పుత్రాదనవమః శిష్య ఇతి ధర్మవిదో విదుః। ఏతేనాపి నిమిత్తేన ప్రియో ద్రోణస్య పాణ్డవః
ధర్మాన్ని తెలిసినవారు శిష్యుడు కూడా కుమారుడిలా, తొమ్మిదవ వాడిలా అని అంటారు. అందుకే ద్రోణుడు పాండవుని ఎంతో స్నేహంగా చూస్తున్నాడు.
యథా త్వమకరోర్ద్యూతమిన్ద్రప్రస్థం యథాఽహరః । యథాఽనైషీః సభాం కృష్ణాం తథా యుధ్యస్వ పాణ్డవం
ఇంద్రప్రస్థంలో నువ్వు జూదం ఆడినట్టు, నువ్వు పట్టుకున్నట్టు, ద్రౌపదిని సభలోకి తీసుకొచ్చినట్టు, ఇప్పుడు పాండవునితో యుద్ధం చేయు.
అయం తే మాతులః ప్రాజ్ఞః క్షత్రధర్మస్య కోవిదః । దుర్ద్యూతదేవీ గాన్ధారః శకునిర్యుద్ధ్యతామిహ
ఇక్కడ నీ మామ గాంధార దేశపు శకుని ఉన్నాడు. ఇతడు క్షత్రియ ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, జూదంలో నిపుణుడు. ఇతడే యుద్ధం చేయనివ్వు.
నాక్షాన్క్షిపతి గాణ్డీవం న కృతం ద్వాపరం న చ। జ్వలతో నిశితాన్బాణాంస్తాంస్తాన్క్షిపతి గాణ్డివం
అతడు ఇప్పుడు జూదపు పాశాలను కాదు, గాండీవాన్ని కాదు, ద్వాపర పాశాన్ని కాదు; కానీ గాండీవం నుండి ఎప్పటికప్పుడు మంటలు ఎగిసే పదునైన బాణాలను విసురుతున్నాడు.
న హి గాణ్డీవనిర్ముక్తా గృధ్రపక్షాః సుతేజనాః । నాన్తరేష్వవతిష్ఠన్తే గిరీణామపి దారణాః
గాండీవం నుండి విడిచిన గద్దపక్షి రెక్కలతో చేసిన బాణాలు, ఎంత బలమైనవైనా, కొండల మధ్యలో కూడా ఆగవు, అవి దాటి పోతాయి.
అన్తకః పవనో మృత్యుస్తథాఽగ్నిర్బడవాముఖః । కుర్యురేతే క్వచిచ్ఛేషం న తు క్రుద్ధో ధనఞ్జయః
యముడు, గాలి, కాలం, అగ్ని, సముద్రంలో ఉన్న అగ్ని — వీరంతా కొంత మందిని విడిచిపెట్టవచ్చు. కానీ కోపంతో ఉన్న ధనంజయుడు మాత్రం ఎవ్వరినీ విడిచిపెట్టడు.
యథా సభాయాం ద్యూతం త్వం మాతులేన మహాకరోః । తథా యుద్ధస్వ సంగ్రామే సౌబలేన సురక్షితః
నువ్వు నీ మామతో సభలో జూదం ఆడినట్టు, ఇప్పుడు యుద్ధంలో సౌబలుడితో, బాగా కాపాడించబడుతూ యుద్ధం చేయు.
యుద్ధ్యతాం కామమాచార్యో నాహం యోత్స్యే ధనఞ్జయమ్ । మత్స్యో హ్యస్మాభిరాయోధ్యో యద్యాగచ్ఛేద్గవాంపదమ్
గురువు యుద్ధం చేయాలనుకుంటే చేయనివ్వు. నేను మాత్రం ధనంజయుడితో యుద్ధం చేయను. మత్స్యుడు గోవుల కోసం వస్తే, అతడితో మనమే యుద్ధం చేస్తాం.
తతః శాన్తనవస్తత్ర ధర్మార్థకుశలం హితమ్ । దుర్యోధనమిదం వాక్యమబ్రవీత్కురుసంసది
అప్పుడా శాంతనువు వంశస్థుడు, ధర్మార్థాలను బాగా తెలిసినవాడు, కురుల సభలో దుర్యోధనునికి మేలైన మాటలు చెప్పాడు.
సాధు పశ్యతి వై ద్రోణః కృపః సాధ్వనుపశ్యతి । ఆచార్యపుత్రః సహజం నిశ్చితం సాధు భాషతే
ద్రోణుడు సరిగానే చూస్తున్నాడు, కృపాచార్యుడు కూడా సరిగానే చూస్తున్నాడు, గురుపుత్రుడు సహజంగా, నిశ్చయంగా మంచి మాటే చెప్పాడు.
