దుర్యోధనం న పశ్యామి క్వ ను రాజా స తిష్ఠతి। ఉత్సృంజ్యైతద్రథానీకం యాహి యత్ర సుయోధనః
దుర్యోధనుడు కనబడటం లేదు. ఆ రాజు ఎక్కడ ఉన్నాడో తెలియడం లేదు. ఈ రథాల సమూహాన్ని వదిలేసి, సుయోధనుడు ఎక్కడ ఉన్నాడో అక్కడికి వెళ్ళు.
తం హత్వా సంనివర్తిష్యే గాః స ఆదాయ గచ్ఛతి। గవాగ్రమభితో యాహి యత్ర రాజా భవిష్యతి
అతన్ని సంహరించిన తర్వాత నేను తిరిగి వస్తాను. అతను ఆవులను పట్టుకోవడానికి వెళ్తున్నాడు. ఆవుల ముందు భాగం వైపు, రాజు ఉండే చోటికి రథాన్ని నడుపు.
ఇత్యుక్త్వా సమరే పార్థో వైరాటిమపరాజితః। సంస్పృశానో ధనుర్దివ్యం త్వరమాణోఽగమత్తదా
ఇలా యుద్ధంలో చెప్పిన పార్థుడు, విరాటుని అపరాజిత కుమారుడు, తన దివ్య ధనుస్సును తాకి, త్వరగా ముందుకు సాగిపోయాడు.
తతో భీష్మోఽబ్రవీద్వాక్యం కురుమధ్యే పరంతపః। చిరదృష్టోఽయమస్మాభిర్ధర్మజ్ఞో బాన్ధవప్రియః
ఆ సమయంలో భీష్ముడు, శత్రువులను కాల్చే వాడు, కురువంశంలో ఇలా అన్నాడు: 'మనకు చాలా కాలంగా కనిపించని వాడు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, బంధువులకు ప్రియమైనవాడు, ఇతడే.'
అతీవ జ్వలతే లక్ష్మ్యా పాకశాసనిరాగతః। ఏష దుర్యోధనం పార్థో మార్గతే నికృతిం స్మరన్
ఇతడు పరమ వైభవంతో ప్రకాశిస్తున్నాడు, దేవేంద్రుని దగ్గర నుంచి వచ్చిన వాడిలా. పార్థుడు దుర్యోధనుడిని వెతుకుతూ, అతని మోసాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ ఉన్నాడు.
సేనామత్యర్థమాలోక్య త్వరతే గ్రహణేఽస్య చ। మృగం సింహ ఇవాదాతుమీక్షతే పాకశాసనిః
సేనను పూర్తిగా పరిశీలిస్తూ, అతన్ని పట్టుకోవడానికి వేగంగా ముందుకు పోతున్నాడు. సింహం తన మృగాన్ని పట్టుకునేలా, పార్థుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడిని వెతుకుతున్నాడు.
నైషోఽన్తరేణ రాజానం బీభత్సుః స్థాతుమర్హతి। తస్య పార్ష్ణి గ్రహీష్యామో జవేనాభిప్రధావతః
రాజును లేకుండా అర్జునుడిని నిలిపివేయడం సాధ్యం కాదు. అతడు వేగంగా ఎదురుగా దూసుకొస్తున్నప్పుడు, మనం అతని వెనుక నుండి పట్టుకుంటాం.
న హ్యేనమభిసంక్రుద్ధమేకో యుద్ధ్యేత సంయుగే। అన్యో దేవాన్మహాదేవాత్కృష్ణాద్వా దేవకీసుతాత్। ఆచార్యాచ్చ సపుత్రాద్వా భారద్వాజాన్మహారథాత్
యుద్ధంలో కోపంతో ఉన్నా, ఎవ్వరూ ఒంటరిగా అతనితో ఎదుర్కొనలేరు. మహాదేవుడిని ఎదుర్కొనే దేవతలు, దేవకీపుత్రుడైన కృష్ణుడు, లేదా భారద్వాజుని కుమారుడు ద్రోణాచార్యుడు తన కుమారుడితో కలిసి తప్ప మరెవ్వరూ కాదు.
కిం నో గావః కరిష్యన్తి ద్రవ్యం వా విపులం తథా। దుర్యోధనః పార్థగతః పురా ప్రాణాన్విముఞ్చతి
మనకు ఆ పశువులు లేదా ఎంతటి ధనం ఉన్నా ఏమి లాభం? దుర్యోధనుడు పార్థుడిని ఎదిరించి, తన ప్రాణాన్నే పణంగా పెట్టాడు.
