అవిషహ్య శరాన్సర్వే పార్థచాపచ్యుపాన్రణే। ఉదక్ప్రయాన్తి విధ్వస్తా రథేభ్యో రథినస్తదా। సాదినశ్చాశ్వపృష్ఠేభ్యో భూమౌ చాపి పదాతయః
యుద్ధంలో అర్జునుని బాణాలను తట్టుకోలేక, రథయోధులు తమ రథాల నుంచి, కుదిరాలపై ఉన్నవారు కుదిరాల నుంచి, కాలుపడవారు భూమిపై నుంచి పారిపోయారు.
శరైస్తు తాడ్యమానానాం కవచానాం మహాత్మనామ్। తామ్రరాజతలౌహానాం ప్రాదురాసీన్మహాస్వనః
తామ్రం, వెండి, ఇనుప కవచాలపై బాణాలు తగిలినప్పుడు, ఆ మహాత్ముల కవచాల నుంచి పెద్ద శబ్దం వినిపించింది.
ఛన్నమాయోధనం జజ్ఞే శరీరైర్గతచేతసామ్। శ్రాన్త్యా గలితశస్త్రాణాం పతతామశ్వసాదినామ్
యుద్ధభూమి, శ్రమతో ఆయుధాలు చేతుల నుంచి జారిపడిన, శరీరాలు నేలపై విగతజీవుల్లా పడి ఉండటంతో, మరణంతో కప్పబడినట్టయింది.
శూన్యాన్కుర్వన్రథోపస్థాన్మానవైరాస్తృణోన్మహీమ్। ప్రనృత్యన్నివ సంగ్రామే చాపహస్తే ధనంజయః
ధనంజయుడు విల్లు చేత పట్టుకుని, యుద్ధంలో నాట్యం చేస్తున్నట్టు కనిపించాడు. రథాలపై ఎవరూ లేక, నేల మొత్తం మృతదేహాలతో నిండిపోయింది.
శిరాంస్యపాతయత్సఙ్ఖ్యే క్షత్రియాణాం నరర్షభః। శ్రుత్వా గాణ్డీవనిర్ఘోషం విష్ణూజితమివాశనే। త్రస్తాని సర్వసైన్యాని వ్యలీయన్త చ భాగశ
మనుషులలో శ్రేష్ఠుడైన అర్జునుడు, యుద్ధంలో క్షత్రియుల తలలు కోసేశాడు. గాండీవం మోగిన శబ్దం విష్ణువు గర్జనలా వినిపించగా, భయంతో అన్ని సైన్యాలు చెల్లాచెదురయ్యాయి.
కుణ్డలోష్ణీషధారీణి జాతరూపస్రజాని చ। పతితాని స్మ దృశ్యన్తే శిరాంసి కరణమూర్ధని
కుండలాలు, పాగాలు, బంగారు హారాలు — ఇవన్నీ తెగిన తలలపై, చేతులు, తలల దగ్గర నేలపై పడిపోతూ కనిపించాయి.
విశిఖోన్మథితైర్గాత్రైర్బాహుభిశ్చ సకార్ముకైః। సహస్తాభరణైశ్చాన్యైః ప్రచ్ఛన్నా భాతి మేదినీ
బాణాలతో చీలిన శరీరాలు, విల్లు పట్టుకున్న చేతులు, ఆభరణాలతో అలంకరించిన ఇతర చేతులతో భూమి మొత్తం కప్పబడి, ఆ భూమి ప్రకాశిస్తూ కనిపించింది.
శిరసాం పాత్యమానానాం సమరే నిశితైః శరైః। అశ్మవృష్టిరివాకాశాదభవద్భరతర్షభ
పోరులో పదునైన బాణాలతో తలలు పడిపోతుండగా, ఆకాశం నుంచి రాళ్ల వర్షం కురిసినట్లుగా దృశ్యమైంది, ఓ భరత వంశశిరోమణీ!
దర్శయిత్వా తదాఽఽత్మానం రౌద్రం రౌద్రపరాక్రమః। జఘాన సమరే శూరాఞ్ఛతశోఽథ సహస్రశః
అప్పుడు ఆ రౌద్ర పరాక్రమి తన భయంకరమైన స్వరూపాన్ని చూపిస్తూ, యుద్ధంలో వందలాది, వేలాది వీరులను సంహరించాడు.
తథావరుద్ధశ్చారణ్యే దశవర్షాణి త్రీణి చ। క్రోధాగ్నిముత్ససర్జాజౌ ధార్తరాష్ట్రేషు పాణ్డవః
అలా అరణ్యంలో పదమూడు సంవత్సరాలు బాధపడిన పాండవుడు, ధృతరాష్ట్ర కుమారులపై యుద్ధంలో కోపాగ్ని వెలువరించాడు.
