సవిష్ఫులిఙ్గోజ్జ్వలభీమఘోషః కోపేన్ధనః కేతుశిఖః శరార్చిః । కర్ణాగ్నిరస్త్రానిలభీమవాతో బభౌ దిధక్షన్నివ పార్థకక్షమ్
పార్ధుని జెండా మంటలు చిమ్ముతూ, భయంకరమైన శబ్దంతో, శరాల్లాంటి అగ్రభాగంతో, కర్ణుని ఆయుధాగ్నికి శరాల గాలితో ఊదబడినట్లు, పార్ధుని సైన్యాన్ని కాల్చాలనేలా కనిపించింది.
స్వనేమిశఙ్ఖస్వనభీమఘోషశ్చలత్పతాకోజ్జ్వలభీమవిద్యుత్। పార్థామ్బుదః శస్త్రశరామ్బుధారః కర్ణానలం సంశమయాంచకార
పార్థుని రథం చక్రాల, శంఖాల ఘోషతో, ఊగిపడే జెండాతో, మెరుపులతో కూడి, ఆయుధాలు, బాణాల వర్షాన్ని కురిపించి, కర్ణుని అగ్నిని ఆర్పింది.
తేనాతివిద్ధః సమరే కిరీటీ ప్రబోధితః సింహ ఇవ ప్రసుప్తః। గాణ్డీవధన్వా ప్రవరః కురూణాం ప్రతత్వరే కర్ణవధాయ జిష్ణుః
యుద్ధంలో తీవ్రంగా గాయపడిన కిరీటధారి, నిద్రలేచిన సింహంలా ఉప్పొంగాడు. కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడైన జిష్ణువు, కర్ణుణ్ని సంహరించేందుకు వేగంగా ముందుకు దూసుకెళ్లాడు.
స బ్రాహ్మమస్త్రం సమరే కిరీటీ ప్రాదుశ్చకారాద్భుతవీర్యకర్మా । సన్తాపయన్కర్ణరథం శరౌఘైర్లోకానిమాన్త్సూర్య ఇవాంశుమాలీ
అప్పుడు కిరీటధారి, అద్భుతవీర్యశాలి, యుద్ధంలో బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి, బాణాల ప్రవాహంతో కర్ణుని రథాన్ని కాల్చాడు. అది సూర్యుడు తన కిరణాలతో లోకాల్ని వేధించడంలా కనిపించింది.
స హస్తినేవాభిహతో గజేన్ద్రః ప్రగృహ్య భల్లాన్నిశితాన్నిషఙ్గాత్। ఆకర్ణపూర్ణే తు ధనుర్వికృష్య వివ్యాధ బాణైరథ సూతపుత్రమ్
అప్పుడా గజేంద్రుడు ఇంకొక ఏనుగు దెబ్బతిన్నట్టు, తన కవ్వులోంచి పదునైన బాణాలను తీసుకుని, విల్లును పూర్తిగా లాగి, ఆ బాణాలతో సూతపుత్రుడిని గాయపరిచాడు.
అథాస్య బాహూ సశిరో లలాటం గ్రీవామురః స్కన్ధభుజాన్తరం చ। కర్ణస్య పార్థో యుధి నిర్బిభేద వజ్రైరివాద్రిం భగవాన్మహేన్ద్రః
తర్వాత పార్థుడు యుద్ధంలో కర్ణుని చేతులు, తల, నుదురు, మెడ, ఛాతీ, భుజాల మధ్యని భాగాన్ని బాణాలతో పొడిచాడు. అది మహేంద్రుడు వజ్రాయుధంతో కొండను చీల్చినట్టు ఉండింది.
స పార్థముక్తానవిషహ్య బాణాన్ గజో గజేనేవ జితస్తరస్వీ। విహాయ సంగ్రామశిరోపయాతో వైకర్తనః పార్థశరాభితప్తః ।। 77
పార్థుడు వదిలిన బాణాలను తట్టుకోలేక, వేగవంతుడైన కర్ణుడు, మరో ఏనుగుతో ఓడిపోయిన ఏనుగు లాగా, యుద్ధరంగం ముందు భాగాన్ని వదిలి వెనక్కు వెళ్లిపోయాడు.
జితం వైకర్తనం దృష్ట్వా పార్థో వైరాటిమబ్రవీత్। స్థిరో భవ త్వం సంగ్రామే జయోఽస్మాకం నృపాత్మజః
కర్ణుడు ఓడిపోయినదాన్ని చూసి, పార్థుడు వైరాటిపుత్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'యుద్ధంలో ధైర్యంగా నిలబడు రాజకుమారా, విజయం మనదే.'
యావచ్ఛఙ్ఖముపాధ్యాస్యే ద్విషతాం రోమహర్షణమ్। అవిక్లబమసంభ్రాన్తమవ్యక్తహృదయేక్షణమ్
'నేను శంఖాన్ని ఊదే వరకు, అది శత్రువులకు గుబురుపుట్టేలా చేస్తుంది. నీవు స్థిరంగా, భయపడకుండా, మనసు నిలబెట్టుకుని ఉండు.'
