సంసర్పన్త ఇవాకాశే విద్యుత్వన్తో వలాహకాః ।। తాని దృష్ట్వాఽప్యనీకాని నివర్తితరథాని చ
ఆ సేనలు మెరుపులు మెరిపించే మేఘాల్లా ఆకాశంలో కదిలిపోతున్నట్టు కనిపించాయి. ఆ సేనలను, తిరిగి వెళ్లిన రథాలను చూసి,
పార్థోఽపి వాయువద్ధోరం సైన్యాగ్రం వ్యధునోచ్ఛరైః ।। తాం శత్రుసేనాం తరసా ప్రణుద్య గాశ్చాపి జిత్వా ధనుషా పరేణ
పార్థుడు గాలి వలె ఉగ్రంగా, తన బాణాలతో సైన్యపు ముందుభాగాన్ని కదిలించాడు. శత్రు సైన్యాన్ని వేగంగా తరిమికొట్టి, తన గొప్ప విల్లుతో ఆవులను కాపాడాడు.
దుర్యోధనాయాభిముఖం ప్రయాన్తం కురుప్రవీరాః సహసాఽభ్యగచ్ఛన్ ।। గోషు ప్రయాతాసు జవేన మాత్స్యాన్కిరీటినం ప్రీతియుతం చ దృష్ట్వా
దుర్యోధనుని వైపు పోతున్న కురు వీరులు అకస్మాత్తుగా దగ్గరికి వచ్చారు. ఆ వేగంగా ఆవుల మధ్యకి దూసుకుపోతున్న మత్స్యులను, ఆనందంగా ఉన్న కిరీటిని చూసారు.
పశూన్సమాదాయ తతో నివృత్తా గోపాః సమస్తాః ప్రయయుశ్చ రాష్ట్రమ్
తర్వాత, ఆవులను సమీకరించి, అందరు గోపాలు తిరిగి తమ రాజ్యానికి బయలుదేరారు.
తతస్త్రీణి సహస్రాణి రథానాం చ ధనుష్మతామ్। ఘోరాణి కురువీరాణాం పర్యకీర్యన్త భారత
అప్పుడే మూడు వేల రథాలు, విల్లు పట్టిన భయంకరమైన కురు వీరులతో, భరత వంశీయా, ఏర్పాటయ్యాయి.
కర్ణో రథసహస్రేణ ప్రత్యగృహ్ణాద్ధనఞ్జయమ్। భీష్మః శాన్తనవో ధీమాన్సహస్రేణ పురస్కృతః
కర్ణుడు వెయ్యి రథాలతో ధనంజయునికి ఎదురయ్యాడు. శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముడు, జ్ఞానవంతుడు, వెయ్యి రథాలతో ముందుండి నిలిచాడు.
తథా రథసహస్రేణ భ్రాతృభిః పరివారితః। పశ్చాద్దుర్యోధనోఽతిష్ఠద్యశసా చ శ్రియా జ్వలన్
అలాగే, దుర్యోధనుడు తన అన్నదమ్ములతో, వెయ్యి రథాలతో చుట్టుముట్టబడి, వెనుక భాగంలో నిలబడి, కీర్తి, వైభవాలతో ప్రకాశించాడు.
అతిష్ఠన్నివకాశేషు పాదాతాః సహ వాజిభిః । భీమరూపాశ్చ మాతఙ్గాస్తోమరాఙ్కుశచోదితాః
పాదసేనలు, గుఱ్ఱాలతో కలిసి ఖాళీ ప్రదేశాల్లో నిలబడ్డారు. భయంకరమైన ఏనుగులు, తుంగాలు, అంకుశాలతో ప్రేరేపించబడి, భీముడిలా కనిపించాయి.
తాని దృష్ట్వా హ్యనీకాని వితతాని మహాత్మనామ్ । వైరాటిముత్తరం తం తు ప్రత్యభాషత పాణ్డవః
ఆ మహాత్ములైన వారు ఏర్పాటుచేసిన ఆ సేనలను చూసి, పాండవుడు మత్స్యరాజ కుమారుడైన ఉత్తరుడితో ఇలా అన్నాడు.
జామ్బూనదమయీ వేదీ ధ్వజాగ్రే యస్య దృశ్యతే। శోణాశ్చాశ్వా రథే యుక్తా ద్రోణ ఏష ప్రకాశతే
ఎవరికి పతాకంపై బంగారు వేదిక కనిపిస్తుందో, ఎర్రగుర్రాలు రథానికి జోడించబడ్డాయో, అతడే ద్రోణుడు, ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు.
