తత్ప్రభగ్నం బలం సర్వం విపులౌఘస్వనం తథా। భీష్మమాసాద్య సంతస్థౌ వేలామివ మహోదధిః
అలా పూర్తిగా విరిగిపోయిన ఆ సేన, పెద్ద శబ్దంతో, భీష్ముని దగ్గరికి వచ్చి ఆగిపోయింది. అది మహాసముద్రం తీరానికి చేరినట్టు అయింది.
తాని సర్వాణి గాఙ్గేయః సమాశ్వాస్య పరంతపః । తతో వ్యూహ్య మహాబాహుః సమరేష్వపరాజితః
అప్పుడు గంగా కుమారుడు భీష్ముడు, శత్రువులకు భయంకరుడు, అందరినీ ధైర్యపరిచాడు. యుద్ధంలో ఎవరికీ ఓడని అతడు, మళ్లీ వారిని సరిచేసి అమర్చాడు.
రథనాగాశ్వకలికం యుయుజే యుద్ధకోవిదః । అభేద్యం పంరసైన్యానాం శూరైరపి సమీక్షితమ్
యుద్ధంలో నిపుణుడైన వాడు, రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరిన గుఱ్ఱాలతో అలంకరించబడిన, వీరులకైనా దాటి పోలేని అజేయమైన ఆ సైన్యాన్ని సిద్ధం చేశాడు.
ఆచార్యదుర్యోధనసూతపుత్రైః కృపేణ భీష్మేణ చ పాలితాని। అవధ్యకల్పాని దురాసదాని రథాశ్వమాతఙ్గసమాకులాని చ
ఆ సైన్యాన్ని గురువు, దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, కృపాచార్యుడు, భీష్ముడు కాపాడుతూ ఉండగా, రథాలు, గుఱ్ఱాలు, ఏనుగులతో నిండిన ఆ ఏర్పాట్లు ఎవరికీ ఎదురయ్యేలా లేవు, ఓడించలేనివిగా కనిపించాయి.
తేషామనీకాని కిరీటమాలీ వ్యూఢాని దృష్ట్వా విపులధ్వజాని। గాణ్డీవధన్వా ద్విషతాం నిహన్తా వైరాటిమామన్త్ర్య తతోఽభ్యువాచ
ఆ విస్తారమైన పతాకాలతో అలంకరించబడిన, బలమైన సైన్యాలను చూచి, కిరీటమాలుడైన గాండీవధారి, శత్రువులను సంహరించేవాడు, వైరాటిపుత్రుడిని పలకరించి ఇలా అన్నాడు.
సుసంగృహీతైరథ రశ్మిభిస్త్వం హయాన్నియమ్య ప్రసమీక్ష్య యత్తః। సంప్రేషయాశు ప్రతివీరమేనం వైకర్తనం యోధయితుం వృణోమి
నీవు బలంగా పట్టుకున్న reignsతో తెల్ల గుఱ్ఱాలను జాగ్రత్తగా నియంత్రించి, వెంటనే నన్ను ఆ మహాబలశాలి కర్ణుని దగ్గరకు తీసుకెళ్ళు. నేను వీరుడికి వీరుడిగా అతనితో యుద్ధం చేయాలని కోరుకుంటున్నాను.
యాం హస్తికక్ష్యాం బహుధా విచిత్రాం స్తమ్భే రథే పశ్యసి దర్శనీయామ్ । వివర్తమానాం జ్వలనప్రకాశాం వైకర్తనస్యైతదనీకమగ్ర్యమ్
నీవు అక్కడ రథం దగ్గర, స్థంభం వద్ద చూస్తున్న ఆ అందమైన, వివిధ రంగులతో మెరిసే, అగ్నిలా ప్రకాశించే, అన్ని వైపులా తిరుగుతున్న ఏనుగుల విభాగం కర్ణుని ముఖ్యమైన ఏర్పాటే.
ఏతేన శీఘ్రం ప్రతిపాదయేమాన్ శ్వేతాన్హయాన్కాఞ్చనజాలకక్ష్యాన్ । సర్వం జవం తత్ర విదర్శయిష్యే హ్యాసాదయైతద్రథవీరవృన్దమ్
ఈ బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న వేగవంతమైన తెల్ల గుఱ్ఱాలతో నేను ఆ ఏర్పాటులోకి త్వరగా చొచ్చుకుపోతాను. అక్కడ వారి వేగాన్ని పూర్తిగా చూపిస్తాను. నన్ను ఆ రథయోధుల సమూహం వద్దకు తీసుకెళ్ళు.
