మిత్రకార్యం కృతమిదం పితాపుత్రైర్మహారథైః । భర్తృపిణ్డశ్చ నిర్విష్టో యథేష్టం గన్తుమర్హథ
స్నేహితునికోసం తండ్రి-కొడుకులు, వీర రథసారథులు చేసిన పని పూర్తైంది. మీరు మీ యజమానునికి విధి నిర్వర్తించారు, ఇప్పుడు మీ ఇష్టానుసారం వెళ్లవచ్చు.
భిక్షాం హరస్వ నిత్యం త్వం యజ్ఞాననుచరస్వ చ। ఆమన్త్రణాని భుఙ్క్షాద్య మాఽస్మాన్యుద్ధేన భీషయ
నీవు ఎప్పుడూ భిక్షాటన చేసుకుంటూ, యజ్ఞాలలో పాల్గొంటూ ఉండాలి. నేడు ఆహ్వానాలు వచ్చి తిను, కానీ యుద్ధం మాటలతో మమ్మల్ని భయపెట్టవద్దు.
భార్గవాస్త్రం మయా ముక్తం నిర్దహేత్పృథివీమిమామ్। కిం పునః పాణ్డుపుత్రాణామేకమర్జునమాహవే
నేను భార్గవాస్త్రాన్ని వదిలితే ఈ భూమంతా కాలిపోతుంది. అలాంటప్పుడు పాండవుల్లో ఒక్క అర్జునుడిని యుద్ధంలో ఓడించడం ఎంత సులభం!
ఆగమిష్యన్తి పదవీం మాత్స్యాః పాణ్డవమాశ్రితాః । కీచకానాం తు బలినాం శత్రుసేనావమర్దినామ్
పాండవులను ఆశ్రయించిన మత్స్యులు ఈ దారిలో రాబోతున్నారు. కానీ శత్రు సేనలను నాశనం చేసే బలమైన కీచకులు—
తానహం నిహనిష్యామి భవతా గమ్యతాం గృహమ్ । కిం వేదవాదినాం కార్యం పరస్నేహానుభాషిణామ్
వారిని నేను సంహరిస్తాను. మీరు ఇంటికి వెళ్లండి. వేదాలు చెప్పేవారు, ఇతరులపై ప్రేమతో మాట్లాడేవారికి ఇక్కడ అవసరం లేదు.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా అశ్వత్థామా ప్రతాపవాన్ । ఉవాచ వదతాంశ్రేష్ఠో దుర్యోధనమవేక్ష్య చ
ఆ మాటలు విని, పరాక్రమశాలి అశ్వత్థాముడు, మాటలలో శ్రేష్ఠుడు, దుర్యోధనుని చూచి ఇలా అన్నాడు.
న చ తావఞ్జితా గావో న చ సీమాన్తరం గతాః। న హాస్తినపురం ప్రాప్తాస్త్వం చ కర్ణ వికత్థసే
ఆ గోవులు ఇంకా గెలుచుకోలేదు, సరిహద్దు దాటి పోలేదు, హస్తినపురానికి చేరలేదు. అయినా నువ్వు, కర్ణా, పొగడుకుంటున్నావు.
బహూని ధర్మశాస్త్రాణి పఠన్తి ద్విజసత్తమాః । తేషు కింస్విదిదం దృష్టం ద్యూతే జీయేత యన్నృపః
ఉత్తమ బ్రాహ్మణులు ఎన్నో ధర్మశాస్త్రాలు చదువుతారు. వాటిలో రాజు జూదంలో గెలవాలని ఎక్కడైనా ఉందా?
సంగ్రామాన్విపులాఞ్జిత్వా లబ్ధా చ విపులం ధనమ్ । విజిత్య చ మహీం కృత్స్నాం నేహ కత్థన్తి పణ్డితాః
పెద్ద యుద్ధాలు గెలిచి, అపారం ధనం సంపాదించి, భూమిని మొత్తం జయించినవారు కూడా ఇక్కడ పొగడుకోరు.
పచత్యగ్నిరవాక్యస్తు తూష్ణీం భాతి దివాకరః । తూష్ణీం ధారయతే లోకాన్వసుధా సచరాచరాన్
అగ్ని మాటలు చెప్పకుండా వండుతుంది, సూర్యుడు మౌనంగా ప్రకాశిస్తాడు, భూమి కూడా మౌనంగా జంతువుల్ని, చెట్లను మోయుతుంది.
