అలుబ్ధాశ్చైవ కౌన్తేయాః కృతవన్తశ్చ దుష్కరమ్। న చాపి కేవలం రాజ్యమిచ్ఛేయుస్తే హ్యధర్మతః
కౌంతేయులు లోభం లేని వారు, కష్టమైన పనిని కూడా చేశారు. వారు రాజ్యాన్ని దుర్మార్గంగా మాత్రమే కోరుకునే వారు కారు.
తదైవ తే హి విక్రాన్తుమీషుః కౌరవనన్దనాః । ధర్మపాశనిబద్ధాస్తు న చేలుః క్షత్రియవ్రతాత్
ఆ సమయంలో కౌరవ కుమారులు పరాక్రమంగా వ్యవహరించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. కానీ ధర్మబంధంతో బంధించబడి, క్షత్రియ ధర్మాన్ని విడిచిపోలేదు.
యశ్చానృత ఇతి ఖ్యాతః స చ గచ్ఛేత్పరాభవమ్ । వృణుయుర్మాణం పార్థా నానృతత్వం కథంచన
అబద్ధం చెప్పేవాడు తప్పక ఓడిపోతాడు. పాండవులు మరణాన్ని ఎంచుకుంటారు గానీ, ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పరు.
ప్రాప్తే తు కాలే స్వానర్థాన్నోత్సృజేయుర్నరర్షభాః । అపి వజ్రభృతా గుప్తాంస్తథావీర్యా హి పాణ్డవాః
సమయం వచ్చినప్పుడు, తమ ప్రయోజనాల కోసం, ఆ మహాపురుషులు, వజ్రాయుధాన్ని పట్టినవాడు కాపాడినా కూడా, వారిని వదిలిపెట్టరు. పాండవుల శౌర్యం అలాంటిది.
ప్రతియుద్ధ్యేమ సమరే సర్వశస్త్రభృతాంవరమ్
మనమంతా యుద్ధంలో ఆయుధాలను పట్టినవారిలో శ్రేష్ఠుడైన వాడిని ఎదుర్కొందాం.
తస్మాద్యదత్ర కల్యాణం లోకే సద్భిరనుష్ఠితమ్। తత్సంవిధీయతాం శీఘ్రం మా వో హ్యర్థోఽభ్యగాత్పరమ్
కాబట్టి, లోకంలో మంచి వారు పాటించిన మంచి పని ఏదైతే ఉందో, అది త్వరగా చేయించండి. లేకపోతే మీకు ఇంకా పెద్ద అపాయం కలగొచ్చు.
న హి పశ్యామి సంగ్రామే కదాచిదపి కౌరవ । ఏకాన్తసిద్ధిం రాజేన్ద్ర సంప్రాప్తశ్చ ధనఞ్జయః
ఓ కౌరవా, యుద్ధంలో ఎప్పుడూ ఖచ్చితమైన విజయాన్ని నేను చూడడం లేదు. ధనంజయుడు కూడా ఇప్పుడు వచ్చేశాడు, రాజా.
సంప్రవృత్తే తు సంగ్రామే భావాభావౌ జయాజయౌ । అవశ్యమేకం స్పృశతో దృష్టమేతదసంశయమ్
యుద్ధం మొదలైనప్పుడు, లాభనష్టం, విజయపరాజయాలు తప్పక వాటిలో ఒకటి జరుగుతాయి. ఇది సందేహం లేని విషయం.
తస్మాద్యుద్ధోపచరితం కర్మ వా ధర్మసంహితమ్ । క్రియతామాశు రాజేన్ద్ర సంప్రాప్తశ్చ ధనఞ్జయః
కాబట్టి, రాజా, యుద్ధానికి తగిన పని లేదా ధర్మబద్ధమైన పని ఏదైతే ఉందో, అది త్వరగా చేయించండి. ధనంజయుడు వచ్చేశాడు.
ఏకో హి సమరే పార్థః పృథివీం నిర్దహేచ్ఛరైః । భ్రాతృభిః సహితో భూత్వా కిం పునః కౌరవాన్రణే । తస్మాత్సన్ధిం కురుశ్రేష్ఠ కురుష్వ యది మన్యసే
పార్థుడు ఒక్కడే యుద్ధంలో తన బాణాలతో భూమిని కాల్చగలడు. ఆయన సోదరులతో కలిసినప్పుడు కౌరవులను ఎదుర్కొంటే ఇంకెంత శక్తివంతంగా ఉంటారు? అందుకే, కురు వంశశ్రేష్ఠా, నీకు అనుకూలమైతే శాంతి చేసుకో.
నాహం రాజ్యం ప్రదాస్యామి పాణ్డవేభ్యః పితామహ। గ్రామం సేనాం చ దాసాంశ్చ స్వల్పం ద్రవ్యమపి ప్రభో । యుద్ధోపచారికం యత్తు తత్సర్వం సంవిధీయతామ్
నేను పాండవులకు రాజ్యాన్ని ఇవ్వను, పితామహా. ఒక గ్రామం, సైన్యం, దాసులు, కొంత ధనం కూడా ఇవ్వను, ప్రభూ. యుద్ధానికి అవసరమైన ఏర్పాట్లు మాత్రం అన్నీ చేయించండి.