గజో గజనేవ హి యోద్ధుకామో మయా సదా కాఙ్క్షతి సూతపుత్రః । తమేవ మాం ప్రాపయ సూతపుత్రం దుర్యోధనోపాశ్రయజాతదర్పమ్ । తం పాతయిష్యామి రథస్య మధ్యే సహస్రనేత్రోఽశనినేవ వృత్రమ్
సూతపుత్రుడు ఎప్పుడూ నాతో యుద్ధం చేయాలని ఆశపడుతూ, మత్తులో ఉన్న ఏనుగు మరో ఏనుగును ఎదురుచూచినట్టు ఎదురుచూస్తున్నాడు. దుర్యోధనుని ఆశ్రయంతో అతనికి వచ్చిన గర్వంతో ఉన్న ఆ సూతపుత్రుడి దగ్గరకు నన్ను నేరుగా తీసుకెళ్ళు. ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో వృత్రాసురుణ్ని పడగొట్టినట్టు, నేను అతన్ని రథం మధ్యలో పడగొడతాను.
స తైర్హయైర్జాతజవైర్బృహద్భిః పుత్రో విరాటస్య హిరణ్యకక్ష్యై । విధ్వంసయంస్తద్రథినామనీకం తతోఽవహత్పాణ్డవమాజిమధ్యే
అప్పుడు వైరాటిపుత్రుడు ఆ బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న గొప్ప వేగవంతమైన గుఱ్ఱాలతో, ఆ రథయోధుల సమూహాన్ని ఛిద్రం చేసి, పాండవుణ్ని యుద్ధ మధ్యంలోకి తీసుకెళ్ళాడు.
తమాపతన్తం పరమేణ తేజసా సమీక్ష్య వైకర్తనమభ్యరక్షన్। అభ్యద్రవంస్తే రథవీరవృన్దా వ్యాఘ్రేణ చాక్రాన్తమివర్షభం రణే
కర్ణుడు అపూర్వమైన తేజస్సుతో ముందుకు వస్తున్నాడని చూసి, రథయోధుల సమూహాలు అతన్ని రక్షించేందుకు పరుగెత్తారు. పులి దాడిచేసిన ఎద్దులు యుద్ధంలో కలిసిపోవడంలా వారు చేరారు.
చిత్రాఙ్గదశ్చిత్రరథశ్చ వీరః సంగ్రామజిద్దుఃసహచిత్రసేనౌ । వివింశతిర్దుర్ముఖదుర్జయౌ చ వికర్ణదుఃశాసనసౌబలాశ్చ। శోణో నిషేధశ్చ తమన్వయుస్తే వైకర్తనం శీఘ్రతరం యువానః
చిత్రాంగదుడు, వీరుడైన చిత్రరథుడు, సంగ్రామజిత్, దుఃసహుడు, చిత్రసేనుడు, వివింశతి, దుర్ముఖుడు, దుర్జయుడు, వికర్ణుడు, దుఃశాసనుడు, సౌబలుడు, శోణుడు, నిషేధుడు—ఈ యువ యోధులందరూ వేగంగా కర్ణుని వెంట వెళ్లారు.
పుత్రా యయుస్తే సహసోదరాశ్చ వైకర్తనం పార్థగతం సమీక్ష్య । ప్రగృహ్య చాపాని మహాబలా రణే ధనంజయం పర్యకిరఞ్శరార్చిభిః
వారిపిల్లలు, సోదరులు కర్ణుడు అర్జునుడి దగ్గరకు వస్తున్నాడని చూసి, ధనుస్సులను పట్టుకుని, ఆ మహాబలులు యుద్ధంలో అర్జునుపై అగ్నిలా మెరిసే బాణాలు వర్షించారు.
తేషాం ధనుర్జ్యాకృతనైకతన్త్రీం ప్రాసోపవీణాం శరసఙ్ఘకోణామ్। కరాగ్రయన్త్రాం స్థిరచాపదణ్డాం వీణాముపావాదయదాశు పార్థః
అప్పుడు అర్జునుడు తన ధనుస్సు తాడును గట్టిగా లాగి, బాణాలతో సంగీతాన్ని పలికించినట్టు, తన చేతులతో ధనుస్సును వాయిద్యంలా మ్రోగించాడు.
తస్మింస్తు యుద్ధే తుములే ప్రవృత్తే పార్థం వికర్ణోఽతిరథం రథేన । విపాఠవర్షేణ కురుప్రవీరో భీమేన భీమానుజమాససాద
ఆ ఘోరమైన యుద్ధంలో, కురు వీరుడైన వికర్ణుడు, గొప్ప రథయోధుడు, భీముని తమ్ముడైన అర్జునుని మీద తన రథం నుంచి బాణవర్షంతో దాడి చేశాడు.
