తేషాం నైవాపయానే చ నాభియానే భవన్మతిః । శీఘ్రతామేవ పార్థస్య పూజయన్తస్తు విస్మితాః
వాళ్లకు వెనక్కి వెళ్లాలా, ముందుకు రావాలా అన్న ఆలోచనే లేకుండా, పార్థుడి వేగాన్ని ఆశ్చర్యంతో గౌరవిస్తూ చూశారు.
చన్ద్రావదాతం సాముద్రం కురుసైన్యభయంకరమ్। తతః శఙ్ఖముపాధ్మాసీద్ద్విషతాం రోమహర్షణమ్। జ్యాఘోషం తలఘోషం చ కృత్వా భూతాన్యమోహయత్
ఆ తర్వాత, చంద్రుడిలా తెల్లగా, సముద్రధ్వని లాంటి శబ్దమిచ్చే శంఖాన్ని ఊదాడు. దాంతో కౌరవ సైన్యం భయపడింది, శత్రువులకు రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నాయి. ఆయన ధనుస్సు జ్యాశబ్దం, చేతుల చప్పుళ్లతో అన్ని జీవులు మైమరచిపోయాయి.
తస్య శఙ్ఖస్య శబ్దేన ధనుషో నిస్వనేన చ। శబ్దేనామానుషాణాం చ భూతానాం ధ్వజవాసినామ్ । వియద్గతానాం దేవానాం మానుషాణాం రవేణ చ
ఆయన శంఖధ్వని, ధనుస్సు శబ్దం, జెండాలు పట్టుకున్న భూతాల అరుపులు, ఆకాశంలో ఉన్న దేవతలు, భూమిపై ఉన్న మనుషుల అరుపులతో అందరూ ఉలిక్కిపడ్డారు.
ఊర్ధ్వం పుచ్ఛం విధూన్వానా హేమమాణాః సమన్తతః । గావః సవత్సాః సంత్రస్తా నివృత్తా దక్షిణాం దిశం
పసిడి రంగు గల, పిల్లలతో ఉన్న ఆ పశువులు భయంతో, తోకలను పైకి ఎత్తి ఊపుతూ, దక్షిణ దిశగా తిరిగి పరుగెత్తాయి.
తతః స సమరే శూరో బీభత్సుః శత్రుపూగహా। గోపాలాంశ్చోదయామాస గావశ్చోదయతేతి చ
అప్పుడు యుద్ధంలో ధైర్యవంతుడైన అర్జునుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, గోపాలులను ఉత్సాహపరిచాడు— 'ఆవులను ముందుకు నడిపించండి!' అని చెప్పాడు.
ఉత్తరం చాహ బీభత్సుర్హర్షయన్పాణ్డునన్దనః । గవామగ్రం సమీక్షస్వ గశ్చైవాశు నివర్తయ
పాండుపుత్రుడైన అర్జునుడు ఉత్తరుడిని ఆనందపరిచేలా ఇలా అన్నాడు: 'ఆవుల మంద ముందువైపు చూసి, ఆవులను త్వరగా వెనక్కు తిప్పు.'
యావదేతే నివర్తన్తే కురవో జవమాస్థితాః । యాహ్యుత్తరేణ గాశ్చైతాః సైన్యానాం చ నృపాత్మజ
ఈ కౌరవులు వేగంగా ముందుకు వస్తున్నంత వరకు, రాజ కుమారుడా, ఉత్తరుడితో కలిసి ఈ ఆవులను దూరంగా నడిపించు.'
పశ్యన్తు కురవః సర్వే మమ వీర్యపరాక్రమమ్
నా పరాక్రమాన్ని, శక్తిని అందరు కౌరవులు చూడాలి.
దృష్టవా యాన్తమదూరస్థం క్షిప్రమభ్యపతన్రథైః ।। హస్త్యశ్వపరివారేణ మహతాఽభివిరాజతా
వారు దూరంగా లేని చోటికి చేరుకుంటున్నారని చూసి, వారు రథాలతో, పెద్ద ఎత్తున ఏనుగులు, గుఱ్ఱాలతో చుట్టుముట్టి, ప్రకాశవంతంగా వేగంగా ముందుకు వచ్చారు.
యోధైః ప్రాసాసిహస్తైశ్చ చాపబాణోద్యతాయుధైః ।। తాన్యనీకాన్యశోభన్త కురూణామాతతాయినామ్
గదలు, కత్తులు పట్టిన యోధులు, విల్లు బాణాలతో సిద్ధంగా ఉన్న వారు, దాడిచేసే కౌరవుల సేనలను అలంకరించారు.