ఇత్యుక్త్వా సమరే భీష్మః సేనయా సహ కౌరవః। అన్వధావత్తదా పార్థం ధార్తరాష్ట్రస్య రక్షణే
ఇలా చెప్పి, కౌరవుడైన భీష్ముడు తన సేనతో కలిసి, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడిని కాపాడేందుకు పార్థుని వెంట యుద్ధభూమిలో పరుగెత్తాడు.
విక్రోశమాత్రం యాత్వా తు పార్థో వైరాటిమబ్రవీత్। ఇషుపాతమాత్రే సేనాయాః స్థాపయాశ్వానరిందమ
పార్థుడు, అరుపు వినిపించే దూరంలోకి వచ్చి, విరాటపుత్రుడితో ఇలా అన్నాడు: 'శత్రువులను జయించేవాడా, ఆ సేన బాణాల దూరంలోకి వచ్చాక గుర్రాలను ఆపు.'
ఏతదగ్రం గవాం దృష్టం మన్దం వాహయ సారథే। యాహ్యుత్తరేణ సేనాయా గాశ్చైవ ప్రవిభజ్య చ
'ఇదిగో, పశువుల ముందు భాగం కనిపిస్తోంది. రథసారధీ, నెమ్మదిగా రథాన్ని నడుపు. సేనకు ఉత్తరంగా వెళ్లి, పశువులను విడదీయు.'
పరిక్షిప్య గవాం యూథమత్ర యోత్స్యే సుయోధనమ్ । గచ్ఛన్తి సత్వరా గావః సగోపాః పరిమోచయ
'ఇక్కడ పశువుల మందను చుట్టుముట్టి ఉంచు. నేను సుయోధనుడితో యుద్ధం చేస్తాను. పశువులు, గోపులతో కలిసి త్వరగా వెళ్తున్నాయి — వాటిని విడిపెట్టు.'
తత్ర గత్వా పశూన్వీర సగోపాన్పరిమోచయ। అన్తరేణ చ సేనాయాః ప్రాఙ్ముఖో గచ్ఛ చోత్తర
'వీరా, అక్కడికి వెళ్లి, గోపులతో పాటు పశువులను విడిపెట్టు. సేన మధ్యలోకి పోకుండా, తూర్పు వైపు ముఖం చేసి, ఉత్తరంగా సాగిపో.'
ఇమే త్వతిరథాః సర్వే మమ వీర్యపరాక్రమమ్। పశ్యన్తు కురవో యుద్ధే మహేన్ద్రస్యేవ దానవాః
'నీ దగ్గర ఉన్న వీర రథసారధులందరూ నా శౌర్యాన్ని, పరాక్రమాన్ని యుద్ధంలో చూడాలి. అది మహేంద్రుడి శక్తిని చూసిన దానవుల్లా ఉండాలి.'
తతః స రథినాం శ్రేష్ఠో నామ విశ్రావ్య చాత్మనః। నిశితాగ్రాఞ్శరాంస్తీక్ష్ణాన్ముమోచాంతకసన్నిభాన్
ఆ రథసారధుల్లో శ్రేష్ఠుడైన వాడు తన పేరు ప్రకటించి, యమధర్మరాజు ఆయుధాల్లా పదునైన, నిప్పులాంటి బాణాలను వదిలాడు.
శలభైరివ చాకాశం ధారాభిరివ పర్వతమ్। నిరావకాశమభవచ్ఛరైః క్షిప్తైః కిరీటినా
ఎలాగైతే మిడతలు ఆకాశాన్ని నిండుస్తాయో, వర్షం కొండపై కురిసినట్లు, అర్జునుడి బాణాలు అంతటా విసిరి, ఒక్క చోట కూడా ఖాళీ లేకుండా చేశాయి.
వికీర్యమాణాస్తు శరైస్తే యోధా ధార్తరాష్ట్రికాః। గాశ్చైవ న చ పశ్యన్తి పార్థముక్తైరజిహ్మగైః
పార్థుడు వదిలిన నేరుగా వెళ్తున్న ఆ బాణాలతో ధృతరాష్ట్రుని సైనికులు తాకి, పశువులను గానీ, పార్థుడిని గానీ చూడలేకపోయారు.
సా చాపి బహులా సేనా పార్థబాణాభిపీడితా। నాపశ్యద్వివృతాం భూమిం నాన్తరిక్షం దిశోపి వా
ఆ విస్తారమైన సేన, పార్థుడి బాణాల దెబ్బతో, భూమి, ఆకాశం, దిక్కులు ఏవీ కనిపించకుండా అయింది.
అర్జునస్తు తదా హృష్టో దర్శయన్వీర్యమాత్మనః। పీడయామాస సైన్యాని గాణ్డీవప్రసృతైః శరైః
అప్పుడు అర్జునుడు ఆనందంతో, తన శౌర్యాన్ని చూపిస్తూ, గాండీవం నుండి వదిలిన బాణాలతో సైన్యాన్ని నాశనం చేయసాగాడు.