తతో వికర్ణస్య ధనుర్వికృత్య జామ్బునదేనోపహితం దృఢజ్యమ్। న్యపాతయత్తద్ధ్వజమస్య విద్ధ్వా ఛిన్నధ్వజః సోఽప్యపయాఞ్జవేన
అప్పుడు అర్జునుడు బలమైన బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న తన ధనుస్సును లాగి, వికర్ణుని పతాకాన్ని కొట్టి కింద పడేసాడు. పతాకం తెగిపోవడంతో వికర్ణుడు యుద్ధాన్ని వదిలి వేగంగా వెళ్ళిపోయాడు.
తం శాత్రవాణాం గణవాధితారం కర్మాణి కుర్వాణమమానుపాణి। శత్రుంతపో వైరమమృష్యమాణః సమార్పయత్కూర్మనఖేన పార్థమ్
శత్రుతాపుడు, శత్రు సమూహాలను సంహరించేవాడు, గొప్ప కార్యాలు చేస్తూ, తన శత్రువును సహించలేక, అర్జునుని మీద కూర్మనఖ అనే ఆయుధాన్ని విసిరాడు.
స తేన రాజ్ఞాఽతిరథేన విద్ధో విగాహమానో ధ్వజినీం పేరపామ్ । శత్రుంతపం పఞ్చభిరాశు విద్ధ్వా తతోఽస్య సూతం దశభిర్జఘాన
ఆ రాజు, గొప్ప రథయోధుడు విసిరిన ఆయుధంతో గాయపడి, శత్రు సైన్యంలోకి చొచ్చుకుపోతూ, అర్జునుడు శత్రుతాపుడిని ఐదు బాణాలతో వేగంగా గాయపరిచాడు. ఆ తర్వాత అతని సారథిని పది బాణాలతో చంపేశాడు.
తతః స విద్ధో భరతర్షభేణ బాణేన కాయావరణాతిగేన । గతాసురాజౌ నిపపాత రాజన్నగో నగాగ్రాదివ వాతరుగ్ణః
భరతవంశశిఖామణి అర్జునుడు తన బాణంతో కవచాన్ని ఛేదించి కొట్టడంతో, ఆ రాజు ప్రాణాలు విడిచిపోయి, ఓ రాజా, కొండపై నుంచి గాలి తాకిన ఏనుగు కిందపడినట్టు నేలపై పడిపోయాడు.
రథర్షభాస్తే తు రథర్షభేణ వీరా రణే వీరతరేణ భగ్నాః । చకమ్పిరే వాతవశేన కాలే ప్రకమ్పితానీవ మహావనాని
అయితే, ఆ రథయోధులందరూ, యుద్ధంలో మరింత బలమైన రథయోధుడి చేతిలో ఓడిపోయి, కాలంలో గాలి తాకినప్పుడు మహా అడవులు కంపించునట్లు, భయంతో వణికిపోయారు.
హతాశ్చ పార్థేన నరప్రవీరా భూమౌ యువానః సుష్రుషుః సువేషాః । వసుప్రదా వాసవతుల్యవీర్యాః పరాజితా వాసవజేన సఙ్ఖ్యే। సువర్ణకార్ష్ణాయసవర్భనద్ధా నాగా యథా హైమవతే ప్రవృద్ధాః
పార్థుడు యుద్ధంలో ఎంతో ధైర్యసాహసాలతో, అందంగా అలంకరించుకున్న, దాతృత్వం కలిగిన, ఇంద్రునితో సమానమైన శక్తివంతులైన యువ వీరులను భూమిపై పడగొట్టాడు. వారి బంగారు, ఇనుప కవచాలు హిమాలయాల్లో పెరిగిన పెద్ద పాముల్లా మెరిసిపోతుండగా, వారు ఓడిపోయారు.
తథా స శత్రూన్సమరే వినిఘ్నన్ గాణ్డీవధన్వా పురుషప్రవీరః। చచార సఙ్ఖ్యే విదిశో దిశశ్చ దహన్నివాగ్నిర్వనమాతపాన్తే
అలా గొప్ప ధనుర్ధారి గాండీవాన్ని ధరించిన పాండవుడు యుద్ధంలో శత్రువులను పడగొడుతూ, వేసవి చివరలో అరణ్యాన్ని కాల్చే అగ్నిలా అన్ని దిక్కులకూ విరుచుకుపోయాడు.