యాహి శీఘ్రం యతో ద్రోణో మమాచార్యో రణే స్థితః ।। తథా సంక్రీడమానస్య అర్జునస్య రణాజిరే
'వేగంగా వెళ్లు, నా గురువు ద్రోణుడు యుద్ధరంగంలో ఉన్న చోటికి.' అలా అర్జునుడు యుద్ధంలో ఆనందంగా పోరాడుతూ—
బలం సత్వం చ తేజశ్చ లాఘవం చ వ్యవర్ధత ।। తచ్చాద్భుతమభిప్రేక్ష్య భయముత్తరమావిశత్
—అతని బలమూ, ధైర్యమూ, తేజస్సూ, చురుకుదనం మరింత పెరిగాయి. ఆ అద్భుతాన్ని చూసి అందరిలో భయము పుట్టింది.
అస్త్రాణాం తవ దివ్యానాం శరౌఘాన్క్షిపతః శితాన్। మనో మే ముహ్యతేఽత్యర్థం తవ దృష్ట్వా పరాక్రమమ్
'నీవు ఆకాశమంత పదునైన దివ్యాస్త్రాలను వదులుతున్నప్పుడు, నీ పరాక్రమాన్ని చూసి నా మనసు బాగా అయోమయంగా మారుతోంది.'
ద్వైధీభూతం మనో మహ్యం భయాద్భరతసత్తమ । అదృష్టపూర్వం పశ్యామి తవ గాణ్డీవనిస్వనమ్
'భరతశ్రేష్ఠా, భయంతో నా మనసు రెండు ముక్కలైపోయింది. నీ గాండీవం శబ్దాన్ని నేను ఇంతకుముందు ఎప్పుడూ వినలేదు.'
తవ బాహుబలం చైవ ధనుః కర్షయతో బహు। తవ తేజో దురాధర్షం యథా విష్ణోస్త్రివిక్రమే
'నీవు విల్లు లాగుతున్నప్పుడు నీ భుజబలం, నీ అధిక తేజస్సు, ఇవన్నీ విష్ణువు మూడు అడుగుల్లా ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేనివి.'
తముత్తరశ్చిత్రమవేక్ష్య గాణ్డివం శరాంశ్చ ముక్తాన్సహసా కిరీటినా । భీతోఽబ్రవీదర్జునమాజిమధ్యే నాహం తవాశ్వాన్విషహే నియన్తుమ్
అర్జునుడు గాండీవం నుండి ఒక్కసారిగా ఎన్నో బాణాలను వదులుతున్న దృశ్యాన్ని చూసి, ఉత్తరుడు భయంతో యుద్ధమధ్యంలో అర్జునునితో అన్నాడు: 'నీ గుర్రాలను నేను నియంత్రించలేను.'
తమబ్రవీత్కించిదివ ప్రహస్య గాణ్డీవధన్వా ద్విషతాం నిహన్తా । మయా సహాయేన కుతోఽస్తి తే భయం ప్రేహ్యుత్తరాశ్వాననుమన్త్ర్య వాహయ
దానికి గాండీవధారి, శత్రువులను నాశనం చేసే అర్జునుడు చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు: 'నేను నీతో ఉన్నప్పుడు నీకు ఏమి భయం? ముందుకు పో, గుర్రాలను ప్రోత్సహించు.'
ఆశ్వాసితస్తేన ధనంజయేన వైరాటిరశ్వాన్ప్రతుతోదయ శీఘ్రమ్। ధనంజయశ్చాపి వికృష్య చాపం విష్ఫారయామాస మహేన్ద్రకల్పః
ధనుంజయుడు ధైర్యం చెప్పిన తరువాత, వైరాటిపుత్రుడు గుర్రాలను వేగంగా నడిపాడు. ధనుంజయుడు కూడా మహేంద్రుడిలా విల్లు లాగి, గట్టిగా శబ్దం చేశాడు.
ఉత్తరం చైవ బీభత్సురబ్రవీత్పునరర్జునః । న భేతవ్యం మయా సార్ధం తాత సంగ్రామమూర్ధని
ఆ తర్వాత బీభత్సుడు అర్జునుడు మళ్లీ ఉత్తరునితో ఇలా అన్నాడు: 'తాతా, యుద్ధంలో నేను నీతో ఉన్నప్పుడు భయపడవద్దు.'
రాజపుత్రోఽసి తే భద్రం కులే మహతి మాత్స్యకే। జాతస్త్వం క్షత్రియకులే న విషీదితుమర్హసి
'నీవు రాజకుమారవు, గొప్ప మత్స్య వంశంలో పుట్టావు. నీవు క్షత్రియ కుటుంబంలో జన్మించావు, నీకు నిరాశపడటం తగదు.'
ధృతిం కృత్వా సువిపులాం రాజపుత్ర రథం మమ। యుధ్యమానస్య సంగ్రామే రాజభిః సహ వాహయ
'రాజకుమారా, ధైర్యంగా ఉండు. నేను రాజులతో యుద్ధం చేస్తుంటే నా రథాన్ని నీవు నడిపించు.'
