అశ్వత్థామా మహాబాహుర్ధనుర్వేదపరాయణః। ఇషూంశ్చ సమ్యగస్యన్తో జీమూతా ఇవ వార్షికాః
బలమైన భుజాలు కలిగిన అశ్వత్థాముడు, ధనుర్వేదంలో నిపుణుడు, వర్షకాలంలో మేఘాలు వర్షం కురిపించినట్టు బాణాలను వదిలాడు.
తే లాభమివ మన్వానాః ప్రత్యగృహ్ణన్ధనంజయమ్। శరౌఘానభివర్షన్తో నాదయన్తో దిశో దశ
అతడిని ఒక గొప్ప బహుమానంగా భావించి, ధనంజయుడిని ఎదుర్కొని, బాణాల వర్షం కురిపిస్తూ, పది దిశలూ శబ్దంతో నిండిపోయేలా చేశారు.
తతః ప్రహస్య బీభత్సుః కౌన్తేయః శ్వేతవాహనః। దివ్యమస్త్రం ప్రకుర్వాణః ప్రత్యయాద్రథిసత్తమాన్
అప్పుడు కుంతీ కుమారుడు, శ్వేతవాహనుడు అర్జునుడు నవ్వుతూ, దివ్యాస్త్రాన్ని సంధించి, ఆ గొప్ప రథస్వారులపై ఎదురెళ్లాడు.
యథా రశ్మిభిరాదిత్యః ప్రచ్ఛాదయతి మేదినీమ్। తథా గాణ్డీవనిర్ముక్తైః శరైరాచ్ఛాదయద్దిశః
సూర్యుడు తన కిరణాలతో భూమిని కప్పినట్టు, అర్జునుడు గాండీవం నుండి వదిలిన బాణాలతో అన్ని దిశలను కప్పేశాడు.
న రథానాం న చాశ్వానాం న ధ్వజానాం న వర్మిణామ్। అతివిద్ధైః శితైర్బాణైరాసీదద్వ్యఙ్గులిరన్తరమ్
అర్జునుడి పదునైన బాణాలతో రథాలు, గుర్రాలు, జెండాలు, కవచధారులు—వీటన్నిటిలో రెండు వేళ్ల స్థానం కూడా మిగలలేదు.
దైవయోగాద్ధి పార్థస్య హయానాముత్తరస్య చ। శిక్షాబలోపపన్నత్వాదస్త్రాణాం వై పరిక్రమాత్। ధ్వజగాణ్డీవయోశ్చాపి దైవ్యా శక్త్యా చ మాయయా
పార్థుడి గుర్రాలు, ఉత్తరుడి శిక్షణ, బలంతో పాటు, ఆయుధాల శక్తి, గాండీవం, జెండా—ఇవి అన్నీ దైవకృపతో కలసి పనిచేశాయి.
ఇతస్తతశ్చ సంయానే దూరే వాఽప్యథవాఽన్తికే। దుర్గే విషమజాతే వా స్థలే నిమ్నే తథా క్షితౌ। న చ రుధ్యేద్గతిస్తస్య రథస్య మనసో యథా
ఆ రథం ఎక్కడైనా, దూరంగా లేదా దగ్గరగా, ఎటువంటి కష్టమైన నేలలోనైనా, ఎగువ లేదా దిగువ ప్రదేశంలోనైనా, పార్శ్వుడి మనసు అనుకున్నట్టు ఎప్పుడూ ఆగిపోలేదు.
సమరేషు తు విద్వాంసస్తస్య తాంస్తాన్పరిక్రమాన్। వీర్యమత్యద్భుతం దృష్ట్వా తథా పార్థస్య తద్బలమ్ । త్రేసురేవం పరే భీతాః పరాఙ్ముఖరథా అపి
పోరులో అర్జునుడి అద్భుతమైన శక్తి, అతని రథచలనం చూసి, శత్రువులలో తెలివైనవారు, రథాలు మరల్చినవారైనా, భయంతో వణికిపోయారు.
కాలాగ్నిమివ బీభత్సుం నిర్దహన్తమివ ప్రజాః । నారయః ప్రేక్షితుం శేకుర్జ్వలన్తమివ పావకమ్
ప్రళయకాల అగ్నిలా ప్రజలను కాల్చుతున్న భీమసేనుడిని, యుద్ధంలో ఎవరూ చూడలేకపోయారు. అతడు మండుతున్న అగ్నిలా కనిపించాడు.