ఆచార్యో నిపుణో ధీమాన్బ్రహ్మవిచ్ఛూరసత్తమః। ఆహవే చాప్రతిద్వన్ద్వో దూరపాతీ మహారథః
ఆచార్యుడు, నైపుణ్యం కలవాడు, జ్ఞానవంతుడు, వేదాలు తెలిసినవాడు, వీరులలో శ్రేష్ఠుడు. యుద్ధంలో అతనికి సమానం లేడు, దూరం నుంచి బాణాలు సంధించే మహారథుడు.
సుప్రసన్నో మహావీరః కురుష్వైనం ప్రదక్షిణమ్। అత్రైవ చావిరోధేన ఏష ధర్మః సనాతనః
అతడు ప్రసన్నంగా, మహావీరుడిగా ఉన్నాడు. అతన్ని గౌరవంగా ప్రదక్షిణగా చుట్టు. ఇక్కడ ఎవ్వరూ అడ్డుకోని ఈ విధానమే శాశ్వత ధర్మం.
యది మే ప్రహరేద్ద్రోణః శరీరే మే ప్రహృష్యతః । తతోఽస్మిన్ప్రహరిష్యామి నాన్యథా బుద్ధిరస్తి మే
డ్రోణుడు నన్ను యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు గాయపరిస్తే, నేనూ అతనికి సమాధానం ఇస్తాను; నాకు వేరే ఉద్దేశ్యం లేదు.
భారతాచార్యముఖ్యేన బ్రాహ్మణేన మహాత్మనా । తేన మే యుధ్యమానస్య మన్దం వాహయ సారథే
భారత వంశానికి గురువైన ఆ మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణుడితో నేను యుద్ధం చేస్తుంటే, నా రథసారధీ, నువ్వు రథాన్ని మెల్లగా నడుపు.
ధ్వజాగ్రే సింహలాఙ్గూలో దిక్షు సర్వాసు శోభతే । భారతాచార్యపుత్రస్తు సోఽశ్వత్థామా విరాజతే
ఆయన ధ్వజం మీద సింహపు తోక అన్ని దిక్కులలో మెరిసిపోతుంది; ఆ వ్యక్తి భారతాచార్యుని కుమారుడు అశ్వత్థామ, ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తున్నాడు.
ధ్వజాగ్రం దృశ్యతే యత్ర బాలసూర్యసమప్రభమ్ । దుర్జయః సర్వసైన్యానాం దేవైరపి సవాసవైః । తేన మే యుధ్యమానస్య మన్దం వాహయ సారథే
ఎక్కడ ఆ ధ్వజం తల భాగం చిన్న సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తుందో, అక్కడ దేవతలకైనా, ఇంద్రుడితో కూడినవారికైనా జయించలేని వీరుడు ఉన్నాడు; అతనితో నేను యుద్ధం చేస్తుంటే, రథాన్ని మెల్లగా నడుపు, ఓ సారధీ.
ధ్వజాగ్రే గోవృషో యస్య కాఞ్చనోఽభివిరాజతే । ఆచార్యవరముఖ్యస్తు కృప ఏష మహారథః
ఎవరి ధ్వజం మీద బంగారు ఎద్దు ప్రకాశిస్తుందో, ఆ మహారథుడు కృపాచార్యుడు, గురువులలో ప్రముఖుడు.
ద్రోణేన చ సమో వీర్యే పితుర్మే పరమః సఖా। తేన మే యుధ్యమానస్య మన్దం వాహయ సారథే
వీర్యంలో డ్రోణుడికి సమానం, నా తండ్రికి అత్యంత స్నేహితుడు; అతనితో నేను యుద్ధం చేస్తుంటే, రథాన్ని మెల్లగా నడుపు, ఓ సారధీ.
యస్య కాఞ్చనకమ్బూభిర్హస్తికక్ష్యాపరిష్కృతః। ధ్వజః ప్రకాశతే దూరాద్రథే విద్యుద్గణోపమః
ఎవరి ధ్వజం బంగారు కంకణాలతో, ఏనుగు అలంకారాలతో అలంకరించబడిందో, ఆ ధ్వజం రథంపై మెరుపుల గుంపులా దూరం నుంచే ప్రకాశిస్తుంది.
ఏష వైకర్తనః కర్ణః ప్రతిమానం ధనుష్మతామ్। దృఢవైరీ సదాఽస్మాకం నిత్యం కటుకభాషణః
ఇతడు వైకర్తనుడు కర్ణుడు, విలువిద్యలో సమానమైనవాడు లేడు; ఎప్పుడూ మనకు గట్టి శత్రువు, మాటల్లో ఎప్పుడూ కఠినంగా ఉంటాడు.
