చాతుర్వర్ణ్యస్య కర్మాణి విహితాని మహర్షిభిః । ధనం యైరధిగన్తవ్యం యచ్చ కుర్వన్న దుష్యతి
నాలుగు వర్ణాల కర్తవ్యాలను మహర్షులు నిర్ణయించారు. వాటిని అనుసరిస్తే ధనం సంపాదించవచ్చు, అపకీర్తి కలగదు.
అధీత్య బ్రాహ్మణో వేదాన్యాజయేత యజేత వా । క్షత్రియో ధనమాహృత్య యజేతైవ న యాజయేత్
బ్రాహ్మణుడు వేదాలు నేర్చుకుని యజ్ఞాలు చేయించాలి లేదా తానే చేయాలి. క్షత్రియుడు ధనం సంపాదించి యజ్ఞాలు చేయాలి, కానీ యజ్ఞాలను నిర్వహించకూడదు.
వైశ్యోఽధిగమ్య విత్తాని వార్తాకర్మాణి కారయేత్
వైశ్యుడు సంపదను సంపాదించిన తరువాత, వ్యాపారం మరియు వ్యవసాయ పనులను చేయాలి.
శూద్రః శుశ్రూషణం కుర్యాత్రిషు వర్ణేషు నిత్యశః। వన్దనాయోగవిధిభిర్వైతసీం వృత్తిమాశ్రితః
శూద్రుడు ఎల్లప్పుడూ మూడవర్ణాల వారికి సేవ చేయాలి, గౌరవం మరియు ఆచరణ నియమాలను పాటిస్తూ, సేవ ఆధారంగా జీవనం సాగించాలి.
వర్తమానా యథాశాస్త్రం ప్రాప్య చాపి మహీమిమామ్ । ప్రకుర్వన్తి మహాభాగా యజ్ఞాన్సువిపులానపి
పుణ్యశీలులు, శాస్త్రబద్ధంగా ప్రవర్తిస్తూ, ఈ భూమిని పొందిన తరువాత, గొప్ప యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తారు.
కా జాతిస్తేషు సూతేయం కేఽపి మన్త్రాః క్రియాశ్చ కాః । కేయం వర్ణేషు యా రాజ్ఞో వక్తృభోక్తృనియన్తృషు
వారిలో జన్మ ఎలా వచ్చింది? మంత్రాలు ఏమిటి? కర్మలు ఎలా ఉన్నాయి? వర్ణాలలో, రాజులు, ఉపదేశకులు, భోజకులు, నియంత్రకుల మధ్య ఈ భేదం ఏమిటి?
దుర్యోధనమభిప్రేక్ష్య కర్ణం చ కురుసంసాద। అశ్వత్థామా భృశం క్రుద్ధో దుర్యోధనమతర్జయత్
దుర్యోధనుని, కర్ణుని కురు సభలో చూసి, అశ్వత్థామా తీవ్ర కోపంతో దుర్యోధనుని గద్దించాడు.
ప్రాప్య ద్యూతేన కో రాజ్యం క్షత్రియః స్తోష్టుర్మహతి । తథా నృశంసరూపోయం ధార్తరాష్ట్రశ్చ నిర్ఘృణః
పందెంలో రాజ్యం గెలిచిన క్షత్రియుడు ఎవరైనా తాను గొప్పవాడినని పొగిడుకుంటాడా? ఇలాంటివాడే ఈ ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, క్రూరుడూ, దయలేనివాడూ.
తథాఽధిగమ్య విత్తాని కో వికత్థేద్విచక్షణః । నికృత్యా వఞ్చనాయోగైశ్చరన్వైతంసికో యథా
సంపదను సంపాదించిన తరువాత, దురుద్దేశ్యంతో, మోసపూరితంగా, ఎవరు పొగడుకుంటారు? మోసగాడు లాగా ప్రవర్తిస్తారా?
కతమద్ద్వైరథం యుద్ధం యత్రాజైషీర్ధనఞ్జయమ్। నకులం సహదేవం వా ధనం యేషాం త్వయా హృతమ్
ఏ రథయుద్ధంలో ధనంజయుని, లేదా నకులుని, సహదేవుని నీవు ఓడించావు? వారి ధనం నీవు ఎలా తీసుకున్నావు?