తాని భిన్నాన్యనీకాని రేజురర్జునమార్గణైః। తిగ్మాంశోశ్చ ఘనాభ్రాణి వ్యాప్తానీవ గభస్తిభిః
అర్జునుడి బాణాలతో విరిగిపోయిన ఆ సైన్య విభాగాలు, తివ్రమైన సూర్యకిరణాలతో మేఘాలు మెరుస్తున్నట్టు, వణికిపోయాయి.
అశోకానా వనానీవ సఞ్చితైః కుసుమైః శుభైః । పార్థః సంరఞ్జయామాస రుధిరేణాకులం బలమ్
సంకలితమైన అందమైన పువ్వులతో అలంకరించిన అశోకవనాల్లా, పార్థుడు రక్తంతో ఆ గందరగోళమైన సైన్యాన్ని రంగురంగులుగా మార్చేశాడు.
సహస్రశోఽర్జునశరైశ్ఛిన్నాన్యుచ్చావచాని చ। ఛత్రాణి చ పతాకాశ్చ ఖేఽభ్యువాహ సదాగతిః
అర్జునుడి బాణాలతో కోసబడిన వేలాది గొడుగులు, జెండాలు—ఎత్తయినవి, తక్కువవైనవి—ఎప్పుడూ కదులుతున్న గాలిలో ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాయి.
యే హ్యర్జునబలత్రస్తాః పరిపేతుర్దిశో దశ। రథాత్తం దేశముత్సృజ్య పార్థచ్ఛిన్నయుగా హయాః
అర్జునుడి బలానికి భయపడి, యోధులు పది దిశలకూ పారిపోయారు. పార్థుడు యోగాలను కోసేసినందువల్ల, గుర్రాలు రథాలను, ఆ ప్రదేశాన్ని వదిలేశాయి.
నికృత్తపూర్వచరణాస్తే నిపేతుః శితైః శరైః। శిరోభిః ప్రథమం జగ్ముర్మేదినీం జఘనైర్హయాః
పదునైన బాణాలతో ముందు కాళ్లు కోసబడిన గుర్రాలు పడిపోయాయి; మొదటగా వారి తలలు నేలపై పడగా, తర్వాత వెనుక భాగాలు పడిపోయాయి.
చక్షుర్నాసావిషాణేషు దన్తవేష్టేషు చ ద్విపాన్। మర్మస్వన్యేషు చాహత్య తథా నిఘ్నన్గజోత్తమాః
ఏనుగుల కళ్ళు, ముక్కు, సుండ, దంతాల్లో బాణాలతో కొట్టి, ముఖ్యమైన స్థానాల్లో గాయపరిచి, అర్జునుడు ఆ గొప్ప ఏనుగులను చంపాడు.
కౌరవాణాం గజానాం చ శరీరైర్గతచేతసామ్ । క్షణేన సంవృతా భూమిర్మేఘైరివ నభస్థలమ్
కౌరవుల ఏనుగుల శరీరాలతో, ప్రాణాలు పోయినవాటితో, క్షణంలోనే భూమి మేఘాలతో ఆకాశం కప్పబడినట్టు కప్పబడిపోయింది.
అస్త్రైర్దివ్యైర్మహాబాహురర్జునః ప్రహసన్నివ । బడబాముఖసంభూతః కాలాగ్నిరివ సంవృతః
అర్జునుడు, మహాబాహువు, ఆకాశ ఆయుధాలతో నవ్వుతూ, సముద్రంలో ఉద్భవించే అగ్నిలా, అంత్యకాలంలో ప్రళయాగ్నిలా, తన తేజంతో కప్పబడి కనిపించాడు.
యథా యుగాన్తసమయే సర్వం స్థావరజఙ్గమమ్ । కాలపక్వమశేషేణ ధక్ష్యేదుగ్రశిఖః శిఖీ
యుగాంత సమయంలో కాలపక్వమైన ప్రతి కదిలే, నిలిచే జీవుల్ని ఉగ్రమైన అగ్ని పూర్తిగా కాల్చేసినట్లే—
తద్వత్పార్థోఽస్రతేజోభిర్ధనుషో నిస్వనేన చ। దైవాద్వీర్యాచ్చ బీభత్సుస్తస్మిన్దౌర్యోధనే బలే
అలాగే, పార్థుడు తన ఆయుధాల తేజంతో, విల్లుపాటతో, దైవిక పరాక్రమంతో దుర్యోధన సేనను భయపెట్టాడు.
రణే శక్తిమమిత్రాణాం ప్రణీయోపనినాయ సః। చేష్టాం ప్రాయేణ భూతానాం రాత్రిః ప్రాణభృతామివ
యుద్ధంలో శత్రువుల శక్తిని అర్జునుడు అంతం చేసాడు; జీవులకు రాత్రి చివరి క్షణాల్లా, వారి చివరి ప్రాణచలనం వరకు నడిపించాడు.