కర్ణస్తు క్షత్రధర్మేణ కేవలం యోద్ధుమిచ్ఛతి। ఆచార్యో నావమన్తవ్యః పురుషేణ విజానతా। దేశకాలౌ తు సంప్రేక్ష్య యోద్ధవ్యమితి మే మతిః
కర్ణుడు క్షత్రియ ధర్మాన్ని అనుసరించి యుద్ధం చేయాలనుకుంటున్నాడు. కానీ జ్ఞానమున్నవాడు గురువుని అవమానించకూడదు. స్థలం, సమయం బట్టి యుద్ధం చేయాలి — ఇదే నా అభిప్రాయం.
యస్య సూర్యసమాః ప़ఞ్చ సపత్నాః స్యుః ప్రహారిణః। కథమభ్యుదయే తేషాం న ప్రముహ్యేత పణ్డితః
ఒకరికి సూర్యుడితో సమానమైన ఐదుగురు శత్రువులు ఉంటే, వాళ్లు ఎదురు వచ్చినప్పుడు జ్ఞానవంతుడు కూడా అయోమయంలో పడక తప్పదు.
స్వార్థే సర్వే విముహ్యన్తి యేఽపి ధర్మవిదో జనాః । తస్మాత్తత్వం న జానాతి యత్తు కార్యం నరాధిపః
తమ స్వార్థం కోసం, ధర్మాన్ని తెలిసినవారు కూడా అయోమయంలో పడిపోతారు. అందుకే రాజు ఏది చేయాలో పూర్తిగా తెలుసుకోలేడు.
ధార్తరాష్ట్రోపి దుర్బుద్ధిః పశ్యన్నపి ధనఞ్జయమ్ । నైవ పశ్యతి నాఘ్రాతి మన్దః క్రోధవశం గతః
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు చెడ్డ మనసుతో ఉన్నవాడు. ధనంజయుడిని చూస్తున్నా, నిజంగా చూడడు, గమనించడు, కోపానికి లోనై మనస్సు మూసుకుపోయింది.
ఏవముక్త్వా తు రాజానం పునర్ద్రౌణిమువాచ హ। ప్రాఞ్జలిర్భరతశ్రేష్ఠః సామ్నా బుద్ధిమతాంవరః
ఇలా రాజుతో మాట్లాడిన తర్వాత, అతడు మళ్లీ ద్రోణుని కుమారునితో చేతులు జోడించి, మృదువుగా, జ్ఞానవంతుడిలా మాట్లాడాడు.
కర్ణో హి యదవోచత్త్వాం తేజస్సంజననాయ తత్। ఆచార్యపుత్రః క్షమతాం మహత్కార్యముపస్థితమ్
కర్ణుడు నీతో చెప్పిన మాటలు నీలో ధైర్యాన్ని రేపడానికే. గురుపుత్రుడు సహించాలి, ఎందుకంటే పెద్ద పని ఎదురుగా ఉంది.
నాయం కాలో విరోధస్య కౌన్తేయే సముపస్థితే । క్షన్తవ్యం భవతా సర్వమాచార్యేణ కృపేణ చ
కౌంతేయుడు ఇక్కడ ఉన్నప్పుడు విభేదానికి ఇది సమయం కాదు. నువ్వు, గురువు, కృపాచార్యుడు — మీరు ముగ్గురూ అన్నీ సహించాలి.
భవతాం హి కృతాస్త్రత్వం యథాఽఽదిత్యే ప్రభా తథా । యథా చన్ద్రమసో లక్ష్మీః సర్వథా నాపకృష్యతే । ఏవం భవత్సు బ్రాహ్మణ్యం బ్రహ్మాస్త్రం చ ప్రతిష్ఠితమ్
మీరు ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు, అది సూర్యుడి కాంతిలా ప్రకాశిస్తుంది. చంద్రునికి లావణ్యం ఎప్పుడూ తగ్గదు కదా, అలాగే మీలో బ్రాహ్మణత్వం, బ్రహ్మాస్త్రం ఎప్పటికీ స్థిరంగా ఉన్నాయి.
చత్వార ఏకతో వేదాః క్షాత్రమేకత్ర దృశ్యతే। నైతత్సమస్తముభయం కస్మింశ్చిదనుశుశ్రుమ। అన్యత్ర భారతాచార్యాత్సుపుత్రాదితి మే మతిః
ఒకవైపు నాలుగు వేదాలు, మరొకవైపు యుద్ధ విద్యలు ఉంటాయి. ఇవి రెండూ కలిసినవాడు ఎవ్వరూ లేరని నేను ఎప్పుడూ వినలేదు. భరతాచార్యుని కుమారుడిని తప్ప మరొకరిని చూడలేదు. ఇదే నా అభిప్రాయం.