భీష్మస్యోపరతే వాక్యే తథా దుర్యోధనస్య చ। ప్రాప్తమర్థ్యం చ యద్వాక్యం ద్రోణశ్వాహ ద్విజోత్తమః
భీష్ముడు, దుర్యోధనుడు మాటలు ముగించాక, ఆ సందర్భానికి తగిన మాటలు ద్రోణుడు, ద్విజశ్రేష్ఠుడు, చెప్పాడు.
యత్తు యుద్ధోపచరితం భవేద్వా ధర్మసంహితమ్। కస్త్వయా సదృశో లోకే భూయస్త్వం వక్తుమర్హసి
యుద్ధానికి తగిన పని లేదా ధర్మబద్ధమైన పని ఏదైతే ఉందో, ఈ లోకంలో నీకు సమానుడు ఎవరు? నువ్వే చెప్పడానికి అర్హుడు.
అత్ర యా మామికా బుద్ధిః శ్రూయతాం యది రోచతే । సర్వథా హి మయా శ్రేయో వక్తవ్యం కురునన్దన
ఈ విషయమై నా అభిప్రాయం వినండి, మీకు ఇష్టమైతే. కురు వంశానందనా, ఎల్లప్పుడూ నేను మంచిదే చెప్పాలి.
రాజా బలచతుర్భాగం క్షిప్రమాదాయ గచ్ఛతు । తతోఽపరశ్చతుర్భాగో గాః సమాదాయ గచ్ఛతు । వయం చార్ధేన సైన్యస్య ప్రతియోత్స్యామ పాణ్డవమ్
రాజు తన సైన్యంలో నాలుగవ వంతు మందిని వెంట తీసుకొని వెంటనే వెళ్లాలి. తరువాత ఇంకొక నాలుగవ వంతు మందిని పశువులతో కలిసి పంపాలి. మిగిలిన సైన్యంలో సగాన్ని మనం పాండవుని ఎదుర్కొనడానికి ఉంచుదాం.
అహం భీష్మశ్చ కర్ణశ్చ అశ్వత్థామా కృపస్తథా। ప్రతియోత్స్యామ బీభత్సుమాగతం కృతనిశ్చయమ్
నేను, భీష్ముడు, కర్ణుడు, అశ్వత్థామ, కృపాచార్యుడు — మనందరం కలసి ధృఢ సంకల్పంతో వచ్చిన అర్జునుణ్ణి ఎదుర్కొంటాం.
ఏవం రాజా సుగుప్తః స్యాన్న క్లైబ్యం గన్తుమర్హతి । మత్స్యం వా పునరాయాతమథవాపి శతక్రతుమ్ । అహమావారయిష్యామి వేలేవ మకరాలయమ్
ఇలా చేస్తే రాజుకు బలమైన రక్షణ ఉంటుంది. ఆయన నిరాశ పడకూడదు. మత్స్య రాజు తిరిగి వచ్చినా, లేక ఇంద్రుడే వచ్చినా, నేను సముద్రాన్ని ఆపే తీరులా వారిని అడ్డుకుంటాను.
తద్వాక్యం రురుచే తేషాం ద్రోణేనోక్తం మహాత్మనా । తథాహి కృతవాన్రాజా కౌరవాణామనన్తరమ్
మహాత్ముడైన ద్రోణుడు చెప్పిన ఆ మాటలు అందరికీ నచ్చాయి. వెంటనే కౌరవుల రాజు అలాగే ఆచరించాడు.
భీష్మః ప్రస్థాప్య రాజానం గోధనం తదనన్తరమ్ । సేనాముఖ్యాన్వ్యవస్థాప్య వ్యూహితుం సంప్రచక్రమే
భీష్ముడు ముందుగా రాజును, తరువాత పశువులను పంపించాడు. ఆ తర్వాత సైన్యాధిపతులను ఏర్పాటు చేసి యుద్ధానికి సైన్యాన్ని సిద్ధం చేశాడు.
ద్రోణస్యోపరతే వాక్యే భీష్మః ప్రోవాచ బుద్ధిమాన్। ఆచార్య మధ్యే తిష్ఠ త్వమశ్వత్థామా తు సవ్యతః। కృపః శారద్వతో ధీమాన్పార్శ్వం రక్షతు దక్షిణమ్
ద్రోణుడు మాట్లాడటం ముగించాక, తెలివైన భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు: 'ఆచార్యా! మీరు మధ్యలో నిలవండి. అశ్వత్థామ ఎడమవైపు ఉండాలి. శారద్వతుని కుమారుడైన కృపుడు, తెలివైనవాడు, కుడివైపు రక్షణగా ఉండాలి.'