చాతుర్వర్ణ్యస్య కర్మాణి విహితాని మహర్షిభిః । ధనం యైరధిగన్తవ్యం యచ్చ కుర్వన్న దుష్యతి
నాలుగు వర్ణాల కర్తవ్యాలను మహర్షులు నిర్ణయించారు. వాటిని అనుసరిస్తే ధనం సంపాదించవచ్చు, అపకీర్తి కలగదు.
అధీత్య బ్రాహ్మణో వేదాన్యాజయేత యజేత వా । క్షత్రియో ధనమాహృత్య యజేతైవ న యాజయేత్
బ్రాహ్మణుడు వేదాలు నేర్చుకుని యజ్ఞాలు చేయించాలి లేదా తానే చేయాలి. క్షత్రియుడు ధనం సంపాదించి యజ్ఞాలు చేయాలి, కానీ యజ్ఞాలను నిర్వహించకూడదు.
వైశ్యోఽధిగమ్య విత్తాని వార్తాకర్మాణి కారయేత్
వైశ్యుడు సంపదను సంపాదించిన తరువాత, వ్యాపారం మరియు వ్యవసాయ పనులను చేయాలి.
శూద్రః శుశ్రూషణం కుర్యాత్రిషు వర్ణేషు నిత్యశః। వన్దనాయోగవిధిభిర్వైతసీం వృత్తిమాశ్రితః
శూద్రుడు ఎల్లప్పుడూ మూడవర్ణాల వారికి సేవ చేయాలి, గౌరవం మరియు ఆచరణ నియమాలను పాటిస్తూ, సేవ ఆధారంగా జీవనం సాగించాలి.
వర్తమానా యథాశాస్త్రం ప్రాప్య చాపి మహీమిమామ్ । ప్రకుర్వన్తి మహాభాగా యజ్ఞాన్సువిపులానపి
పుణ్యశీలులు, శాస్త్రబద్ధంగా ప్రవర్తిస్తూ, ఈ భూమిని పొందిన తరువాత, గొప్ప యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తారు.
కా జాతిస్తేషు సూతేయం కేఽపి మన్త్రాః క్రియాశ్చ కాః । కేయం వర్ణేషు యా రాజ్ఞో వక్తృభోక్తృనియన్తృషు
వారిలో జన్మ ఎలా వచ్చింది? మంత్రాలు ఏమిటి? కర్మలు ఎలా ఉన్నాయి? వర్ణాలలో, రాజులు, ఉపదేశకులు, భోజకులు, నియంత్రకుల మధ్య ఈ భేదం ఏమిటి?
దుర్యోధనమభిప్రేక్ష్య కర్ణం చ కురుసంసాద। అశ్వత్థామా భృశం క్రుద్ధో దుర్యోధనమతర్జయత్
దుర్యోధనుని, కర్ణుని కురు సభలో చూసి, అశ్వత్థామా తీవ్ర కోపంతో దుర్యోధనుని గద్దించాడు.
ప్రాప్య ద్యూతేన కో రాజ్యం క్షత్రియః స్తోష్టుర్మహతి । తథా నృశంసరూపోయం ధార్తరాష్ట్రశ్చ నిర్ఘృణః
పందెంలో రాజ్యం గెలిచిన క్షత్రియుడు ఎవరైనా తాను గొప్పవాడినని పొగిడుకుంటాడా? ఇలాంటివాడే ఈ ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, క్రూరుడూ, దయలేనివాడూ.
తథాఽధిగమ్య విత్తాని కో వికత్థేద్విచక్షణః । నికృత్యా వఞ్చనాయోగైశ్చరన్వైతంసికో యథా
సంపదను సంపాదించిన తరువాత, దురుద్దేశ్యంతో, మోసపూరితంగా, ఎవరు పొగడుకుంటారు? మోసగాడు లాగా ప్రవర్తిస్తారా?
కతమద్ద్వైరథం యుద్ధం యత్రాజైషీర్ధనఞ్జయమ్। నకులం సహదేవం వా ధనం యేషాం త్వయా హృతమ్
ఏ రథయుద్ధంలో ధనంజయుని, లేదా నకులుని, సహదేవుని నీవు ఓడించావు? వారి ధనం నీవు ఎలా తీసుకున్నావు?