సోఽతీయాత్సహసా శత్రూన్సహసా తేఽభిపేదిరే । శీఘ్రాదూరం దృఢామోఘమస్త్రమస్యాతిమానుషమ్ । దృష్ట్వా తే కౌరవా భీతా అతిమానుషవిక్రమమ్
అతడు శత్రువులపై దూకగా దాడి చేశాడు, వారు కూడా ఎదురుదాడి చేశారు; కానీ అర్జునుడి వేగవంతమైన, దూరంగా, తప్పకుండా తగిలే, మానవలోకానికి అతీతమైన ఆయుధాన్ని చూసి, కౌరవులు అతని అసాధారణ పరాక్రమానికి భయపడ్డారు.
ఖగపత్రాభిసంవీతైః ఖావిష్టైః ఖగమైరివ। అర్జునస్య ఖమావవ్రే లోహితప్రాణపైః ఖగైః
పక్షుల్లా రెక్కలున్న అర్జునుడి బాణాలతో ఆకాశం నిండిపోయింది; అవి ఎగిరిపోతూ, ఎరుపు రక్తంతో ఉన్న పక్షుల్లా ఆకాశాన్ని కప్పేశాయి.
అర్జునేన వినిర్ముక్తాః శరా గాణ్డీవధన్వనా । తార్క్ష్యవేగా ఇవాకాశే ససఞ్జుః పరమర్మసు
గాండీవాన్ని పట్టిన అర్జునుడు వదిలిన బాణాలు, గరుడ వేగంతో ఆకాశంలో పరిగెత్తి, శత్రువుల ప్రాణస్థానాల్లో తగిలాయి.
వర్మాణి సారథిశ్చైవ హేమజాలాని వాజినామ్ । కిరీటం సూర్యసంకాశం వైయాఘ్రమథ చర్మ చ
అయస్కాంత కవచాలు, రథసారథులు, గుర్రాలపై బంగారు వలలు, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే కిరీటం, పులిచర్మం, కవచం—
తతః సర్వాణి గాత్రాణి రథస్య ద్విషతాం శరైః । నీహారేణేవ భూతాని ఛన్నానీహ చకాశిరే
అర్జునుడి బాణాలతో శత్రు రథాల అన్ని అవయవాలు పొగమంచులో కప్పబడినట్టు కనిపించాయి, అయినా అవి మెరిసిపోతున్నాయి.
సకృదేవ న తం శేకుః కథమభ్యసితుం పరే । అనభ్యస్తః పునస్తైర్హి రథః సోభిపపాత తాన్
వేరే యోధులు ఒక్కసారి కూడా అతని దగ్గరకు చేరలేకపోయారు; అలవాటు లేని వారి రథాలు అర్జునుడి దగ్గర పడిపోయి నాశనం అయ్యాయి.
తచ్ఛరా ద్విట్శరీరేషు యథా చ న ససఞ్జిరే । ద్విధాఽనీకేషు బీభత్సోర్న ససఞ్జ రథస్తథా
బాణాలు శత్రువుల దేహాల్లో నిలవని విధంగా, బీభత్సుని రథం కూడా విభజించబడిన సేనల్లో నిలవలేదు.
స తద్ధి క్షోభయామాస విగాహ్యారిబలం రథీ। అనన్తవేగో భుజగః క్రీడన్నివ మహార్ణవే
అతడు తన రథంతో శత్రు సేనలోకి ప్రవేశించి, దాన్ని కలవరపరిచాడు; అది అంతులేని వేగంతో సముద్రంలో ఆడుకుంటున్న పాము లాగా కనిపించింది.
అస్యతో నిత్యమత్యర్థం సర్వఘోషాధికస్తథా । సంనాదః శ్రూయతే భూతైర్ధనుషశ్చ కిరీటినః
అర్జునుడు నిరంతరం బాణాలు వదులుతుండగా, అతని విల్లుపాట యుద్ధరంగంలో అందరికన్నా గట్టిగా వినిపించేది.
సంచ్ఛిన్నాస్తత్ర మాతఙ్గా బాణైరల్పాన్తరాన్తరైః। సంస్యూతాస్తత్ర దృశ్యన్తే మేఘా ఇవ గభస్తిభిః
అక్కడ, అర్జునుడి బాణాలతో సమీపంలోనే ఏనుగులు కోసివేయబడ్డాయి; అవి మెరుపులతో కూడిన మేఘాల్లా కనిపించాయి.