కకుదః సర్వసైన్యానాం సర్వశస్త్రభృతాంవరః । జయశ్రియాఽవబద్ధస్తు సుయోధనవశానుగః । పశ్చాదేష ప్రయాతవ్యో న మే విఘ్నకరో భవేత్
కకుదుడు అన్నివిధాలా యుద్ధ వీరులలో అగ్రగణ్యుడు, ఆయుధాలు ధరించినవారిలో శ్రేష్ఠుడు, విజయ మహిమతో కూడి, సుయోధనుని ఆజ్ఞను అనుసరిస్తూ ఉన్నాడు. అతడు మన వెనుకనుండి రావాలి, నేను పోరులో ఏ ఆటంకాన్ని ఎదుర్కొనకూడదు.
ఇత్యేతాంస్త్వరితః పార్థః కథయిత్వా తు చోత్తరే। రూపతశ్చిహ్నతశ్చైవ యుద్ధాయ త్వరతే పునః
ఈ మాటలు త్వరగా ఉత్తరునికి చెప్పిన పార్థుడు, శత్రువులను వారి రూపం, లక్షణాల ద్వారా గుర్తించి, మళ్లీ యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా పరిగెత్తాడు.
అశ్వత్థామా తతస్తత్ర కర్ణం సంప్రేక్ష్య వీర్యవాన్। ఉవాచ స్మయమానోఽసౌ సూతపుత్రమరిన్దమమ్
ఆ సమయంలో అశ్వత్థాముడు, ధైర్యవంతుడు, అక్కడ కర్ణుని చూసి, శత్రువులను జయించే సూతపుత్రునికి చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.
కర్ణ యస్త్వం సభామధ్యే బహ్వబద్ధం వికత్థసే। న మే యుధి సమోఽస్తీతి తదిదం ప్రత్యుపస్థితమ్
కర్ణా! నువ్వు సభలో ఎన్నో మాటలు చెప్పావు, యుద్ధంలో నాకంటే సమానుడు లేడని గొప్పగా చెప్పుకున్నావు. ఇప్పుడు ఆ సమయం వచ్చింది.
ఏషోఽన్తక ఇవ క్రుద్ధః సర్వభూతావమర్దనః । సంగ్రామశిరసో మధ్యే దృమ్భతే కేసరీ యథా
ఇక్కడ అతడు, కోపంతో ఉన్న యమధర్మరాజు లాగా, సమస్త ప్రాణులను నాశనం చేసే వాడు, యుద్ధ మధ్యలో సింహంలా గర్జిస్తూ నిలబడి ఉన్నాడు.
శూరోసి యది సంగ్రామే దర్శయస్వ సభాం వినా
నువ్వు నిజంగా యుద్ధ వీరుడివైతే, ఇప్పుడు సభ లేకుండా నీ పరాక్రమాన్ని చూపించు.
యద్యశక్తోసి సంగ్రామే పార్థేనాద్భుతకర్మణా। పునరేవ సభాం గత్వా ధార్తరాష్ట్రేణ ధీమతా। మాతులం పరిగృహ్యాశు మన్త్రయస్వ యథాసుఖమ్
అయితే, నువ్వు అద్భుత కార్యాలు చేసే పార్థునితో యుద్ధం చేయలేకపోతే, మళ్లీ సభకు వెళ్లి, తెలివైన ధృతరాష్ట్రునితో కలిసి, నీ మామను ఆలింగనం చేసి, నీకు నచ్చినట్లు ఆలోచించు.
ఏవముక్తస్తథా కర్ణః క్రోధాదుద్వృత్య లోచనే। ద్రోణపుత్రమిదం వాక్యమువాచ కురుసన్నిధౌ
ఇలా అన్న తర్వాత, కర్ణుడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రబెట్టి, కురువంశీయుల సమక్షంలో ద్రోణపుత్రునితో ఇలా అన్నాడు.
నాహం బిభేమి బీభత్సోర్న కృష్ణాద్దేవకీసుతాత్ । పాణ్డవేభ్యోపి సర్వేభ్యః క్షత్రధర్మమనువ్రతః
నేను బీభత్సుని, దేవకీపుత్రుడైన కృష్ణుని, లేదా అన్నీ పాండవులను కూడా భయపడను. నేను క్షత్రియ ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నాను.
సత్వాధికానాం పుంసాం తు ధనుర్వేదోపజీవినామ్ । గర్జతాం జాయతే దర్పః స్వరశ్చ న విషీదతి
ధైర్యవంతులైన ధనుర్వేదాన్ని జీవనాధారంగా చేసుకున్న పురుషులలో, గర్జన చేస్తూ గర్వం పెరుగుతుంది. వారి స్వరం ఎప్పుడూ తడబడదు.
