లోహితార్ద్రైః ప్రహరణైః ప్రభగ్నా లోహితోక్షితాః। లోహితేషు నిమగ్నాస్తే నిహతాశ్చ కిరీటినా
రక్తంతో తడిసిన ఆయుధాలు విరిగిపోయి, రక్తంలో మునిగిపోయిన వారు, కిరీటధారి చేతిలో హతమయ్యారు.
బభూవుర్లోహితాస్తత్ర భృశమాదిత్యరశ్మయః। ఆకాశం తత్క్షణేనాసీత్సన్ధ్యాభ్రమివ లోహితం
అక్కడ సూర్యకిరణాలు గాఢంగా ఎర్రగా మారాయి; ఆ క్షణంలో ఆకాశం సాయంకాల మేఘాల్లా ఎర్రగా కనిపించింది.
అప్యస్తం ప్రాప్య చాదిత్యో నివర్తేత న పాణ్డవః। నివర్తన్తే న జిత్వారిం నిత్యజల్పవిచక్షణాః
సూర్యుడు అస్తమించినా పాండవుడు వెనక్కు తిరగడు; శత్రువును జయించకపోతే నిత్యం ధైర్యంగా మాట్లాడేవారు వెనక్కు తగ్గరు.
తాన్సర్వాన్సమరే శూరాన్పౌరుషే పర్యవస్థితాన్। దివ్యైరస్త్రైరమోఘాత్మా సర్వానార్చ్ఛద్ధనుర్ధరాన్
పోరులో ధైర్యంగా నిలిచిన ఆ వీరులందరినీ, అర్జునుడు అపరాజితమైన దివ్యాస్త్రాలతో, విలువేసే వారందరినీ ఎదుర్కొన్నాడు.
స తు ద్రోణం త్రిసప్తత్యా నారాచానాం సమార్పయత్। అశీత్యా శకునిం చైవ ద్రౌణిమప్యాశు సప్తభిః
అతడు ద్రోణుని మీద డబ్బై మూడు బాణాలు, శకునిని ఎనబై బాణాలు, ద్రౌణిని వేగంగా ఏడుగురు బాణాలతో గాయపరిచాడు.
దుఃసహం దశభిర్బాణైరర్జునః సమవిధ్యత । దుశ్యాసనం ద్వాదశభిః కృపం శారద్వతం త్రిభిః। భీష్మం శాన్తనవం షష్ట్యా ప్రత్యవిధ్యత్స్తనాన్తరే
అర్జునుడు దుఃసహుడిని పది బాణాలతో, దుశాసనుడిని పన్నెండు బాణాలతో, శారద్వతుని కుమారుడు కృపను మూడు బాణాలతో, శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడిని అరవై బాణాలతో ఛాతీలో గాయపరిచాడు.
స కర్ణం కర్ణినాఽవిధ్యత్పీతేన నిశితేన చ। వాసవిర్ద్విషతాం మధ్యే వివ్యాధ పరమేషుణా
అతడు కర్ణుడిని పదునైన బంగారు బాణంతో చెవిలో గాయపరిచాడు; శత్రువుల మధ్య వాసవుడు అతడిని అత్యుత్తమ బాణంతో గాయపరిచాడు.
స కర్ణం సతనుత్రాణం నిర్భిద్య నిశితః శరః। అగచ్ఛద్దానయన్భూమిం చోదితో దృఢధన్వనా
ఆ పదునైన బాణం కర్ణుడిని, అతని కవచంతో కూడిన శరీరాన్ని చీల్చి, ధృఢమైన విలువేసినవాడి చేత నడిపించబడి నేలపై పడిపోయింది.
తతోఽస్య వాహాన్వ్యహనచ్చతుర్భిశ్చతురః క్షురైః । సారథేశ్చ శిరః కాయాదపాహరదరిన్దమః । అర్ధచన్ద్రేణ చిచ్ఛేద చాపం తస్య కరే స్థితమ్
తర్వాత శత్రువులను జయించినవాడు, నాలుగు గుర్రాలను నాలుగు కత్తిరించే బాణాలతో చంపాడు; సారథి తలని శరీరం నుంచి వేరు చేశాడు; అర్ధచంద్రాకార బాణంతో చేతిలో ఉన్న విలును కోసేశాడు.
