ఉక్త్వా తమేవం బీభత్సురర్జునః పునరబ్రవీత్। పాణ్డవో రథినాం శ్రేష్ఠో భారద్వాజం సమీక్ష్య తు
ఇలా చెప్పిన తరువాత, బీభత్సుడు అర్జునుడు మళ్లీ రథయోధులలో శ్రేష్ఠుడైన అతనితో, భరద్వాజుని కుమారుడి వైపు చూస్తూ మాట్లాడాడు.
యత్రైషా కాఞ్చనీ వేదిర్దృశ్యతేఽగ్నిశిఖోపమా । ఉచ్ఛ్రితా కాఞ్చనే దణ్డే పతాకాభిరలంకృతా
'అక్కడ అగ్నిశిఖ వలె ప్రకాశించే ఆ బంగారు వేదిక కనిపిస్తోంది. అది బంగారు దండంపై ఎత్తుగా ఉంది, పతాకలతో అలంకరించబడి ఉంది.'
తత్ర మాం వహ భద్రం తే ద్రోణం యోత్స్యామి సత్తమమ్। భారద్వాజేన యోత్స్యేఽహమాచార్యేణ మహాత్మనా
అయ్యా రథసారధి, నన్ను అక్కడికి తీసుకెళ్ళు. నేను ధ్రోణునితో, యోధులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆచార్యుడితో యుద్ధం చేయాలి. భరద్వాజుని కుమారుడైన ఆ మహాత్మునితో నేను పోరాడతాను.
అమీ శోణాః ప్రకాశన్తే తురగాః సాధువాహినః । ముక్తా రథవరే తస్య సర్వశిక్షావిశారదాః
అక్కడ ఆ ఎర్రగుర్రాలు ఎంత అందంగా మెరిసిపోతున్నాయో చూడు. అవి బాగా శిక్షణ పొందినవి, అతని గొప్ప రథానికి జోడించబడ్డాయి. అవన్నీ అన్ని విద్యల్లో నిపుణులు.
యతో రథవరే శూరః సర్వశస్త్రభృతాంవరః। స్నిగ్ధవైడూర్యసంకాశస్తామ్రాక్షః ప్రియదర్శనః
అక్కడ ఉన్న ఆ ధైర్యవంతుడైన రథసారధి, ఆయుధధారులందరిలో శ్రేష్ఠుడు. అతని శరీరం మెరిసే వజ్రంలా, కాంచన కళ్లతో, అందంగా కనిపిస్తున్నాడు.
ఆదిత్య ఇవ తేజస్వీ బలవీర్యసమన్వితః। సర్వలోకధనుఃశ్రేష్ఠః సర్వలోకేషు పూజితః। అఙ్గిరోశనసోస్తుల్యో నయే బుద్ధిమతాంవరః
ఆయన సూర్యుడిలా ప్రకాశవంతుడు, బలంతో, వీర్యంతో నిండినవాడు. అన్ని లోకాలలో ధనుర్విద్యలో శ్రేష్ఠుడు, అందరి చేత గౌరవించబడేవాడు. నయమార్గంలో, బుద్ధిమంతులలో అంగిరసుడు, ఉశనసులా సమానుడు.
చత్వారో నిఖిలా వేదాః సాఙ్గోపాఙ్గాః సలక్షణాః । ధనుర్వేదశ్చ కార్త్స్న్యేన బ్రాహ్మం చాస్త్రం ప్రతిష్ఠితమ్
ఆయనలో నాలుగు వేదాలు, వాటి ఉపవేదాలు, లక్షణాలతో సహా సంపూర్ణంగా స్థిరంగా ఉన్నాయి. ధనుర్వేదం కూడా పూర్తిగా తెలుసు. బ్రహ్మాస్త్ర విద్య కూడా ఆయనలో స్థిరంగా ఉంది.
పురాణమితిహాసశ్చ అర్థవిద్యా చ మానవమ్ । భారద్వాజే సమస్తాని సర్వాణ్యేతాని సాంప్రతమ్
పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, ధనవిద్య, మానవ ధర్మాలు — ఇవన్నీ ఇప్పుడు భరద్వాజుని కుమారుడైన ధ్రోణునిలో సంపూర్ణంగా ఉన్నాయి.
క్షమా దమశ్చ సత్యం చ తేజో మార్దవమార్జవమ్ । ప్రతిష్ఠితా గుణా యస్మిన్బహవో ద్విజసత్తమే
ఆ ద్విజశ్రేష్ఠునిలో సహనం, ఇంద్రియనిగ్రహం, సత్యం, తేజస్సు, మృదుత్వం, నేరుగా ఉండడం వంటి అనేక మంచి లక్షణాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి.