పశ్యత్వాచార్యపుత్రో మామర్జునేనాతిరంహసా । యుధ్యమానం సుసంయుక్తం జయో వై మయ్యవస్థితః
ఆచార్యుని కుమారుడు నన్ను చూడాలి, నేను అర్జునుడితో శక్తివంచన లేకుండా యుద్ధం చేస్తూ, సన్నద్ధంగా ఉన్నాను. విజయమంతా నాదే.
తతః ప్రహస్య బీభత్సుః కౌన్తేయః శ్వేతవాహనః। దివ్యమస్త్రం వికుర్వాణః ప్రత్యయాద్రథిసత్తమః
అప్పుడు బీభత్సుడు, కౌంతేయుడు, తెల్లకుదిరులను నడిపేవాడు, నవ్వుతూ, దివ్యాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి, రథయోధులలో శ్రేష్ఠుడిపై ఎదురెళ్లాడు.
మహాత్మానం మన్దబుద్ధిర్నిశ్వసన్ధృతరాష్ట్రజః। ఉవాచ స మహారాజ రాజా దుర్యోధనస్తదా
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, మందబుద్ధి కలవాడు, ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, ఆ మహాత్ముడైన రాజుతో అప్పట్లో ఇలా అన్నాడు.
న విద్మో హ్యర్జునం తత్ర వసన్తం మత్స్యవేశ్మని । తేనేదం కర్ణ మత్స్యానామగ్రహీష్మ ధనం బహు
మేము నిజంగా అర్జునుడు మత్స్యరాజు ఇంట్లో ఉన్నాడని తెలియలేదు. అందుకే, కర్ణా, మేము మత్స్యుల నుండి ఎంతో ధనం దక్కించుకున్నాం.
ఏవం చేత్తర్హి గచ్ఛామో విసృజన్తో ధనం బహు । అయశో నాతివర్తేత లోకయోరుభయోరపి
ఇలా అయితే, మనం ఈ ధనాన్ని వదిలేసి వెళ్ళిపోవాలి. రెండు లోకాలలో మనకు అపఖ్యాతి కలగకూడదు.
కిం చ యుద్ధాత్పరం నాస్తి క్షత్రియాణాం సుఖావహమ్। తస్మాత్పార్థేన సంగ్రామం కుర్మహే న పలాయనమ్
క్షత్రియులకు యుద్ధం కన్నా మించిన ఆనందం లేదు. అందువల్ల, మనం పార్థునితో యుద్ధం చేద్దాం, పారిపోకూడదు.
ఏతావదుక్త్వా రాజా వై హ్యభియానమియేష సః। తథా దశసహస్రాణి వీరాణాం హి ధనుష్మతామ్ । అభ్యద్రవంస్తదా పార్థం శలభా ఇవ పావకమ్
ఇంత చెప్పిన రాజు దాడికి సిద్ధమయ్యాడు. అప్పుడు పది వేల మంది ధనుర్ధారులు పార్థునిపై మిడుతలు మంటపై పడినట్లు దూసుకొచ్చారు.
వర్మితా వాజినస్తత్ర సంభృతాశ్చ పదాతిభిః । భీమరూపాశ్చ మాతఙ్గాస్తోమరాఙ్కుశపాణిభిః
అక్కడ కవచధారులు గల కుదిరివారు, కాలాళ్లు కలిసిన పాదాటిసేన, భయంకరమైన ఏనుగులు, చేతిలో కత్తులు, అంకుశాలు పట్టిన యోధులతో కూడి సమీకృతమయ్యారు.
అధిష్ఠితాః సుసంయత్తైర్హస్తిశిక్షావిశారదైః। అభ్యద్రవన్సుసంక్రుద్ధాశ్చాపహస్తోద్యతాయుధాః
ఏనుగులపై నిపుణులైన యోధులు, బాగా శిక్షణ పొందినవారు, కోపంతో చేతిలో విల్లు, ఆయుధాలు ఎత్తుకుని ముందుకు దూసుకొచ్చారు.
పఞ్చ చైనం రథోదగ్రాస్త్వరితాః పర్యవారయన్। ద్రోణో భీష్మశ్చ కర్ణశ్చ కురురాజశ్చ వీర్యవాన్
అప్పుడు వేగంగా ఐదుగురు ప్రసిద్ధ రథస్వారులు అతన్ని చుట్టుముట్టారు. వారు ద్రోణుడు, భీష్ముడు, కర్ణుడు, శక్తివంతమైన కౌరవ రాజు.