ఉక్త్వా తమేవం బీభత్సురర్జునః పునరబ్రవీత్। పాణ్డవో రథినాం శ్రేష్ఠో భారద్వాజం సమీక్ష్య తు
ఇలా చెప్పిన తరువాత, బీభత్సుడు అర్జునుడు మళ్లీ రథయోధులలో శ్రేష్ఠుడైన అతనితో, భరద్వాజుని కుమారుడి వైపు చూస్తూ మాట్లాడాడు.
యత్రైషా కాఞ్చనీ వేదిర్దృశ్యతేఽగ్నిశిఖోపమా । ఉచ్ఛ్రితా కాఞ్చనే దణ్డే పతాకాభిరలంకృతా
'అక్కడ అగ్నిశిఖ వలె ప్రకాశించే ఆ బంగారు వేదిక కనిపిస్తోంది. అది బంగారు దండంపై ఎత్తుగా ఉంది, పతాకలతో అలంకరించబడి ఉంది.'
తత్ర మాం వహ భద్రం తే ద్రోణం యోత్స్యామి సత్తమమ్। భారద్వాజేన యోత్స్యేఽహమాచార్యేణ మహాత్మనా
అయ్యా రథసారధి, నన్ను అక్కడికి తీసుకెళ్ళు. నేను ధ్రోణునితో, యోధులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆచార్యుడితో యుద్ధం చేయాలి. భరద్వాజుని కుమారుడైన ఆ మహాత్మునితో నేను పోరాడతాను.
అమీ శోణాః ప్రకాశన్తే తురగాః సాధువాహినః । ముక్తా రథవరే తస్య సర్వశిక్షావిశారదాః
అక్కడ ఆ ఎర్రగుర్రాలు ఎంత అందంగా మెరిసిపోతున్నాయో చూడు. అవి బాగా శిక్షణ పొందినవి, అతని గొప్ప రథానికి జోడించబడ్డాయి. అవన్నీ అన్ని విద్యల్లో నిపుణులు.
యతో రథవరే శూరః సర్వశస్త్రభృతాంవరః। స్నిగ్ధవైడూర్యసంకాశస్తామ్రాక్షః ప్రియదర్శనః
అక్కడ ఉన్న ఆ ధైర్యవంతుడైన రథసారధి, ఆయుధధారులందరిలో శ్రేష్ఠుడు. అతని శరీరం మెరిసే వజ్రంలా, కాంచన కళ్లతో, అందంగా కనిపిస్తున్నాడు.
ఆదిత్య ఇవ తేజస్వీ బలవీర్యసమన్వితః। సర్వలోకధనుఃశ్రేష్ఠః సర్వలోకేషు పూజితః। అఙ్గిరోశనసోస్తుల్యో నయే బుద్ధిమతాంవరః
ఆయన సూర్యుడిలా ప్రకాశవంతుడు, బలంతో, వీర్యంతో నిండినవాడు. అన్ని లోకాలలో ధనుర్విద్యలో శ్రేష్ఠుడు, అందరి చేత గౌరవించబడేవాడు. నయమార్గంలో, బుద్ధిమంతులలో అంగిరసుడు, ఉశనసులా సమానుడు.
చత్వారో నిఖిలా వేదాః సాఙ్గోపాఙ్గాః సలక్షణాః । ధనుర్వేదశ్చ కార్త్స్న్యేన బ్రాహ్మం చాస్త్రం ప్రతిష్ఠితమ్
ఆయనలో నాలుగు వేదాలు, వాటి ఉపవేదాలు, లక్షణాలతో సహా సంపూర్ణంగా స్థిరంగా ఉన్నాయి. ధనుర్వేదం కూడా పూర్తిగా తెలుసు. బ్రహ్మాస్త్ర విద్య కూడా ఆయనలో స్థిరంగా ఉంది.
పురాణమితిహాసశ్చ అర్థవిద్యా చ మానవమ్ । భారద్వాజే సమస్తాని సర్వాణ్యేతాని సాంప్రతమ్
పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, ధనవిద్య, మానవ ధర్మాలు — ఇవన్నీ ఇప్పుడు భరద్వాజుని కుమారుడైన ధ్రోణునిలో సంపూర్ణంగా ఉన్నాయి.
క్షమా దమశ్చ సత్యం చ తేజో మార్దవమార్జవమ్ । ప్రతిష్ఠితా గుణా యస్మిన్బహవో ద్విజసత్తమే
ఆ ద్విజశ్రేష్ఠునిలో సహనం, ఇంద్రియనిగ్రహం, సత్యం, తేజస్సు, మృదుత్వం, నేరుగా ఉండడం వంటి అనేక మంచి లక్షణాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి.
యస్యాహమిష్టః సతతం మమ చేష్టః సదా చ సః। క్షత్రధర్మం పురస్కృత్య తేన యోత్స్యే హి సాంప్రతమ్
ఆయన ఎప్పుడూ నన్ను ఇష్టపడతాడు, నేనూ ఎప్పుడూ ఆయన్ని ఇష్టపడతాను. అయినా క్షత్రియ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ ఇప్పుడు ఆయన్ని నేను యుద్ధానికి ఆహ్వానిస్తున్నాను.