సుజీర్ణపర్ణాని యథా వసన్తే విశాతయిత్వా తు రజో నుదన్ఖే। తథా సపత్నాన్వికిరన్కిరీటీ చచార సఙ్ఖ్యేఽతిరథో రథేన
వసంతంలో గాలి పాత ఆకులను చెల్లాచెదురుగా చేసిపోసినట్టు, కిరీటధారి అర్జునుడు తన రథంలో తిరుగుతూ ప్రత్యర్థులను యుద్ధంలో చిత్తుచేసాడు.
శోణాశ్వవాహస్య హయాన్నిహత్య వైకర్తనభ్రాతురదీనసత్వః । ఏకేన సంగ్రామజితః శరేణ శిరో జహారాథ కిరీటమాలీ
కర్ణుని తమ్ముడి ఎర్రగుర్రాల రథాన్ని ధైర్యంగా ఎదుర్కొని, కిరీటమాలుడు ఆ గుర్రాలను చంపి, ఒక్క బాణంతో అతని తలను యుద్ధంలో వేరు చేశాడు.
తస్మిన్హతే భ్రాతరి సూతపుత్రో వైకర్తనో వీర్యమదప్రతాపీ । ప్రగృహ్య దన్తావివ నాగరాజో మహాబలః సింహమివాజగామ
తమ్ముడు చనిపోయిన తరువాత, సూతపుత్రుడు కర్ణుడు తన బలాన్ని, పరాక్రియను గర్వంగా భావిస్తూ, నాగరాజు పాములను పట్టుకున్నట్టు ధనుస్సును పట్టుకుని, సింహంలా ముందుకు వచ్చాడు.
స పాణ్డవం ద్వాదశభిః పృషత్కైర్వైకర్తనః పార్థముపాజఘాన్ । వివ్యాధ గాత్రేషు హయాంశ్చ సర్వాన్విరాటపుత్రం చ శరైర్విజఘ్నే
ఆ తరువాత కర్ణుడు పార్థుడిని పన్నెండు పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు. అతని గుర్రాలన్నింటినీ గాయపరిచాడు. విరాటపుత్రుడిని కూడా శరీరంలో బాణాలతో గాయపరిచాడు.
తమాపతన్తం సమరే కిరీటీ వైకర్తనం సర్వసమృద్ధతేజాః। ప్రచ్ఛాదయామాస మహాధనుష్మాన్న్యషేధయచ్ఛత్రుగణాంశ్చ వీరః
అప్పుడు కిరీటధారి అర్జునుడు తన మహా ధనుస్సుతో యుద్ధంలో ఎదురుగా దూసుకొచ్చిన కర్ణుని బాణాలతో కప్పివేశాడు. శత్రు సైన్యాన్ని ధైర్యంగా తిప్పికొట్టాడు.
నిహత్య కర్ణస్య తతః కిరీటీ పురశ్చరాంశ్చాపి చ పృష్ఠగోపాన్ । సమీపమభ్యాగమదప్రమేయో వితత్య పక్షౌ గరుడో యథోరగమ్
తర్వాత కిరీటధారి అర్జునుడు కర్ణుని ముందు, వెనుక ఉన్న యోధులను చంపి, అపారమైన శక్తితో గరుడుడు పామును పట్టుకునే విధంగా రెక్కలు విప్పి సమీపించాడు.
తావుత్తమౌ సర్వధనుర్ధరాణాం మహాబలౌ సర్వసపత్నసాహౌ । కర్ణం చ పార్థం చ నిశమ్య యుద్ధే దిదృక్షమాణాః కురవోఽవతస్థుః
కర్ణుడు, పార్థుడు అనే ఇద్దరు గొప్ప ధనుర్ధారులు, శత్రువులను సంహరించగల వీరులు యుద్ధంలో ఉన్నారని విని, కౌరవులు వారిని చూడాలని ఆశతో అక్కడికి చేరుకున్నారు.
తం పాణ్డవః స్పష్టముదీర్ణకోపం కృతాగసం కర్ణముదీక్ష్య కోపాత్। క్షణేన సాశ్వం సరథం ససూతమన్తర్దధే మేఘ ఇవాతివృష్ట్యా
కర్ణుడు కోపంతో, తప్పు చేసినవాడిగా స్పష్టంగా కనిపించగా, పాండవుడు కోపంతో అతడిని గుర్రాలు, రథం, సారథితో సహా ఒక్క క్షణంలో మాయమయ్యేలా చేశాడు. అది వర్షపు మేఘం గట్టిగా కురిసినప్పుడు కనబడకుండా పోయినట్టు అయింది.