తస్య తద్దహతః సైన్యం దృష్ట్వా చాస్య పరాక్రమమ్। సర్వే శాన్తిపరా యోధా ధార్తరాష్ట్రస్య భారత
అతని సైన్యం కాలిపోతూ, అతని పరాక్రమాన్ని చూసి, ధృతరాష్ట్రుని యోధులందరూ శాంతిని కోరారు, ఓ భరత వంశీయా!
యథా నలవనం నాగః ప్రభిన్నః షష్టిహాయనః। ఏవం సర్వానపామృద్రాదర్జునః శస్త్రతేజసా
యాభై ఆరు సంవత్సరాల ఏనుగు నలువనాన్ని నాశనం చేసినట్లే, అర్జునుడు తన ఆయుధాల తేజంతో శత్రువులందరినీ సంహరించాడు.
విద్రావ్య చ తతః సైన్యం త్రాసయిత్వా మహారథాన్। అర్జునో జయతాంశ్రేష్ఠః పర్యావర్తత భారత
సైన్యాన్ని పారదోడి, మహారథులను భయపెట్టి, విజయవంతులలో అగ్రగణ్యుడైన అర్జునుడు తిరిగి వెళ్ళాడు, ఓ భరత వంశీయా!
తస్య మార్గాన్విచరతో నిఘ్నతశ్చ రణాజిరే । ప్రావర్తత నదీ ఘోరా శోణితాన్త్రతరఙ్గిణీ
తన మార్గంలో శత్రువులను చంపుతూ పోరుబీదిలో సాగిపోతుండగా, రక్తంతో, అంత్రములతో అలలు ఎగిసే భయంకరమైన నది ప్రవహించసాగింది.
అస్థిశైవాలసంబాధాం సంగ్రామే పార్థనిర్మితామ్ । శరచాపప్లవాం ఘోరాం మాంసశోణితకర్దమామ్
అస్థులు, తురగలు మేళవిన, పార్థుడు యుద్ధంలో సృష్టించిన, బాణాలు విల్లులతో నిండిన, మాంసం రక్తంతో మురికైన భయంకరమైన నది.
రథోడుపాం చాన్త్రసర్పాం కేశశైవాలశాడ్వలామ్। కరవాలాసిపాఠీనాం చామరోష్ణీషఫేనిలామ్
రథాలు నక్షత్రాల్లా, అంత్రములు పాముల్లా, జుట్టు తురగలు పచ్చికల్లా, కత్తులు, ఖడ్గాల పంకజాలతో నది నిండిపోయింది.
అశ్వగ్రీవామహావర్తాం కబన్ధజలమానుషామ్। కాకకఙ్కరుతాం తీవ్రాం సారసక్రౌఞ్చనాదితామ్
అశ్వగ్రీవాలు పెద్ద వలయాల్లా, శరీరాలు జలంలా, కాకులు, గద్దల అరుపులతో, సారసాలు, క్రౌంచపక్షుల కేకలతో నది మారుమోగింది.
సింహనాదమహానాదాం శఙ్ఖస్వనమహాస్వనామ్ । వీరోత్తమాఙ్గపద్మాఢ్యాం శరచాపమహానలామ్
సింహగర్జనలు, శంఖధ్వనులతో మారుమోగుతూ, వీరుల శరీర భాగాలు కమలాల్లా అలంకరించబడి, బాణాలు, విల్లు అగ్నిలా మండుతున్నాయి.
పదాతిమత్స్యకలుషాం గజశీర్షకకచ్ఛపామ్। గోమాయుగసంఘుష్టాం మాంసమఞ్జాభికర్దమామ్
పదాతులు, చేపలు, మట్టి కలిసిన, ఏనుగు తలలు, తాబేళ్ళతో నిండిన, గోమాయుల అరుపులతో మారుమోగే, మాంసపు ముద్దలతో మురికైన నది.
ప్రావర్తయన్నదీం ఘోరాం పిశాచగణసేవితామ్ । అపారామనివాసాం చ రక్తోదాం సర్వతో వృతామ్
పిశాచులు సంచరించే, ఎటూ అడ్డుకట్టలేని, నివాసానికి అనర్హమైన, చుట్టూ రక్తమే ప్రవహించే భయంకరమైన నదిని అతడు ప్రవహింపజేశాడు.
అభీక్ష్ణమకరోత్పార్థో నదీముత్తమశోణితామ్। గజవర్మమహాద్వీపామశ్వదేహమహాశిలామ్
పార్థుడు పునఃపునః రక్తపు గొప్ప నదిని సృష్టించాడు. ఆ నదిలో ఏనుగు కవచాలు దీవుల్లా, గుర్రపు శరీరాలు పెద్ద రాళ్లలా ఉన్నాయి.