తస్మిన్విద్ధే మహాభాగే కర్ణే సర్వాస్త్రపారగే। హతాశ్వసూతే విరథే తతోఽనీకమభజ్యత
ఆ మహాత్ముడు, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడైన కర్ణుడు గాయపడి, గుర్రాలు, సారథి చనిపోవడంతో, రథం లేకుండా పోయింది. అప్పుడు ఆ సేన విభాగం చెదిరిపోయింది.
తత్ప్రభగ్నం బలం సర్వం విపులౌఘస్వనం తథా। భీష్మమాసాద్య సంతస్థౌ వేలామివ మహోదధిః
అలా పూర్తిగా విరిగిపోయిన ఆ సేన, పెద్ద శబ్దంతో, భీష్ముని దగ్గరికి వచ్చి ఆగిపోయింది. అది మహాసముద్రం తీరానికి చేరినట్టు అయింది.
తాని సర్వాణి గాఙ్గేయః సమాశ్వాస్య పరంతపః । తతో వ్యూహ్య మహాబాహుః సమరేష్వపరాజితః
అప్పుడు గంగా కుమారుడు భీష్ముడు, శత్రువులకు భయంకరుడు, అందరినీ ధైర్యపరిచాడు. యుద్ధంలో ఎవరికీ ఓడని అతడు, మళ్లీ వారిని సరిచేసి అమర్చాడు.
రథనాగాశ్వకలికం యుయుజే యుద్ధకోవిదః । అభేద్యం పంరసైన్యానాం శూరైరపి సమీక్షితమ్
యుద్ధంలో నిపుణుడైన వాడు, రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరిన గుఱ్ఱాలతో అలంకరించబడిన, వీరులకైనా దాటి పోలేని అజేయమైన ఆ సైన్యాన్ని సిద్ధం చేశాడు.
ఆచార్యదుర్యోధనసూతపుత్రైః కృపేణ భీష్మేణ చ పాలితాని। అవధ్యకల్పాని దురాసదాని రథాశ్వమాతఙ్గసమాకులాని చ
ఆ సైన్యాన్ని గురువు, దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, కృపాచార్యుడు, భీష్ముడు కాపాడుతూ ఉండగా, రథాలు, గుఱ్ఱాలు, ఏనుగులతో నిండిన ఆ ఏర్పాట్లు ఎవరికీ ఎదురయ్యేలా లేవు, ఓడించలేనివిగా కనిపించాయి.
తేషామనీకాని కిరీటమాలీ వ్యూఢాని దృష్ట్వా విపులధ్వజాని। గాణ్డీవధన్వా ద్విషతాం నిహన్తా వైరాటిమామన్త్ర్య తతోఽభ్యువాచ
ఆ విస్తారమైన పతాకాలతో అలంకరించబడిన, బలమైన సైన్యాలను చూచి, కిరీటమాలుడైన గాండీవధారి, శత్రువులను సంహరించేవాడు, వైరాటిపుత్రుడిని పలకరించి ఇలా అన్నాడు.
సుసంగృహీతైరథ రశ్మిభిస్త్వం హయాన్నియమ్య ప్రసమీక్ష్య యత్తః। సంప్రేషయాశు ప్రతివీరమేనం వైకర్తనం యోధయితుం వృణోమి
నీవు బలంగా పట్టుకున్న reignsతో తెల్ల గుఱ్ఱాలను జాగ్రత్తగా నియంత్రించి, వెంటనే నన్ను ఆ మహాబలశాలి కర్ణుని దగ్గరకు తీసుకెళ్ళు. నేను వీరుడికి వీరుడిగా అతనితో యుద్ధం చేయాలని కోరుకుంటున్నాను.
యాం హస్తికక్ష్యాం బహుధా విచిత్రాం స్తమ్భే రథే పశ్యసి దర్శనీయామ్ । వివర్తమానాం జ్వలనప్రకాశాం వైకర్తనస్యైతదనీకమగ్ర్యమ్
నీవు అక్కడ రథం దగ్గర, స్థంభం వద్ద చూస్తున్న ఆ అందమైన, వివిధ రంగులతో మెరిసే, అగ్నిలా ప్రకాశించే, అన్ని వైపులా తిరుగుతున్న ఏనుగుల విభాగం కర్ణుని ముఖ్యమైన ఏర్పాటే.
