తయోర్దైవాసురసమః సన్నిపాతోఽభవన్మహాన్। కిరతోః శరజాలాని కృత్స్నం వ్యోమ నిరన్తరం
వారిద్దరి మధ్య దేవాసుర సంగ్రామంలా ఘోరమైన పోరు జరిగింది. వారు విరివిగా బాణాలను వదిలి, ఆకాశాన్ని పూర్తిగా నింపేశారు.
ఉత్పేతుర్మేఘజాలాని ఘోరరూపాణి సర్వశః । వవర్ష చ రజో భౌమం కర్ణపార్థసమాగమే
అక్కడక్కడ భయంకరమైన మేఘాలు ఏర్పడ్డాయి. కర్ణుడు, పార్థుడు ఎదురెదురుగా పోరాడగా, భూమిపై దుమ్ము వర్షంలా కురిసింది.
న స్మ సూర్యః ప్రతపతి న చ వాతి సమీరణః। శరప్రచ్ఛాదితం వ్యోమ ఛాయాభూతమివాభవత్
ఆ సమయంలో సూర్యుడు ప్రకాశించలేదు, గాలి కూడా వీయలేదు. బాణాలతో ఆకాశం కప్పబడిపోయి, చీకటి కమ్ముకున్నట్లయింది.
గాణ్డీవస్య చ నిర్ఘోషః కర్ణస్య ధనుషస్తథా। దహ్యతామివ వేణూనామాసీత్పరమదారుణః
గాండీవం, కర్ణుని ధనుస్సు ఉచ్చరించిన గొంతెత్తు శబ్దం, ముల్లెరుకలు కాలుతున్నట్లుగా భయంకరంగా వినిపించింది.
అర్జునస్తు హయాన్నాగాన్రథాంశ్చ వినిపాతయన్। క్షోభయామాస తత్సైన్యం కర్ణం వివ్యాధ చాసకృత్
అర్జునుడు గుర్రాలు, ఏనుగులు, రథాలను పడగొట్టి, ఆ సైన్యాన్ని కలకలం చేయగా, కర్ణుణ్ని పునఃపునః గాయపరిచాడు.
తతః పార్థో మహాబాహుః కర్ణస్య ధనురచ్ఛినత్। ఛిన్నధన్వా తతః కర్ణః శక్తిం చిక్షేప వేగవాన్ తాం శక్తిం సమరే పార్థశ్చిచ్ఛేద నిశితైః శరైః
అప్పుడు మహాబాహుడు పార్థుడు కర్ణుని ధనుస్సును కోసేశాడు. ధనుస్సు కోల్పోయిన కర్ణుడు వేగంగా ఒక శక్తిని విసిరాడు. ఆ శక్తిని పార్థుడు పదునైన బాణాలతో ముక్కలు చేశాడు.
తతో నిపేతుర్బహుశో రాధేయస్య పదానుగాః । తాంశ్చ గాణ్డీవనిర్ముక్తైః ప్రాహిణోద్యమసాదనమ్
ఆ తరువాత రాధేయుని అనుచరులు అనేక మంది పడిపోయారు. గాండీవం నుండి విడిచిన బాణాలతో వారిని అర్జునుడు సంహరించాడు.
అశేరతావృత్య మహీం సమగ్రాం పార్థేషుమార్గే నిహతా ద్విపేన్ద్రాః । హిరణ్యకక్ష్యాం శరజాలచిత్రా యథా నగాః పావకజాలనద్ధాః
పార్థుని బాణాల దారిలో, బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించబడిన గొప్ప ఏనుగులు చనిపోయి, భూమిని పూర్తిగా కప్పేశాయి. అవి అగ్నిలో కాలుతున్న వృక్షాల్లా కనిపించాయి.
తం శత్రుసేనాఙ్గనిబర్హణాని కర్మాణి కుర్వాణమమానుషాణి । వైకర్తనః పూర్వమమృష్యమాణః సమార్పయల్లక్ష్యమివాశు పార్థమ్
పార్థుడు శత్రు సైన్యాన్ని నాశనం చేస్తూ, మానవశక్తికి అతీతమైన కార్యాలు చేస్తుండగా, వికర్తనుని కుమారుడు ఆ దృశ్యాన్ని తట్టుకోలేక, అతడిని లక్ష్యంగా చేసుకుని వేగంగా దాడికి సిద్ధమయ్యాడు.
తతశ్చతుర్భిస్తురగాన్వికృష్య వివ్యాధ కర్ణోఽథ ధనంజయస్య। షఙ్భిశ్చ సూతం దశభిర్హయాంశ్చ షష్ట్యా చ పార్థం త్రిభిరస్య కేతుమ్
ఆ తరువాత కర్ణుడు ధనంజయుని నాలుగు గుర్రాలను బాణాలతో గాయపరిచాడు. ఆరు బాణాలతో సారథిని, పది బాణాలతో గుర్రాలను, అరవై బాణాలతో పార్థుని, మూడు బాణాలతో అతని జెండాను గాయపరిచాడు.