వికర్ణశ్చ మహావీర్యో దుర్ముఖశ్చ పరన్తపః। శకునిః సౌబలశ్చైవ దుఃసహశ్చ మహాబలః । ద్రోణస్య పార్శ్వమజితాః పాలయన్తు మహాబలాః
వికర్ణుడు, దుర్ముఖుడు, సౌబలుడైన శకుని, మహాబలశాలి దుఃసహుడు — వీరంతా ద్రోణుని పక్కను అపరాజితులుగా రక్షణగా ఉండాలి.
అగ్రతః సూతపుత్రస్తు కర్ణస్తిష్ఠతు దంశితః। అహం సర్వస్య సైన్యస్య పశ్చాత్స్థాస్యామి పాలయన్
సారథి కుమారుడైన కర్ణుడు ధైర్యంగా ముందువైపు నిలవాలి. నేను మొత్తం సైన్యానికి వెనుకవైపు ఉండి రక్షణగా ఉంటాను.
సర్వే మహారథాః శూరా మహేష్వాసా మహాబలాః । యుద్ధ్యన్తు పాణ్డవశ్రేష్ఠమాగతం యత్నతో యుధి
అన్ని మహారథులు, వీరులు, గొప్ప విలువిద్యావంతులు, మహాబలశాలులు — వీరందరూ యుద్ధానికి వచ్చిన పాండవులలో శ్రేష్ఠుడైన వాడిని ఎదుర్కొనడంలో శ్రద్ధగా పోరాడాలి.
అభేద్యం పరసైన్యానాం వ్యూహం వ్యూహ్య కురూత్తమః । వజ్రగర్భం వ్రీహిముఖం పద్మచన్ద్రార్ధమణ్డలమ్
కౌరవులలో శ్రేష్ఠుడు శత్రు సైన్యానికి ఎదురుగా దుర్భేద్యమైన వ్యూహాన్ని ఏర్పాటుచేశాడు. ఆ వ్యూహానికి మధ్యలో వజ్రంలా, ముందువైపు వరిపంటలాగా, పక్కలలో అరచంద్రాకారంగా, పద్మదళాల్లా ఆకారం కలిగింది.
తస్య వ్యూహస్య పశ్చార్ధే భీష్మశ్చాథోద్యతాయుధః । సౌవర్ణం తాలముచ్ఛ్రిత్య రథే తిష్ఠన్నశోభత
ఆ వ్యూహం వెనుక భాగంలో, భీష్ముడు ఆయుధాన్ని పైకి ఎత్తుకొని, బంగారు తాళపు జెండాను రథంపై పట్టుకొని ప్రకాశిస్తూ నిలిచాడు.
తతః సుదర్శనం నామ ప్రాసాదం హరివాహనః । సర్వాన్దేవాన్సమారోష్య ప్రయయో యత్ర పాణ్డవః
ఆ తర్వాత హరివాహనుడైన కృష్ణుడు కోపంతో, అందరు దేవతలను వెంటబెట్టుకొని, సుదర్శనమనే ప్రాసాదానికి పాండవుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
స్థూణారాజిసహస్రం తు యత్ర మధ్యే ప్రతిష్ఠితమ్ । తత్ర సూర్యపథేఽతిష్ఠద్విమలా మహతీ సభా
అక్కడ మధ్యలో వెయ్యి స్తంభాలు నిలబెట్టిన చోట, సూర్యుని మార్గంలో, నిర్మలమైన గొప్ప సభ నిలిచి ఉంది.
ఆదిత్యా వసవో రుద్రా అశ్వినౌ చ మరుద్గణాః । తత్ర శ్వేతాని చక్రాణి కాఞ్చనస్ఫాటికాని చ
అక్కడ ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, అశ్వినీదేవతలు, మరుత్ గణాలు — వీరందరి తెల్లని రథాలు, బంగారు, స్ఫటిక రథాలు కనిపించాయి.
తథా చిత్రాణి ఛత్రాణి దివ్యరూపాణి భారత । మణిరత్నవిచిత్రాణి నానారూపాణి భాగశః । ఆకాశే సహ దృశ్యన్తే భానుమన్తి శుభాని చ
అక్కడ, ఓ భారతా! ఆకాశంలో అనేక ఆకారాలుగా, మణిరత్నాలతో అలంకరించబడిన, వివిధ రూపాలైన, ప్రకాశవంతమైన, శుభ్రమైన దివ్య ఛత్రాలు కనిపించాయి.
అగ్నేరిన్ద్రస్య సోమస్య యమస్య వరుణస్య చ। తథా ధాతుర్విధాతుశ్చ మిత్రస్య ధనదస్య చ। రుద్రస్య విష్ణో సవితుస్త్రిదశానాం తథైవ చ
అక్కడ అగ్ని, ఇంద్రుడు, సోముడు, యముడు, వరుణుడు, ధాత, విధాత, మిత్రుడు, కుబేరుడు, రుద్రుడు, విష్ణువు, సవిత, అలాగే మిగతా దేవతల అలంకారాలు కూడా ఉన్నాయి.