అశ్వత్థామా మహాబాహుర్ధనుర్వేదపరాయణః। ఇషూంశ్చ సమ్యగస్యన్తో జీమూతా ఇవ వార్షికాః
బలమైన భుజాలు కలిగిన అశ్వత్థాముడు, ధనుర్వేదంలో నిపుణుడు, వర్షకాలంలో మేఘాలు వర్షం కురిపించినట్టు బాణాలను వదిలాడు.
తే లాభమివ మన్వానాః ప్రత్యగృహ్ణన్ధనంజయమ్। శరౌఘానభివర్షన్తో నాదయన్తో దిశో దశ
అతడిని ఒక గొప్ప బహుమానంగా భావించి, ధనంజయుడిని ఎదుర్కొని, బాణాల వర్షం కురిపిస్తూ, పది దిశలూ శబ్దంతో నిండిపోయేలా చేశారు.
తతః ప్రహస్య బీభత్సుః కౌన్తేయః శ్వేతవాహనః। దివ్యమస్త్రం ప్రకుర్వాణః ప్రత్యయాద్రథిసత్తమాన్
అప్పుడు కుంతీ కుమారుడు, శ్వేతవాహనుడు అర్జునుడు నవ్వుతూ, దివ్యాస్త్రాన్ని సంధించి, ఆ గొప్ప రథస్వారులపై ఎదురెళ్లాడు.
యథా రశ్మిభిరాదిత్యః ప్రచ్ఛాదయతి మేదినీమ్। తథా గాణ్డీవనిర్ముక్తైః శరైరాచ్ఛాదయద్దిశః
సూర్యుడు తన కిరణాలతో భూమిని కప్పినట్టు, అర్జునుడు గాండీవం నుండి వదిలిన బాణాలతో అన్ని దిశలను కప్పేశాడు.
న రథానాం న చాశ్వానాం న ధ్వజానాం న వర్మిణామ్। అతివిద్ధైః శితైర్బాణైరాసీదద్వ్యఙ్గులిరన్తరమ్
అర్జునుడి పదునైన బాణాలతో రథాలు, గుర్రాలు, జెండాలు, కవచధారులు—వీటన్నిటిలో రెండు వేళ్ల స్థానం కూడా మిగలలేదు.
దైవయోగాద్ధి పార్థస్య హయానాముత్తరస్య చ। శిక్షాబలోపపన్నత్వాదస్త్రాణాం వై పరిక్రమాత్। ధ్వజగాణ్డీవయోశ్చాపి దైవ్యా శక్త్యా చ మాయయా
పార్థుడి గుర్రాలు, ఉత్తరుడి శిక్షణ, బలంతో పాటు, ఆయుధాల శక్తి, గాండీవం, జెండా—ఇవి అన్నీ దైవకృపతో కలసి పనిచేశాయి.
ఇతస్తతశ్చ సంయానే దూరే వాఽప్యథవాఽన్తికే। దుర్గే విషమజాతే వా స్థలే నిమ్నే తథా క్షితౌ। న చ రుధ్యేద్గతిస్తస్య రథస్య మనసో యథా
ఆ రథం ఎక్కడైనా, దూరంగా లేదా దగ్గరగా, ఎటువంటి కష్టమైన నేలలోనైనా, ఎగువ లేదా దిగువ ప్రదేశంలోనైనా, పార్శ్వుడి మనసు అనుకున్నట్టు ఎప్పుడూ ఆగిపోలేదు.
సమరేషు తు విద్వాంసస్తస్య తాంస్తాన్పరిక్రమాన్। వీర్యమత్యద్భుతం దృష్ట్వా తథా పార్థస్య తద్బలమ్ । త్రేసురేవం పరే భీతాః పరాఙ్ముఖరథా అపి
పోరులో అర్జునుడి అద్భుతమైన శక్తి, అతని రథచలనం చూసి, శత్రువులలో తెలివైనవారు, రథాలు మరల్చినవారైనా, భయంతో వణికిపోయారు.
కాలాగ్నిమివ బీభత్సుం నిర్దహన్తమివ ప్రజాః । నారయః ప్రేక్షితుం శేకుర్జ్వలన్తమివ పావకమ్
ప్రళయకాల అగ్నిలా ప్రజలను కాల్చుతున్న భీమసేనుడిని, యుద్ధంలో ఎవరూ చూడలేకపోయారు. అతడు మండుతున్న అగ్నిలా కనిపించాడు.
తాని భిన్నాన్యనీకాని రేజురర్జునమార్గణైః। తిగ్మాంశోశ్చ ఘనాభ్రాణి వ్యాప్తానీవ గభస్తిభిః
అర్జునుడి బాణాలతో విరిగిపోయిన ఆ సైన్య విభాగాలు, తివ్రమైన సూర్యకిరణాలతో మేఘాలు మెరుస్తున్నట్టు, వణికిపోయాయి.