సవిష్ఫులిఙ్గోజ్జ్వలభీమఘోషః కోపేన్ధనః కేతుశిఖః శరార్చిః । కర్ణాగ్నిరస్త్రానిలభీమవాతో బభౌ దిధక్షన్నివ పార్థకక్షమ్
పార్ధుని జెండా మంటలు చిమ్ముతూ, భయంకరమైన శబ్దంతో, శరాల్లాంటి అగ్రభాగంతో, కర్ణుని ఆయుధాగ్నికి శరాల గాలితో ఊదబడినట్లు, పార్ధుని సైన్యాన్ని కాల్చాలనేలా కనిపించింది.
స్వనేమిశఙ్ఖస్వనభీమఘోషశ్చలత్పతాకోజ్జ్వలభీమవిద్యుత్। పార్థామ్బుదః శస్త్రశరామ్బుధారః కర్ణానలం సంశమయాంచకార
పార్థుని రథం చక్రాల, శంఖాల ఘోషతో, ఊగిపడే జెండాతో, మెరుపులతో కూడి, ఆయుధాలు, బాణాల వర్షాన్ని కురిపించి, కర్ణుని అగ్నిని ఆర్పింది.
తేనాతివిద్ధః సమరే కిరీటీ ప్రబోధితః సింహ ఇవ ప్రసుప్తః। గాణ్డీవధన్వా ప్రవరః కురూణాం ప్రతత్వరే కర్ణవధాయ జిష్ణుః
యుద్ధంలో తీవ్రంగా గాయపడిన కిరీటధారి, నిద్రలేచిన సింహంలా ఉప్పొంగాడు. కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడైన జిష్ణువు, కర్ణుణ్ని సంహరించేందుకు వేగంగా ముందుకు దూసుకెళ్లాడు.
స బ్రాహ్మమస్త్రం సమరే కిరీటీ ప్రాదుశ్చకారాద్భుతవీర్యకర్మా । సన్తాపయన్కర్ణరథం శరౌఘైర్లోకానిమాన్త్సూర్య ఇవాంశుమాలీ
అప్పుడు కిరీటధారి, అద్భుతవీర్యశాలి, యుద్ధంలో బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి, బాణాల ప్రవాహంతో కర్ణుని రథాన్ని కాల్చాడు. అది సూర్యుడు తన కిరణాలతో లోకాల్ని వేధించడంలా కనిపించింది.
స హస్తినేవాభిహతో గజేన్ద్రః ప్రగృహ్య భల్లాన్నిశితాన్నిషఙ్గాత్। ఆకర్ణపూర్ణే తు ధనుర్వికృష్య వివ్యాధ బాణైరథ సూతపుత్రమ్
అప్పుడా గజేంద్రుడు ఇంకొక ఏనుగు దెబ్బతిన్నట్టు, తన కవ్వులోంచి పదునైన బాణాలను తీసుకుని, విల్లును పూర్తిగా లాగి, ఆ బాణాలతో సూతపుత్రుడిని గాయపరిచాడు.
అథాస్య బాహూ సశిరో లలాటం గ్రీవామురః స్కన్ధభుజాన్తరం చ। కర్ణస్య పార్థో యుధి నిర్బిభేద వజ్రైరివాద్రిం భగవాన్మహేన్ద్రః
తర్వాత పార్థుడు యుద్ధంలో కర్ణుని చేతులు, తల, నుదురు, మెడ, ఛాతీ, భుజాల మధ్యని భాగాన్ని బాణాలతో పొడిచాడు. అది మహేంద్రుడు వజ్రాయుధంతో కొండను చీల్చినట్టు ఉండింది.
స పార్థముక్తానవిషహ్య బాణాన్ గజో గజేనేవ జితస్తరస్వీ। విహాయ సంగ్రామశిరోపయాతో వైకర్తనః పార్థశరాభితప్తః ।। 77
పార్థుడు వదిలిన బాణాలను తట్టుకోలేక, వేగవంతుడైన కర్ణుడు, మరో ఏనుగుతో ఓడిపోయిన ఏనుగు లాగా, యుద్ధరంగం ముందు భాగాన్ని వదిలి వెనక్కు వెళ్లిపోయాడు.
జితం వైకర్తనం దృష్ట్వా పార్థో వైరాటిమబ్రవీత్। స్థిరో భవ త్వం సంగ్రామే జయోఽస్మాకం నృపాత్మజః
కర్ణుడు ఓడిపోయినదాన్ని చూసి, పార్థుడు వైరాటిపుత్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'యుద్ధంలో ధైర్యంగా నిలబడు రాజకుమారా, విజయం మనదే.'
యావచ్ఛఙ్ఖముపాధ్యాస్యే ద్విషతాం రోమహర్షణమ్। అవిక్లబమసంభ్రాన్తమవ్యక్తహృదయేక్షణమ్
'నేను శంఖాన్ని ఊదే వరకు, అది శత్రువులకు గుబురుపుట్టేలా చేస్తుంది. నీవు స్థిరంగా, భయపడకుండా, మనసు నిలబెట్టుకుని ఉండు.'