యుధిష్ఠిరో జితః కస్మిన్భీమశ్చ బలినాంవరః । ఇన్ద్రప్రస్థం త్వయా కస్మిన్సంగ్రామే నిర్జితం పురా
యుదిష్ఠిరుడు ఏ పోటీలో ఓడిపోయాడు? బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన భీముడు ఏ పోరులో ఓడిపోయాడు? ఇంద్రప్రస్థాన్ని నీవు ఎప్పుడు యుద్ధంలో గెలుచుకున్నావు?
తథైవ కతమద్యుద్ధం యస్మిన్కృష్ణా జితా త్వయా । ఏకవస్త్రా సభాం నీతా క్షుద్రకర్మన్రజస్వలా
అలాగే, ఏ యుద్ధంలో నీవు కృష్ణను ఓడించావు? ఆమెను ఒక్క వస్త్రంతో సభలోకి తీసుకువచ్చి, ఆమె అపవిత్ర సమయంలో నీచమైన పని చేశావు.
మూలమేషాం మహత్కృత్తం సారార్థీ చన్దనం యథా। క్షుద్రం కర్మ సమాస్థాయ తత్ర కిం విదురోఽబ్రవీత్
ఈ సంగతుల మూలాన్ని, నైపుణ్యంతో సారధి చందనాన్ని కోసినట్టు, నీవు నీచమైన పని చేసి నాశనం చేశావు. అప్పుడు విదురుడు ఏమని చెప్పాడు?
యథాశక్తి మనుష్యాణామమర్షం లక్షయామహే। అన్యేషామపి సత్వానామపి కీటపిపీలికైః
మన శక్తికి తగినంతగా మానవులలో కోపాన్ని గమనించగలం. ఇతర ప్రాణుల్లో కూడా, పురుగులు, చీమల్లో కూడా కోపం కనిపిస్తుంది.
ద్రౌపద్యాః సంపరిక్లేశం న క్షన్తుం పాణ్డవోఽర్హతి। క్షయాయ ధార్తరాష్ట్రాణాం ప్రాదుర్భూతో ధనఞ్జయః
ద్రౌపదీకి జరిగిన బాధను పాండవుడు క్షమించకూడదు; ధనంజయుడు ధృతరాష్ట్రుల వినాశనానికి ప్రబలంగా నిలిచాడు.
త్వం పునః పణ్డితో భూత్వా హ్యాచార్యం క్షేప్తుమిచ్ఛసి। వైరాన్తకరణో జిష్ణుర్న నః శేషం కరిష్యతి
నీవు పండితుడివై, గురువుని అవమానించాలనుకుంటున్నావు. శత్రుత్వాన్ని అంతం చేసే అర్జునుడు మనలో ఎవ్వరినీ మిగిలనివ్వడు.
నైవ దేవా న గన్ధర్వా నాసురా న చ రాక్షసాః। భయాదిహ న యుద్ధ్యేరన్పాణ్డుపుత్రేణ ధీమతా
దేవతలు, గంధర్వులు, అసురులు, రాక్షసులు కూడా భయంతో, తెలివైన పాండు కుమారునితో యుద్ధానికి సిద్ధపడరు.
యం యమేకోపి సంక్రుద్ధః సంగ్రామే నిపతిష్యతి । వృక్షం గరుడవద్వేగాద్వినిహత్యాన్తమేష్యతి
అతను ఒక్కరే కోపంతో యుద్ధంలో ఎవరిని ఎదుర్కొన్నా, గరుడుడు చెట్టును కూల్చినట్టు వారిని సంహరిస్తాడు.
త్వత్తో విశిష్టం వీర్యేణ ధనుష్యమరరాట్సమమ్ । వాసుదేవసమం యుద్ధే తం పార్థం కో న పూజయేత్
వీర్యంలో నిన్ను మించిపోయి, విలువిద్యలో దేవేంద్రుడితో సమానంగా, యుద్ధంలో వాసుదేవునితో సమానంగా ఉన్న ఆ పార్థుని ఎవరు గౌరవించరు?
దేవం దైవేన యుద్ధ్యేత మానుపేణ చ మానుపమ్ । అస్త్రం హ్యస్త్రేణ యో హన్యాత్కోఽర్జునేన సమః పుమాన్
దేవునితో దైవబలంతో, మనిషితో మానవబలంతో యుద్ధం చేయాలి. ఆయుధాన్ని ఆయుధంతో ఎదుర్కొని, అర్జునునితో సమానమైనవాడు ఎవడు?
పుత్రాదనవమః శిష్య ఇతి ధర్మవిదో విదుః। ఏతేనాపి నిమిత్తేన ప్రియో ద్రోణస్య పాణ్డవః
ధర్మాన్ని తెలిసినవారు శిష్యుడు కూడా కుమారుడిలా, తొమ్మిదవ వాడిలా అని అంటారు. అందుకే ద్రోణుడు పాండవుని ఎంతో స్నేహంగా చూస్తున్నాడు.
