైన వృషసేనుడు యుద్ధంలో తన శౌర్యంతో, పరాక్రమంతో ప్రపంచంలో ప్రసిద్ధి పొందాడు. అతడు కర్ణుని ప్రతిబింబంలా, కర్ణుని నుంచే పుట్టినట్టు కనిపించాడు.
ఆత్మనా యుధ్యతస్తస్య వృషసేనస్య పాణ్డవః । ముహూర్తం తస్య తద్దృష్ట్వా హస్తలాఘవపౌరుషే। తుతోష చ తతః పార్థో వృషసేనపరాక్రమమ్
వృషసేనుడు తన శక్తినంతా పెట్టి యుద్ధం చేస్తుండగా, పాండవుడు కొంతసేపు అతని చేతి నైపుణ్యాన్ని, బలాన్ని గమనించి, వృషసేనుని ధైర్యానికి సంతోషించాడు.
తస్య పార్థస్తదా క్షిప్రం క్షురధారేణ కార్ముకమ్ । న్యకృన్యద్గృధ్రపత్రేణ జామ్బూనదపరిష్కృతమ్
ఆ సమయంలో అర్జునుడు గద్దపక్షి రెక్కలతో చేసిన క్షురధార బాణంతో, బంగారంతో అలంకరించబడిన వృషసేనుని విల్లును వెంటనే కోసేశాడు.
అథైనం పఞ్చభిర్భూయః ప్రత్యవిధ్యత్స్తనాన్తరే। స పార్థబాణాభిహతో రథాత్ప్రస్కన్ద్య దుద్రువే
తర్వాత, అర్జునుడు మరోసారి ఐదు బాణాలతో వృషసేనుని ఛాతీలో గాయపరిచాడు. అప్పుడు వృషసేనుడు అర్జునుడి బాణాల తాకిడికి తట్టుకోలేక తన రథం నుంచి దిగి పారిపోయాడు.
దుఃశాసనో వికర్ణశ్చ శకునిశ్చ వివింశతిః। ఆయాన్తం భీమధన్వానం పర్యకీర్యన్త పాణ్డవమ్
దుఃశాసనుడు, వికర్ణుడు, శకుని, వివింశతి — వీరంతా భీమసేనుడు ముందుకు వస్తుండగా, అతనిని చుట్టుముట్టి బాణవర్షం కురిపించారు.
తేషాం పార్థో రణే క్రుద్ధః శరైః సన్నతపర్వభిః । యుగం ధ్వజం శరాసం చ చిచ్ఛేద తరసా రణే
ఆ యుద్ధంలో అర్జునుడు కోపంతో, బలమైన సంధానాలున్న బాణాలతో, వారి యోకాన్ని, పతాకాన్ని, బాణ సంచులను వేగంగా కోసేశాడు.
తే నికృత్తధ్వజాః సర్వే ఛిన్నకార్ముకవేష్టనాః । రణమధ్యాదపయయుః పార్థబాణాభిపీడితాః
వారి పతాకాలు కోసబడినవి, విల్లు తాడులు తెగిపోయినవి. అర్జునుడి బాణాల తాకిడికి తట్టుకోలేక, వారు యుద్ధం మధ్య నుంచి వెనక్కు వెళ్లిపోయారు.
తతః ప్రహస్య బీభత్సుర్వైరాటిమిదమబ్రవీత్ । ఏతం మే ప్రాపయేదానీం తాలం సౌవర్ణముచ్ఛ్రితమ్
ఆ సమయంలో భీమసేనుడు నవ్వుతూ, మత్స్య రాజును చూచి ఇలా అన్నాడు: 'ఇప్పుడు ఆ ఎత్తైన బంగారు తాళిపండు నాకు తీసుకురా.'
మేఘమధ్యే యథా విద్యుదుజ్జ్వలన్తీ పునః పునః । అసౌ శాన్తనవో భీష్మస్తత్ర యాహి పరంతప
మేఘాల మధ్య మెరుపు మళ్లీ మళ్లీ మెరిసినట్టు, అక్కడ శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు ప్రకాశిస్తున్నాడు. శత్రువులను భయపెట్టేవాడా! నీవు అతని వైపు వెళ్లు.
అస్రాణి తస్య దివ్యాని దర్శయిష్యామి సంయుగే। ఘోరరూపాణి చిత్రాణి లఘూని చ గురూణి చ
ఆ యుద్ధంలో నేను అతనికి నా దివ్యాయుధాలను చూపిస్తాను. అవి భయంకరమైన రూపంలో, అద్భుతంగా, కొన్నిటి తూగుడు తక్కువగా, మరికొన్నిటి భారంగా ఉంటాయి.
అస్మాకం పోషకో నిత్యమాబాల్యాన్మత్స్యభూమిప। శ్రేయస్కామీ సదాఽస్మాకం యోగక్షేమకరః సదా
మత్స్య రాజు చిన్నప్పటి నుంచే మనకు పోషకుడు. మన శ్రేయస్సు కోరి, ఎప్పుడూ మన సంక్షేమాన్ని కాపాడుతూ ఉంటాడు.
తస్యాఙ్కే విర్ధితో బాల్యే తద్యోత్స్యేఽనేన సాంప్రతమ్। అస్మాకం ధార్తరాష్ట్రాణాం శమకామో దివానిశమ్
చిన్నప్పుడు ఆయన మోకాలిపై పెరిగాను. ఇప్పుడు ఆయనే నాతో యుద్ధం చేయబోతున్నాడు. ధృతరాష్ట్రుని కుమారులమైన మనకోసం ఆయన రాత్రింబవళ్లు శాంతిని కోరుతూ ఉంటాడు.