సంసర్పన్త ఇవాకాశే విద్యుత్వన్తో వలాహకాః ।। తాని దృష్ట్వాఽప్యనీకాని నివర్తితరథాని చ
ఆ సేనలు మెరుపులు మెరిపించే మేఘాల్లా ఆకాశంలో కదిలిపోతున్నట్టు కనిపించాయి. ఆ సేనలను, తిరిగి వెళ్లిన రథాలను చూసి,
పార్థోఽపి వాయువద్ధోరం సైన్యాగ్రం వ్యధునోచ్ఛరైః ।। తాం శత్రుసేనాం తరసా ప్రణుద్య గాశ్చాపి జిత్వా ధనుషా పరేణ
పార్థుడు గాలి వలె ఉగ్రంగా, తన బాణాలతో సైన్యపు ముందుభాగాన్ని కదిలించాడు. శత్రు సైన్యాన్ని వేగంగా తరిమికొట్టి, తన గొప్ప విల్లుతో ఆవులను కాపాడాడు.
దుర్యోధనాయాభిముఖం ప్రయాన్తం కురుప్రవీరాః సహసాఽభ్యగచ్ఛన్ ।। గోషు ప్రయాతాసు జవేన మాత్స్యాన్కిరీటినం ప్రీతియుతం చ దృష్ట్వా
దుర్యోధనుని వైపు పోతున్న కురు వీరులు అకస్మాత్తుగా దగ్గరికి వచ్చారు. ఆ వేగంగా ఆవుల మధ్యకి దూసుకుపోతున్న మత్స్యులను, ఆనందంగా ఉన్న కిరీటిని చూసారు.
పశూన్సమాదాయ తతో నివృత్తా గోపాః సమస్తాః ప్రయయుశ్చ రాష్ట్రమ్
తర్వాత, ఆవులను సమీకరించి, అందరు గోపాలు తిరిగి తమ రాజ్యానికి బయలుదేరారు.
తతస్త్రీణి సహస్రాణి రథానాం చ ధనుష్మతామ్। ఘోరాణి కురువీరాణాం పర్యకీర్యన్త భారత
అప్పుడే మూడు వేల రథాలు, విల్లు పట్టిన భయంకరమైన కురు వీరులతో, భరత వంశీయా, ఏర్పాటయ్యాయి.
కర్ణో రథసహస్రేణ ప్రత్యగృహ్ణాద్ధనఞ్జయమ్। భీష్మః శాన్తనవో ధీమాన్సహస్రేణ పురస్కృతః
కర్ణుడు వెయ్యి రథాలతో ధనంజయునికి ఎదురయ్యాడు. శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముడు, జ్ఞానవంతుడు, వెయ్యి రథాలతో ముందుండి నిలిచాడు.
తథా రథసహస్రేణ భ్రాతృభిః పరివారితః। పశ్చాద్దుర్యోధనోఽతిష్ఠద్యశసా చ శ్రియా జ్వలన్
అలాగే, దుర్యోధనుడు తన అన్నదమ్ములతో, వెయ్యి రథాలతో చుట్టుముట్టబడి, వెనుక భాగంలో నిలబడి, కీర్తి, వైభవాలతో ప్రకాశించాడు.
అతిష్ఠన్నివకాశేషు పాదాతాః సహ వాజిభిః । భీమరూపాశ్చ మాతఙ్గాస్తోమరాఙ్కుశచోదితాః
పాదసేనలు, గుఱ్ఱాలతో కలిసి ఖాళీ ప్రదేశాల్లో నిలబడ్డారు. భయంకరమైన ఏనుగులు, తుంగాలు, అంకుశాలతో ప్రేరేపించబడి, భీముడిలా కనిపించాయి.
తాని దృష్ట్వా హ్యనీకాని వితతాని మహాత్మనామ్ । వైరాటిముత్తరం తం తు ప్రత్యభాషత పాణ్డవః
ఆ మహాత్ములైన వారు ఏర్పాటుచేసిన ఆ సేనలను చూసి, పాండవుడు మత్స్యరాజ కుమారుడైన ఉత్తరుడితో ఇలా అన్నాడు.
జామ్బూనదమయీ వేదీ ధ్వజాగ్రే యస్య దృశ్యతే। శోణాశ్చాశ్వా రథే యుక్తా ద్రోణ ఏష ప్రకాశతే
ఎవరికి పతాకంపై బంగారు వేదిక కనిపిస్తుందో, ఎర్రగుర్రాలు రథానికి జోడించబడ్డాయో, అతడే ద్రోణుడు, ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు.