యస్యాశ్రయబలాదేవ ధార్తరాష్ట్రః ససౌబలః । అస్మాన్నిరస్య రాజ్యాచ్చ పునరద్యాపి యోత్స్యతి
ఇతని బలంతో, సహాయంతో ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు సౌబలుడితో కలిసి మమ్మల్ని రాజ్యంనుండి వెళ్లగొట్టి, ఇప్పటికీ యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు.
ఏష వై స్పర్ధతే నిత్యం మయా సహ సుదుర్జయః । జామదగ్న్యస్య రామస్య శిష్యో హ్యేష మహారథః
ఇతడు ఎప్పుడూ నాతో పోటీ పడతాడు, అతన్ని ఓడించడం చాలా కష్టం; ఇతడు జమదగ్ని కుమారుడు రాముని శిష్యుడు, మహారథుడు.
సర్వాస్త్రకుశలః కర్ణః సర్వశస్త్రభృతాంవరః । యుద్ధేఽప్రతిమవీర్యశ్చ దృఢవేధీ పరాక్రమీ
కర్ణుడు అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడు, ఆయుధధారుల్లో అగ్రగణ్యుడు; యుద్ధంలో అతని వీర్యానికి సమానం లేను, అతడు ధైర్యంగా, స్థిరంగా ఉంటాడు.
అద్యాహం యుద్ధమేతేన కరిష్యే సూతబన్ధునా। ద్రష్టా త్వమావయోర్యుద్ధం బలివాసవయోరివ
ఈ రోజు నేను సూతపుత్రుడైన అతనితో యుద్ధం చేస్తాను; మన ఇద్దరి యుద్ధాన్ని నువ్వు చూస్తావు, అది బలివాసవుల యుద్ధంలా ఉంటుంది.
మహారథేన శూరేణ సూతపుత్రేణ ధన్వినా। తేన మే యుధ్యమానస్య శీఘ్రం వాహయ సారథే
ఆ మహారథుడు, ధైర్యవంతుడు, విలువిద్యలో నిపుణుడైన సూతపుత్రుడితో నేను యుద్ధం చేస్తుంటే, రథాన్ని వేగంగా నడుపు, ఓ సారధీ.
యస్య చైవ రథోపస్థే నాగో మణిమయో ధ్వజః । ఏష దుర్యోధనస్తత్ర కౌరవో యశసా వృతః
ఎవరి రథంపై మణులతో అలంకరించిన ఏనుగు ధ్వజం మెరిసిపోతుందో, అతడే కౌరవుడు దుర్యోధనుడు, కీర్తితో చుట్టుముట్టబడ్డవాడు.
లబ్ధలక్షో దృఢం వేధీ లఘుహస్తః ప్రతాపవాన్ । తేన మే యుధ్యమానస్య శీఘ్రం వాహయ సారథే
అతడు లక్ష్యాన్ని తప్పకుండా తాకగలడు, స్థిరంగా ఉండగలడు, చేతులు తేలికగా కదిలించగలడు, పరాక్రమవంతుడు; అతనితో నేను యుద్ధం చేస్తుంటే, రథాన్ని వేగంగా నడుపు, ఓ సారధీ.
యస్తు శ్వేతావదాతేన పఞ్చతాలేన కేతునా । వైడూర్యమయదణ్డేన తాలవృక్షేణ రాజతే
ఎవరి ధ్వజం తెల్లగా, పవిత్రంగా, ఐదు తాళపత్రాలతో, వైడూర్య రత్నపు దండంతో, తాళ వృక్ష ఆకారంతో మెరిసిపోతుందో,
హస్తావాపీ బృహద్ధన్వా సేనాం తిష్ఠతి హర్షయన్ । రామేణ జామదగ్న్యేన ద్వైరథేనాజితః పురా
బలమైన విల్లు చేత పట్టుకుని, సైన్యాన్ని ఉల్లాసపరిచే విధంగా నిలబడి ఉన్నాడు; జమదగ్ని కుమారుడు రాముడితో ద్వంద్వయుద్ధంలో కూడా ఓడిపోలేదు.
శీఘ్రశ్చ లగువేధీ చ లఘుహస్తః ప్రతాపవాన్ । ఏష శాన్తనవో భీష్మః సర్వేషాం నః పితామహః
వేగవంతుడు, లక్ష్యాన్ని తప్పకుండా తాకగలడు, చేతులు తేలికగా కదిలించగలడు, పరాక్రమవంతుడు; ఇతడే శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, మనందరిలో పెద్దవాడు.