యుధిష్ఠిరో జితః కస్మిన్భీమశ్చ బలినాంవరః । ఇన్ద్రప్రస్థం త్వయా కస్మిన్సంగ్రామే నిర్జితం పురా
యుదిష్ఠిరుడు ఏ పోటీలో ఓడిపోయాడు? బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన భీముడు ఏ పోరులో ఓడిపోయాడు? ఇంద్రప్రస్థాన్ని నీవు ఎప్పుడు యుద్ధంలో గెలుచుకున్నావు?
తథైవ కతమద్యుద్ధం యస్మిన్కృష్ణా జితా త్వయా । ఏకవస్త్రా సభాం నీతా క్షుద్రకర్మన్రజస్వలా
అలాగే, ఏ యుద్ధంలో నీవు కృష్ణను ఓడించావు? ఆమెను ఒక్క వస్త్రంతో సభలోకి తీసుకువచ్చి, ఆమె అపవిత్ర సమయంలో నీచమైన పని చేశావు.
మూలమేషాం మహత్కృత్తం సారార్థీ చన్దనం యథా। క్షుద్రం కర్మ సమాస్థాయ తత్ర కిం విదురోఽబ్రవీత్
ఈ సంగతుల మూలాన్ని, నైపుణ్యంతో సారధి చందనాన్ని కోసినట్టు, నీవు నీచమైన పని చేసి నాశనం చేశావు. అప్పుడు విదురుడు ఏమని చెప్పాడు?
యథాశక్తి మనుష్యాణామమర్షం లక్షయామహే। అన్యేషామపి సత్వానామపి కీటపిపీలికైః
మన శక్తికి తగినంతగా మానవులలో కోపాన్ని గమనించగలం. ఇతర ప్రాణుల్లో కూడా, పురుగులు, చీమల్లో కూడా కోపం కనిపిస్తుంది.
ద్రౌపద్యాః సంపరిక్లేశం న క్షన్తుం పాణ్డవోఽర్హతి। క్షయాయ ధార్తరాష్ట్రాణాం ప్రాదుర్భూతో ధనఞ్జయః
ద్రౌపదీకి జరిగిన బాధను పాండవుడు క్షమించకూడదు; ధనంజయుడు ధృతరాష్ట్రుల వినాశనానికి ప్రబలంగా నిలిచాడు.
త్వం పునః పణ్డితో భూత్వా హ్యాచార్యం క్షేప్తుమిచ్ఛసి। వైరాన్తకరణో జిష్ణుర్న నః శేషం కరిష్యతి
నీవు పండితుడివై, గురువుని అవమానించాలనుకుంటున్నావు. శత్రుత్వాన్ని అంతం చేసే అర్జునుడు మనలో ఎవ్వరినీ మిగిలనివ్వడు.
నైవ దేవా న గన్ధర్వా నాసురా న చ రాక్షసాః। భయాదిహ న యుద్ధ్యేరన్పాణ్డుపుత్రేణ ధీమతా
దేవతలు, గంధర్వులు, అసురులు, రాక్షసులు కూడా భయంతో, తెలివైన పాండు కుమారునితో యుద్ధానికి సిద్ధపడరు.
యం యమేకోపి సంక్రుద్ధః సంగ్రామే నిపతిష్యతి । వృక్షం గరుడవద్వేగాద్వినిహత్యాన్తమేష్యతి
అతను ఒక్కరే కోపంతో యుద్ధంలో ఎవరిని ఎదుర్కొన్నా, గరుడుడు చెట్టును కూల్చినట్టు వారిని సంహరిస్తాడు.
త్వత్తో విశిష్టం వీర్యేణ ధనుష్యమరరాట్సమమ్ । వాసుదేవసమం యుద్ధే తం పార్థం కో న పూజయేత్
వీర్యంలో నిన్ను మించిపోయి, విలువిద్యలో దేవేంద్రుడితో సమానంగా, యుద్ధంలో వాసుదేవునితో సమానంగా ఉన్న ఆ పార్థుని ఎవరు గౌరవించరు?
దేవం దైవేన యుద్ధ్యేత మానుపేణ చ మానుపమ్ । అస్త్రం హ్యస్త్రేణ యో హన్యాత్కోఽర్జునేన సమః పుమాన్
దేవునితో దైవబలంతో, మనిషితో మానవబలంతో యుద్ధం చేయాలి. ఆయుధాన్ని ఆయుధంతో ఎదుర్కొని, అర్జునునితో సమానమైనవాడు ఎవడు?