యథా త్వమకరోర్ద్యూతమిన్ద్రప్రస్థం యథాఽహరః । యథాఽనైషీః సభాం కృష్ణాం తథా యుధ్యస్వ పాణ్డవం
ఇంద్రప్రస్థంలో నువ్వు జూదం ఆడినట్టు, నువ్వు పట్టుకున్నట్టు, ద్రౌపదిని సభలోకి తీసుకొచ్చినట్టు, ఇప్పుడు పాండవునితో యుద్ధం చేయు.
అయం తే మాతులః ప్రాజ్ఞః క్షత్రధర్మస్య కోవిదః । దుర్ద్యూతదేవీ గాన్ధారః శకునిర్యుద్ధ్యతామిహ
ఇక్కడ నీ మామ గాంధార దేశపు శకుని ఉన్నాడు. ఇతడు క్షత్రియ ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, జూదంలో నిపుణుడు. ఇతడే యుద్ధం చేయనివ్వు.
నాక్షాన్క్షిపతి గాణ్డీవం న కృతం ద్వాపరం న చ। జ్వలతో నిశితాన్బాణాంస్తాంస్తాన్క్షిపతి గాణ్డివం
అతడు ఇప్పుడు జూదపు పాశాలను కాదు, గాండీవాన్ని కాదు, ద్వాపర పాశాన్ని కాదు; కానీ గాండీవం నుండి ఎప్పటికప్పుడు మంటలు ఎగిసే పదునైన బాణాలను విసురుతున్నాడు.
న హి గాణ్డీవనిర్ముక్తా గృధ్రపక్షాః సుతేజనాః । నాన్తరేష్వవతిష్ఠన్తే గిరీణామపి దారణాః
గాండీవం నుండి విడిచిన గద్దపక్షి రెక్కలతో చేసిన బాణాలు, ఎంత బలమైనవైనా, కొండల మధ్యలో కూడా ఆగవు, అవి దాటి పోతాయి.
అన్తకః పవనో మృత్యుస్తథాఽగ్నిర్బడవాముఖః । కుర్యురేతే క్వచిచ్ఛేషం న తు క్రుద్ధో ధనఞ్జయః
యముడు, గాలి, కాలం, అగ్ని, సముద్రంలో ఉన్న అగ్ని — వీరంతా కొంత మందిని విడిచిపెట్టవచ్చు. కానీ కోపంతో ఉన్న ధనంజయుడు మాత్రం ఎవ్వరినీ విడిచిపెట్టడు.
యథా సభాయాం ద్యూతం త్వం మాతులేన మహాకరోః । తథా యుద్ధస్వ సంగ్రామే సౌబలేన సురక్షితః
నువ్వు నీ మామతో సభలో జూదం ఆడినట్టు, ఇప్పుడు యుద్ధంలో సౌబలుడితో, బాగా కాపాడించబడుతూ యుద్ధం చేయు.
యుద్ధ్యతాం కామమాచార్యో నాహం యోత్స్యే ధనఞ్జయమ్ । మత్స్యో హ్యస్మాభిరాయోధ్యో యద్యాగచ్ఛేద్గవాంపదమ్
గురువు యుద్ధం చేయాలనుకుంటే చేయనివ్వు. నేను మాత్రం ధనంజయుడితో యుద్ధం చేయను. మత్స్యుడు గోవుల కోసం వస్తే, అతడితో మనమే యుద్ధం చేస్తాం.
తతః శాన్తనవస్తత్ర ధర్మార్థకుశలం హితమ్ । దుర్యోధనమిదం వాక్యమబ్రవీత్కురుసంసది
అప్పుడా శాంతనువు వంశస్థుడు, ధర్మార్థాలను బాగా తెలిసినవాడు, కురుల సభలో దుర్యోధనునికి మేలైన మాటలు చెప్పాడు.
సాధు పశ్యతి వై ద్రోణః కృపః సాధ్వనుపశ్యతి । ఆచార్యపుత్రః సహజం నిశ్చితం సాధు భాషతే
ద్రోణుడు సరిగానే చూస్తున్నాడు, కృపాచార్యుడు కూడా సరిగానే చూస్తున్నాడు, గురుపుత్రుడు సహజంగా, నిశ్చయంగా మంచి మాటే చెప్పాడు.