ఏతేన శీఘ్రం ప్రతిపాదయేమాన్ శ్వేతాన్హయాన్కాఞ్చనజాలకక్ష్యాన్ । సర్వం జవం తత్ర విదర్శయిష్యే హ్యాసాదయైతద్రథవీరవృన్దమ్
ఈ బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న వేగవంతమైన తెల్ల గుఱ్ఱాలతో నేను ఆ ఏర్పాటులోకి త్వరగా చొచ్చుకుపోతాను. అక్కడ వారి వేగాన్ని పూర్తిగా చూపిస్తాను. నన్ను ఆ రథయోధుల సమూహం వద్దకు తీసుకెళ్ళు.
గజో గజనేవ హి యోద్ధుకామో మయా సదా కాఙ్క్షతి సూతపుత్రః । తమేవ మాం ప్రాపయ సూతపుత్రం దుర్యోధనోపాశ్రయజాతదర్పమ్ । తం పాతయిష్యామి రథస్య మధ్యే సహస్రనేత్రోఽశనినేవ వృత్రమ్
సూతపుత్రుడు ఎప్పుడూ నాతో యుద్ధం చేయాలని ఆశపడుతూ, మత్తులో ఉన్న ఏనుగు మరో ఏనుగును ఎదురుచూచినట్టు ఎదురుచూస్తున్నాడు. దుర్యోధనుని ఆశ్రయంతో అతనికి వచ్చిన గర్వంతో ఉన్న ఆ సూతపుత్రుడి దగ్గరకు నన్ను నేరుగా తీసుకెళ్ళు. ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో వృత్రాసురుణ్ని పడగొట్టినట్టు, నేను అతన్ని రథం మధ్యలో పడగొడతాను.
స తైర్హయైర్జాతజవైర్బృహద్భిః పుత్రో విరాటస్య హిరణ్యకక్ష్యై । విధ్వంసయంస్తద్రథినామనీకం తతోఽవహత్పాణ్డవమాజిమధ్యే
అప్పుడు వైరాటిపుత్రుడు ఆ బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న గొప్ప వేగవంతమైన గుఱ్ఱాలతో, ఆ రథయోధుల సమూహాన్ని ఛిద్రం చేసి, పాండవుణ్ని యుద్ధ మధ్యంలోకి తీసుకెళ్ళాడు.
తమాపతన్తం పరమేణ తేజసా సమీక్ష్య వైకర్తనమభ్యరక్షన్। అభ్యద్రవంస్తే రథవీరవృన్దా వ్యాఘ్రేణ చాక్రాన్తమివర్షభం రణే
కర్ణుడు అపూర్వమైన తేజస్సుతో ముందుకు వస్తున్నాడని చూసి, రథయోధుల సమూహాలు అతన్ని రక్షించేందుకు పరుగెత్తారు. పులి దాడిచేసిన ఎద్దులు యుద్ధంలో కలిసిపోవడంలా వారు చేరారు.
చిత్రాఙ్గదశ్చిత్రరథశ్చ వీరః సంగ్రామజిద్దుఃసహచిత్రసేనౌ । వివింశతిర్దుర్ముఖదుర్జయౌ చ వికర్ణదుఃశాసనసౌబలాశ్చ। శోణో నిషేధశ్చ తమన్వయుస్తే వైకర్తనం శీఘ్రతరం యువానః
చిత్రాంగదుడు, వీరుడైన చిత్రరథుడు, సంగ్రామజిత్, దుఃసహుడు, చిత్రసేనుడు, వివింశతి, దుర్ముఖుడు, దుర్జయుడు, వికర్ణుడు, దుఃశాసనుడు, సౌబలుడు, శోణుడు, నిషేధుడు—ఈ యువ యోధులందరూ వేగంగా కర్ణుని వెంట వెళ్లారు.
పుత్రా యయుస్తే సహసోదరాశ్చ వైకర్తనం పార్థగతం సమీక్ష్య । ప్రగృహ్య చాపాని మహాబలా రణే ధనంజయం పర్యకిరఞ్శరార్చిభిః
వారిపిల్లలు, సోదరులు కర్ణుడు అర్జునుడి దగ్గరకు వస్తున్నాడని చూసి, ధనుస్సులను పట్టుకుని, ఆ మహాబలులు యుద్ధంలో అర్జునుపై అగ్నిలా మెరిసే బాణాలు వర్షించారు.