యాహి శీఘ్రం యతో ద్రోణో మమాచార్యో రణే స్థితః ।। తథా సంక్రీడమానస్య అర్జునస్య రణాజిరే
'వేగంగా వెళ్లు, నా గురువు ద్రోణుడు యుద్ధరంగంలో ఉన్న చోటికి.' అలా అర్జునుడు యుద్ధంలో ఆనందంగా పోరాడుతూ—
బలం సత్వం చ తేజశ్చ లాఘవం చ వ్యవర్ధత ।। తచ్చాద్భుతమభిప్రేక్ష్య భయముత్తరమావిశత్
—అతని బలమూ, ధైర్యమూ, తేజస్సూ, చురుకుదనం మరింత పెరిగాయి. ఆ అద్భుతాన్ని చూసి అందరిలో భయము పుట్టింది.
అస్త్రాణాం తవ దివ్యానాం శరౌఘాన్క్షిపతః శితాన్। మనో మే ముహ్యతేఽత్యర్థం తవ దృష్ట్వా పరాక్రమమ్
'నీవు ఆకాశమంత పదునైన దివ్యాస్త్రాలను వదులుతున్నప్పుడు, నీ పరాక్రమాన్ని చూసి నా మనసు బాగా అయోమయంగా మారుతోంది.'
ద్వైధీభూతం మనో మహ్యం భయాద్భరతసత్తమ । అదృష్టపూర్వం పశ్యామి తవ గాణ్డీవనిస్వనమ్
'భరతశ్రేష్ఠా, భయంతో నా మనసు రెండు ముక్కలైపోయింది. నీ గాండీవం శబ్దాన్ని నేను ఇంతకుముందు ఎప్పుడూ వినలేదు.'
తవ బాహుబలం చైవ ధనుః కర్షయతో బహు। తవ తేజో దురాధర్షం యథా విష్ణోస్త్రివిక్రమే
'నీవు విల్లు లాగుతున్నప్పుడు నీ భుజబలం, నీ అధిక తేజస్సు, ఇవన్నీ విష్ణువు మూడు అడుగుల్లా ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేనివి.'
తముత్తరశ్చిత్రమవేక్ష్య గాణ్డివం శరాంశ్చ ముక్తాన్సహసా కిరీటినా । భీతోఽబ్రవీదర్జునమాజిమధ్యే నాహం తవాశ్వాన్విషహే నియన్తుమ్
అర్జునుడు గాండీవం నుండి ఒక్కసారిగా ఎన్నో బాణాలను వదులుతున్న దృశ్యాన్ని చూసి, ఉత్తరుడు భయంతో యుద్ధమధ్యంలో అర్జునునితో అన్నాడు: 'నీ గుర్రాలను నేను నియంత్రించలేను.'
తమబ్రవీత్కించిదివ ప్రహస్య గాణ్డీవధన్వా ద్విషతాం నిహన్తా । మయా సహాయేన కుతోఽస్తి తే భయం ప్రేహ్యుత్తరాశ్వాననుమన్త్ర్య వాహయ
దానికి గాండీవధారి, శత్రువులను నాశనం చేసే అర్జునుడు చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు: 'నేను నీతో ఉన్నప్పుడు నీకు ఏమి భయం? ముందుకు పో, గుర్రాలను ప్రోత్సహించు.'
ఆశ్వాసితస్తేన ధనంజయేన వైరాటిరశ్వాన్ప్రతుతోదయ శీఘ్రమ్। ధనంజయశ్చాపి వికృష్య చాపం విష్ఫారయామాస మహేన్ద్రకల్పః
ధనుంజయుడు ధైర్యం చెప్పిన తరువాత, వైరాటిపుత్రుడు గుర్రాలను వేగంగా నడిపాడు. ధనుంజయుడు కూడా మహేంద్రుడిలా విల్లు లాగి, గట్టిగా శబ్దం చేశాడు.
ఉత్తరం చైవ బీభత్సురబ్రవీత్పునరర్జునః । న భేతవ్యం మయా సార్ధం తాత సంగ్రామమూర్ధని
ఆ తర్వాత బీభత్సుడు అర్జునుడు మళ్లీ ఉత్తరునితో ఇలా అన్నాడు: 'తాతా, యుద్ధంలో నేను నీతో ఉన్నప్పుడు భయపడవద్దు.'
రాజపుత్రోఽసి తే భద్రం కులే మహతి మాత్స్యకే। జాతస్త్వం క్షత్రియకులే న విషీదితుమర్హసి
'నీవు రాజకుమారవు, గొప్ప మత్స్య వంశంలో పుట్టావు. నీవు క్షత్రియ కుటుంబంలో జన్మించావు, నీకు నిరాశపడటం తగదు.'
ధృతిం కృత్వా సువిపులాం రాజపుత్ర రథం మమ। యుధ్యమానస్య సంగ్రామే రాజభిః సహ వాహయ
'రాజకుమారా, ధైర్యంగా ఉండు. నేను రాజులతో యుద్ధం చేస్తుంటే నా రథాన్ని నీవు నడిపించు.'