పదాతిదేహసంఘాటాం రథావలిమహాతరుమ్। కేశశాద్వలసంఛన్నాం సుతరాం భీతిదాం నృణామ్
పదాతుల శరీరాల గుంపులతో, రథాల వరుసలు పెద్ద వృక్షాల్లా, జుట్టు, పచ్చికతో కప్పబడి, ఆ నది మనుషులకు తీవ్రమైన భయాన్ని కలిగించింది.
అగాధరక్తోదవహాం యమసాగరగామినీమ్। దుస్తరాం భీరుమర్త్యానాం శూరాణాం సుతరాం నృప। ప్రావర్తయన్నదీమేవం భీషణాం పాకశాసనిః
రక్తపు లోతైన నీటిని మోసుకెళ్తూ, యమునది వైపు ప్రవహిస్తూ, భయపడే మనుషులకు దాటి పోవడం అసాధ్యం, కానీ వీరులకు సులభంగా దాటి పోయేలా, పాకశాసనుడు ఆ భయంకరమైన నదిని ప్రవహింపజేశాడు.
తస్యాదదానస్య శరాన్సన్దధానస్య ముఞ్చతః। వికర్షతశ్చ గాణ్డీవం న కించిద్దదృశేఽన్తరమ్
అతడు బాణాలు తీస్తూ, అమర్చి, వదులుతూ, గాండీవాన్ని లాగుతూ ఉండగా, ఏ మాత్రం విరామం కనబడలేదు.
ఏవం విద్రావ్య తత్సైన్యం పార్థో భీష్మముపాద్రవత్। త్రస్తేషు సర్వసైన్యేషు కౌరవ్యస్య మహాత్మనః
అలా ఆ సైన్యాన్ని పారద్రోసిన తర్వాత, అర్జునుడు భీష్ముని వైపు ముందుకు వెళ్లాడు. అప్పుడు గొప్ప హృదయమున్న కౌరవుని సైన్యం అంతా భయంతో వణికిపోయింది.
బాణాన్ధనుషి సంధాయ చతురః పాకశాసనిః। భీష్మం చ ప్రాహిణోద్భీతస్తం ద్వాభ్యామభ్యవాదయత్
వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన అర్జునుడు తన విల్లులో నాలుగు బాణాలను పెట్టి, వేగంగా భీష్మునిపై వదిలాడు. మరో రెండు బాణాలతో అతన్ని నమస్కరించాడు.
తస్య కర్ణాన్తికం గత్వా ద్వావబ్రూతాం చ కౌశలమ్ । సోఽప్యాశీరవదద్భీష్మః కౌన్తేయో జయతామితి
ఆ రెండు బాణాలు కర్ణుని దగ్గరికి చేరి, అర్జునుడి నైపుణ్యాన్ని చూపించాయి. భీష్ముడు ఆనందంగా, 'కుంతీ కుమారుడు ఎప్పుడూ విజయం సాధించాలి' అని ఆశీర్వదించాడు.
నరసింహముపాయాన్తం జిగీషన్తం పరాన్రణే। వృషసేనోఽభ్యయాత్తూర్ణం యోద్ధుకామో ధనంజయమ్
పరులను యుద్ధంలో జయించాలనే ఉద్దేశంతో నరసింహుడు అర్జునుడు ముందుకు వస్తుండగా, వృషసేనుడు కూడా ధనంజయునితో యుద్ధం చేయాలని ఆశించి వేగంగా ఎదురుగా వచ్చాడు.
వైకర్తనాత్మజో వీరః సంగ్రామే లోకవిశ్రుతః। శౌర్యవీర్యాదిభిః కర్ణాద్బిమ్బాద్విమ్బ ఇవోద్ధృతః
కర్ణుని కుమారుడైన వృషసేనుడు యుద్ధంలో తన శౌర్యంతో, పరాక్రమంతో ప్రపంచంలో ప్రసిద్ధి పొందాడు. అతడు కర్ణుని ప్రతిబింబంలా, కర్ణుని నుంచే పుట్టినట్టు కనిపించాడు.
ఆత్మనా యుధ్యతస్తస్య వృషసేనస్య పాణ్డవః । ముహూర్తం తస్య తద్దృష్ట్వా హస్తలాఘవపౌరుషే। తుతోష చ తతః పార్థో వృషసేనపరాక్రమమ్
వృషసేనుడు తన శక్తినంతా పెట్టి యుద్ధం చేస్తుండగా, పాండవుడు కొంతసేపు అతని చేతి నైపుణ్యాన్ని, బలాన్ని గమనించి, వృషసేనుని ధైర్యానికి సంతోషించాడు.