యస్యాహమిష్టః సతతం మమ చేష్టః సదా చ సః। క్షత్రధర్మం పురస్కృత్య తేన యోత్స్యే హి సాంప్రతమ్
ఆయన ఎప్పుడూ నన్ను ఇష్టపడతాడు, నేనూ ఎప్పుడూ ఆయన్ని ఇష్టపడతాను. అయినా క్షత్రియ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ ఇప్పుడు ఆయన్ని నేను యుద్ధానికి ఆహ్వానిస్తున్నాను.
ఆచార్యం ప్రాపయేదానీం మమోత్తర మహారథమ్। అపరం పశ్య సంగ్రామమద్భుతం మమ తస్య చ
ఇప్పుడు నన్ను ఆ ఆచార్యుని దగ్గరకు తీసుకెళ్ళు. నా శత్రువైన ఆ మహారథునితో ఇంకొక అద్భుతమైన యుద్ధాన్ని చూడు.
ఉత్తరస్త్వేవముక్తోఽశ్వాంశ్చోదయామాస తం ప్రతి । ఆజగామార్జునరథో భారద్వాజరథం ప్రతి
అలా అన్న తరువాత ఉత్తరుడు గుర్రాలను ముందుకు నడిపించాడు. అర్జునుని రథం భరద్వాజుని రథం వైపు వెళ్లింది.
తమాపతన్తం వేగేన పాణ్డవం సరథం రణే। ద్రోణోప్యభ్యద్రవత్పార్థం మతో మత్తమివ ద్విపమ్
పాండవుడు తన రథంతో యుద్ధానికి వేగంగా దూసుకొస్తుండగా, ధ్రోణుడు కూడా పార్థుని మీద కోపంతో ఉన్న ఏనుగులా ఎదురెళ్లాడు.
స తు రుక్మరథం దృష్ట్వా కౌన్తేయః సమభిద్రుతమ్। ఆచార్యం తం మహాబాహుః ప్రాఞ్జలిర్వాక్యమబ్రవీత్
ఆ బంగారు రథం తనవైపు వస్తున్నదాన్ని చూసి, కుంతీ కుమారుడు, బలవంతుడు, చేతులు జోడించి ఆచార్యునికి ఇలా అన్నాడు.
ఉషితాః స్మో వనే వాసం ప్రతికర్మచికీర్షవః । కోపం నార్హసి నః కర్తుం సదా సమరదుర్జయ
మేము అడవిలో నివసించాము, మన ఋణాన్ని తీర్చాలని కోరుకున్నాము. యుద్ధంలో ఎప్పుడూ ఓడించలేని మీరు మాపై కోపపడకండి.
అహం తు తాడితః పూర్వం ప్రహరేయం తవానఘ । ఇతి మే వర్తతే బుద్ధిస్తద్భవాన్క్షన్తుమర్హతి
అయితే, ముందుగా నేను దెబ్బ తిన్నాను కాబట్టి ఇప్పుడు మిమ్మల్ని కొట్టవచ్చు అని నా మనసులో ఉంది. దయచేసి దీనిని క్షమించండి.
తతః ప్రాధ్మాపయచ్ఛఙ్ఖం భేరీపటహవాదితమ్ । వ్యక్షోభత బలం సర్వముద్ధూతమివ సాగరమ్
అప్పుడే శంఖాలు, బేరీలు, పటాహాలు మోగించబడ్డాయి. మొత్తం సైన్యం సముద్రం అలలు లాగ ఊగిసలాడింది.
తతస్తు ప్రాహిణోద్ద్రోణః శరానథ స వింశతిమ్। అప్రాప్తానేవ తాన్పార్థశ్చిచ్ఛేద కృతహస్తవాన్
తర్వాత ధ్రోణుడు ఇరవై బాణాలు వదిలాడు. కానీ పార్థుడు, చేతిలో నైపుణ్యంతో, అవి చేరకముందే వాటిని కోసేశాడు.
తతః శరసహస్రేణ రథం పార్థస్య వీర్యవాన్ । అవాకిరత్తతో ద్రోణః శీఘ్రహస్తం ప్రదర్శయన్
తర్వాత ధ్రోణుడు తన వేగవంతమైన చేతిని చూపిస్తూ, వెయ్యి బాణాలతో పార్థుని రథాన్ని ముంచెత్తాడు.