ఆచార్యో నిపుణో ధీమాన్బ్రహ్మవిచ్ఛూరసత్తమః। ఆహవే చాప్రతిద్వన్ద్వో దూరపాతీ మహారథః
ఆచార్యుడు, నైపుణ్యం కలవాడు, జ్ఞానవంతుడు, వేదాలు తెలిసినవాడు, వీరులలో శ్రేష్ఠుడు. యుద్ధంలో అతనికి సమానం లేడు, దూరం నుంచి బాణాలు సంధించే మహారథుడు.
సుప్రసన్నో మహావీరః కురుష్వైనం ప్రదక్షిణమ్। అత్రైవ చావిరోధేన ఏష ధర్మః సనాతనః
అతడు ప్రసన్నంగా, మహావీరుడిగా ఉన్నాడు. అతన్ని గౌరవంగా ప్రదక్షిణగా చుట్టు. ఇక్కడ ఎవ్వరూ అడ్డుకోని ఈ విధానమే శాశ్వత ధర్మం.
యది మే ప్రహరేద్ద్రోణః శరీరే మే ప్రహృష్యతః । తతోఽస్మిన్ప్రహరిష్యామి నాన్యథా బుద్ధిరస్తి మే
డ్రోణుడు నన్ను యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు గాయపరిస్తే, నేనూ అతనికి సమాధానం ఇస్తాను; నాకు వేరే ఉద్దేశ్యం లేదు.
భారతాచార్యముఖ్యేన బ్రాహ్మణేన మహాత్మనా । తేన మే యుధ్యమానస్య మన్దం వాహయ సారథే
భారత వంశానికి గురువైన ఆ మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణుడితో నేను యుద్ధం చేస్తుంటే, నా రథసారధీ, నువ్వు రథాన్ని మెల్లగా నడుపు.
ధ్వజాగ్రే సింహలాఙ్గూలో దిక్షు సర్వాసు శోభతే । భారతాచార్యపుత్రస్తు సోఽశ్వత్థామా విరాజతే
ఆయన ధ్వజం మీద సింహపు తోక అన్ని దిక్కులలో మెరిసిపోతుంది; ఆ వ్యక్తి భారతాచార్యుని కుమారుడు అశ్వత్థామ, ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తున్నాడు.
ధ్వజాగ్రం దృశ్యతే యత్ర బాలసూర్యసమప్రభమ్ । దుర్జయః సర్వసైన్యానాం దేవైరపి సవాసవైః । తేన మే యుధ్యమానస్య మన్దం వాహయ సారథే
ఎక్కడ ఆ ధ్వజం తల భాగం చిన్న సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తుందో, అక్కడ దేవతలకైనా, ఇంద్రుడితో కూడినవారికైనా జయించలేని వీరుడు ఉన్నాడు; అతనితో నేను యుద్ధం చేస్తుంటే, రథాన్ని మెల్లగా నడుపు, ఓ సారధీ.
ధ్వజాగ్రే గోవృషో యస్య కాఞ్చనోఽభివిరాజతే । ఆచార్యవరముఖ్యస్తు కృప ఏష మహారథః
ఎవరి ధ్వజం మీద బంగారు ఎద్దు ప్రకాశిస్తుందో, ఆ మహారథుడు కృపాచార్యుడు, గురువులలో ప్రముఖుడు.
ద్రోణేన చ సమో వీర్యే పితుర్మే పరమః సఖా। తేన మే యుధ్యమానస్య మన్దం వాహయ సారథే
వీర్యంలో డ్రోణుడికి సమానం, నా తండ్రికి అత్యంత స్నేహితుడు; అతనితో నేను యుద్ధం చేస్తుంటే, రథాన్ని మెల్లగా నడుపు, ఓ సారధీ.
యస్య కాఞ్చనకమ్బూభిర్హస్తికక్ష్యాపరిష్కృతః। ధ్వజః ప్రకాశతే దూరాద్రథే విద్యుద్గణోపమః
ఎవరి ధ్వజం బంగారు కంకణాలతో, ఏనుగు అలంకారాలతో అలంకరించబడిందో, ఆ ధ్వజం రథంపై మెరుపుల గుంపులా దూరం నుంచే ప్రకాశిస్తుంది.
ఏష వైకర్తనః కర్ణః ప్రతిమానం ధనుష్మతామ్। దృఢవైరీ సదాఽస్మాకం నిత్యం కటుకభాషణః
ఇతడు వైకర్తనుడు కర్ణుడు, విలువిద్యలో సమానమైనవాడు లేడు; ఎప్పుడూ మనకు గట్టి శత్రువు, మాటల్లో ఎప్పుడూ కఠినంగా ఉంటాడు.