వేదాన్తాశ్చ పురాణాని ఇతిహాసం పురాతనమ్ । జామదగ్న్యమృతే రాజన్కో ద్రోణాదధికో భవేత్
వేదాంతాలు, పురాణాలు, పురాతన ఇతిహాసాలు — జామదగ్న్యుడు తప్ప మరే రాజు ద్రోణుని మించలేడని నేను భావిస్తున్నాను.
బ్రహ్మాస్త్రం చైవ వేదాశ్చ నైతదన్యత్ర దృశ్యతే
బ్రహ్మాస్త్రం, వేదాలు ఇవి ఇంకెక్కడా కనిపించవు.
ఆచార్యపుత్రః క్షమతాం నాయం కాలో విభేదనే । సర్వే సంహత్య యుద్ధ్యామః పాకశాసనిమాగతమ్
ఆచార్యుని కుమారుడా, మనం ఓర్పుతో ఉండాలి. ఇప్పుడిది మన మధ్య చిచ్చు పెట్టే సమయం కాదు. అందరం కలసి యుద్ధం చేద్దాం, ఎందుకంటే పాకశాసనుడు వచ్చేశాడు.
బలస్య వ్యసనానీహ యాన్యుక్తాని మనీషిభిః । ముఖ్యో భేదోహి తేషాం తు పాపిష్ఠో విదుషాం మతః
సైన్యంలో జరిగే అపాయాల్లో జ్ఞానులు చెప్పినవాటిలో ప్రధానమైనది, దుర్మార్గమైనది చిచ్చే అని పండితులు అంటారు.
నైవం న్యాయ్యమిదం వాచ్యమస్మాకం పురుషర్షభ । కింతు రోషపరీతేన గురుణా భాషితా గుణాః
పురుషశ్రేష్ఠా, మనం ఇలా మాట్లాడటం తగదు. కానీ గురువు కోపంతో ఆయన గుణాలను చెప్పాడు.
శత్రోరపి గుణా గ్రాహ్యా దోషా వాచ్యా గురోరపి । సర్వథా సర్వయత్నేన పుత్రే శిష్యే హితం వదేత్
శత్రువుని గుణాలు కూడా స్వీకరించాలి, గురువు లోపాలు కూడా చెప్పాలి. ఎల్లప్పుడూ, అన్ని విధాలా, కుమారుడికి లేదా శిష్యునికి మేలైనదే చెప్పాలి.
ఆచార్య ఏష క్షమతాం శాన్తిరత్ర విధీయతామ్ । అభిద్యమానే తు గురౌ నివృత్తం రోషకారితమ్
ఇతడు మన ఆచార్యుడు. మనం ఓర్పుగా ఉండాలి, ఇక్కడ శాంతి నెలకొనాలి. గురువు మీద దాడి జరుగుతున్నప్పుడు కోపంతో చేసే పనులు ఆగిపోవాలి.
తతో దుర్యోధనో ద్రోణం క్షమయామాస భారత। సహ కర్ణేన భీష్మేణ కృపం చైవ మహాబలమ్
ఆ తర్వాత దుర్యోధనుడు ద్రోణుని క్షమించాడు. కర్ణుడు, భీష్ముడు, మహాబలుడు కృప కూడా అతనితో ఉన్నారు.
యదేతత్ప్రథమం వాక్యం భీష్మః శాన్తనవోఽబ్రవీత్। తేనైవాహం ప్రసన్నో వై పరమత్ర విధీయతామ్
భీష్ముడు, శాంతనువు కుమారుడు, ముందుగా చెప్పిన మాటల వల్ల నేను సంతోషించాను. ఇకపై ఉత్తమమైన మార్గాన్ని అనుసరించాలి.
యథా దుర్యోధనం పార్థో నోపసర్పతి సంగరే। సాహసాద్యది వా మోహాత్తథా నీతిర్విధీయతామ్
పార్థుడు యుద్ధంలో దుర్యోధనుని దగ్గరకు రాకుండా ఉన్నంతవరకు, ధైర్యంతో అయినా, మోసంతో అయినా, ఆ విధంగా వ్యూహం వేయాలి.
వనవాసే హ్యనిర్వృత్తే దర్శయేన్న ధనఞ్జయః । ధనం చాలభమానోఽత్ర నాద్య తత్క్షన్తుమర్హతి
వనవాసం ఇంకా పూర్తికాకపోతే, ధనంజయుడు కనబడకూడదు. ఇక్కడ ధనం దక్కకపోతే, ఈ రోజు ఆయన క్షమించాల్సిన అవసరం లేదు.