తేషాం నైవాపయానే చ నాభియానే భవన్మతిః । శీఘ్రతామేవ పార్థస్య పూజయన్తస్తు విస్మితాః
వాళ్లకు వెనక్కి వెళ్లాలా, ముందుకు రావాలా అన్న ఆలోచనే లేకుండా, పార్థుడి వేగాన్ని ఆశ్చర్యంతో గౌరవిస్తూ చూశారు.
చన్ద్రావదాతం సాముద్రం కురుసైన్యభయంకరమ్। తతః శఙ్ఖముపాధ్మాసీద్ద్విషతాం రోమహర్షణమ్। జ్యాఘోషం తలఘోషం చ కృత్వా భూతాన్యమోహయత్
ఆ తర్వాత, చంద్రుడిలా తెల్లగా, సముద్రధ్వని లాంటి శబ్దమిచ్చే శంఖాన్ని ఊదాడు. దాంతో కౌరవ సైన్యం భయపడింది, శత్రువులకు రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నాయి. ఆయన ధనుస్సు జ్యాశబ్దం, చేతుల చప్పుళ్లతో అన్ని జీవులు మైమరచిపోయాయి.
తస్య శఙ్ఖస్య శబ్దేన ధనుషో నిస్వనేన చ। శబ్దేనామానుషాణాం చ భూతానాం ధ్వజవాసినామ్ । వియద్గతానాం దేవానాం మానుషాణాం రవేణ చ
ఆయన శంఖధ్వని, ధనుస్సు శబ్దం, జెండాలు పట్టుకున్న భూతాల అరుపులు, ఆకాశంలో ఉన్న దేవతలు, భూమిపై ఉన్న మనుషుల అరుపులతో అందరూ ఉలిక్కిపడ్డారు.
ఊర్ధ్వం పుచ్ఛం విధూన్వానా హేమమాణాః సమన్తతః । గావః సవత్సాః సంత్రస్తా నివృత్తా దక్షిణాం దిశం
పసిడి రంగు గల, పిల్లలతో ఉన్న ఆ పశువులు భయంతో, తోకలను పైకి ఎత్తి ఊపుతూ, దక్షిణ దిశగా తిరిగి పరుగెత్తాయి.
తతః స సమరే శూరో బీభత్సుః శత్రుపూగహా। గోపాలాంశ్చోదయామాస గావశ్చోదయతేతి చ
అప్పుడు యుద్ధంలో ధైర్యవంతుడైన అర్జునుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, గోపాలులను ఉత్సాహపరిచాడు— 'ఆవులను ముందుకు నడిపించండి!' అని చెప్పాడు.
ఉత్తరం చాహ బీభత్సుర్హర్షయన్పాణ్డునన్దనః । గవామగ్రం సమీక్షస్వ గశ్చైవాశు నివర్తయ
పాండుపుత్రుడైన అర్జునుడు ఉత్తరుడిని ఆనందపరిచేలా ఇలా అన్నాడు: 'ఆవుల మంద ముందువైపు చూసి, ఆవులను త్వరగా వెనక్కు తిప్పు.'
యావదేతే నివర్తన్తే కురవో జవమాస్థితాః । యాహ్యుత్తరేణ గాశ్చైతాః సైన్యానాం చ నృపాత్మజ
ఈ కౌరవులు వేగంగా ముందుకు వస్తున్నంత వరకు, రాజ కుమారుడా, ఉత్తరుడితో కలిసి ఈ ఆవులను దూరంగా నడిపించు.'
పశ్యన్తు కురవః సర్వే మమ వీర్యపరాక్రమమ్
నా పరాక్రమాన్ని, శక్తిని అందరు కౌరవులు చూడాలి.
దృష్టవా యాన్తమదూరస్థం క్షిప్రమభ్యపతన్రథైః ।। హస్త్యశ్వపరివారేణ మహతాఽభివిరాజతా
వారు దూరంగా లేని చోటికి చేరుకుంటున్నారని చూసి, వారు రథాలతో, పెద్ద ఎత్తున ఏనుగులు, గుఱ్ఱాలతో చుట్టుముట్టి, ప్రకాశవంతంగా వేగంగా ముందుకు వచ్చారు.
యోధైః ప్రాసాసిహస్తైశ్చ చాపబాణోద్యతాయుధైః ।। తాన్యనీకాన్యశోభన్త కురూణామాతతాయినామ్
గదలు, కత్తులు పట్టిన యోధులు, విల్లు బాణాలతో సిద్ధంగా ఉన్న వారు, దాడిచేసే కౌరవుల సేనలను అలంకరించారు.