ఏవం ప్రవవృతే యుద్ధం భారజ్వాజకిరీటినోః
అలా భరద్వాజుని కుమారుడు, కిరీటధారి అర్జునుని మధ్య యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
అశ్వాఞ్శోణాన్మహావేగాన్హంసవర్ణైస్తు వాజిభిః । మిశ్రితాన్సమరే దృష్ట్వా వ్యస్మయన్త పృథగ్జనాః
పోరుబీదిలో ఎర్రగాల్లు, హంసల వర్ణంలో ఉన్న తెల్లగాల్లు కలిసిపోతూ పరుగెత్తుతుంటే, చూసిన ప్రతి ఒక్కరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
రథం రథేన పార్థస్య సమాహత్య పరంతపః । హర్షయుక్తస్తదాఽఽచార్యః ప్రత్యగృహ్ణాత్స పాణ్డవమ్
ఆ సమయానికి ఆనందంతో ఉన్న గురువు, అర్జునుడి రథాన్ని ఎదుర్కొంటూ తన రథాన్ని నడిపి, పాండవుని ఎదుర్కొన్నాడు.
సమాశ్లిష్టావివాన్యోన్యం ద్రోణపాణ్డవయోర్ధ్వజౌ । దృష్ట్వా ప్రాకమ్పత ముహుర్భారతానాం మహాచమూః
ద్రోణుడు, పాండవుని జెండాలు ఒకదానికొకటి చుట్టుకున్నట్టు కనిపించగా, భారతుల మహాసేన మళ్లీ మళ్లీ వణికిపోయింది.
తత్తు యుద్ధం ప్రవవృతే హ్యాచార్యస్యార్జునస్య చ। విముఞ్చతోః శరానుగ్రాన్విశిఖాన్దీప్తతేజసః
ఆ సమయంలో గురువు, అర్జునుడు ఇద్దరూ ఉగ్రమైన, ప్రకాశవంతమైన బాణాలను వదులుతూ యుద్ధాన్ని ప్రారంభించారు.
తౌ వీరౌ వీర్యసంపన్నౌ దృష్ట్వా సమరమూర్ధని। ఆచార్యశిష్యౌ రథినౌ కృతవీర్యౌ తరస్వినౌ
ఆ ఇద్దరు వీరులను, పరాక్రమంతో నిండిన గురువు-శిష్యులను, మహారథులను, యుద్ధపు ముందుబాటులో ఉన్నవారిని చూసి—
ఉభౌ విశ్రుతకర్మాణావుభౌ శ్రమగతౌ జయే। ఉభావతిరథౌ లోకే హ్యుభౌ పరపుంరజయౌ। క్షిపన్తౌ శరజాలాని క్షత్రియాన్మోహ ఆవిశత్
ఇద్దరూ ప్రసిద్ధి చెందినవారు, ఇద్దరూ విజయాన్ని కోరేవారు, ఇద్దరూ లోకంలో పేరుగాంచినవారు, ఇద్దరూ శత్రువులను జయించినవారు— వీరు బాణవర్షాన్ని వదులుతుండగా, క్షత్రియులు గందరగోళానికి లోనయ్యారు.
వ్యస్మయన్త నరాః సర్వే ద్రోణార్జునసమాగమే। నరాణాం బ్రువతాం వాక్యం శ్రూయతే స మహాస్వనః
ద్రోణుడు, అర్జునుడు ఎదురెదురుగా పోరాడుతుండగా, అందరూ ఆశ్చర్యంతో చూశారు. యోధులు మాట్లాడిన మాటలు ఘనంగా మారుమోగాయి.
ద్రోణం హి సమరే కోఽన్యో యోద్ధుమర్హత్యథార్జునాత్। రౌద్రః క్షత్రియధర్మోఽయం గురం వై యదయోధయత్
పోరులో ద్రోణునితో యుద్ధం చేయగలిగేది అర్జునుడికే సాధ్యం. శిష్యుడు తన గురువుతో యుద్ధం చేయడం నిజంగా కఠినమైన క్షత్రియ ధర్మమే.
ఇత్యబ్రువఞ్జనాస్తత్ర సంగ్రామశిరసి స్థితాః । తౌ సమీక్ష్య తు సంరబ్ధౌ సన్నికృష్టౌ మహారథౌ
పోరుబీదిలో నిలబడి ఉన్నవారు, ఆ ఇద్దరు మహారథులు కోపంతో దగ్గరగా పోరాడుతుండటం చూసి ఇలా అన్నారు.
ఛాద్యేతాం శరౌఘైస్తావన్యోన్యముపరాజితౌ । సంయుగే సంచకాశేతాం కాలసూర్యావివోదితౌ
బాణాల వర్షంతో ఒకరినొకరు కప్పేస్తూ, పోరులో ఇద్దరూ పరస్పరం పైచేయి సాధించేందుకు పోటీ పడుతూ, కాలుడు, సూర్యుడు కలిసినట్టు ప్రకాశించారు.