తేషాం ధనుర్జ్యాకృతనైకతన్త్రీం ప్రాసోపవీణాం శరసఙ్ఘకోణామ్। కరాగ్రయన్త్రాం స్థిరచాపదణ్డాం వీణాముపావాదయదాశు పార్థః
అప్పుడు అర్జునుడు తన ధనుస్సు తాడును గట్టిగా లాగి, బాణాలతో సంగీతాన్ని పలికించినట్టు, తన చేతులతో ధనుస్సును వాయిద్యంలా మ్రోగించాడు.
తస్మింస్తు యుద్ధే తుములే ప్రవృత్తే పార్థం వికర్ణోఽతిరథం రథేన । విపాఠవర్షేణ కురుప్రవీరో భీమేన భీమానుజమాససాద
ఆ ఘోరమైన యుద్ధంలో, కురు వీరుడైన వికర్ణుడు, గొప్ప రథయోధుడు, భీముని తమ్ముడైన అర్జునుని మీద తన రథం నుంచి బాణవర్షంతో దాడి చేశాడు.
తతో వికర్ణస్య ధనుర్వికృత్య జామ్బునదేనోపహితం దృఢజ్యమ్। న్యపాతయత్తద్ధ్వజమస్య విద్ధ్వా ఛిన్నధ్వజః సోఽప్యపయాఞ్జవేన
అప్పుడు అర్జునుడు బలమైన బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న తన ధనుస్సును లాగి, వికర్ణుని పతాకాన్ని కొట్టి కింద పడేసాడు. పతాకం తెగిపోవడంతో వికర్ణుడు యుద్ధాన్ని వదిలి వేగంగా వెళ్ళిపోయాడు.
తం శాత్రవాణాం గణవాధితారం కర్మాణి కుర్వాణమమానుపాణి। శత్రుంతపో వైరమమృష్యమాణః సమార్పయత్కూర్మనఖేన పార్థమ్
శత్రుతాపుడు, శత్రు సమూహాలను సంహరించేవాడు, గొప్ప కార్యాలు చేస్తూ, తన శత్రువును సహించలేక, అర్జునుని మీద కూర్మనఖ అనే ఆయుధాన్ని విసిరాడు.
స తేన రాజ్ఞాఽతిరథేన విద్ధో విగాహమానో ధ్వజినీం పేరపామ్ । శత్రుంతపం పఞ్చభిరాశు విద్ధ్వా తతోఽస్య సూతం దశభిర్జఘాన
ఆ రాజు, గొప్ప రథయోధుడు విసిరిన ఆయుధంతో గాయపడి, శత్రు సైన్యంలోకి చొచ్చుకుపోతూ, అర్జునుడు శత్రుతాపుడిని ఐదు బాణాలతో వేగంగా గాయపరిచాడు. ఆ తర్వాత అతని సారథిని పది బాణాలతో చంపేశాడు.
తతః స విద్ధో భరతర్షభేణ బాణేన కాయావరణాతిగేన । గతాసురాజౌ నిపపాత రాజన్నగో నగాగ్రాదివ వాతరుగ్ణః
భరతవంశశిఖామణి అర్జునుడు తన బాణంతో కవచాన్ని ఛేదించి కొట్టడంతో, ఆ రాజు ప్రాణాలు విడిచిపోయి, ఓ రాజా, కొండపై నుంచి గాలి తాకిన ఏనుగు కిందపడినట్టు నేలపై పడిపోయాడు.
రథర్షభాస్తే తు రథర్షభేణ వీరా రణే వీరతరేణ భగ్నాః । చకమ్పిరే వాతవశేన కాలే ప్రకమ్పితానీవ మహావనాని
అయితే, ఆ రథయోధులందరూ, యుద్ధంలో మరింత బలమైన రథయోధుడి చేతిలో ఓడిపోయి, కాలంలో గాలి తాకినప్పుడు మహా అడవులు కంపించునట్లు, భయంతో వణికిపోయారు.