ఇత్యేవం నిశ్చయోఽస్మాకం మన్త్రోఽభూన్నాగసాహ్వయే । పాణ్డవానాం పరిజ్ఞానే సర్వేషాం నః పరస్పరమ్
ఇదే మన నిర్ణయం, నాగసాహ్వయలో మనందరం కలిసి పాండవులను గుర్తించేందుకు చేసిన ఆలోచన.
తే వా గాశ్చ నయిష్యన్తి యది వా స్యుః పరాజితాః। అస్మాన్వాఽప్యతిసన్ధాయ కుర్యుర్మాత్స్యేన సంగతిమ్
వారు ఆవులను తీసుకెళ్లొచ్చు, లేక ఓడిపోవచ్చు, లేదా మనను మించిపోయి మత్స్యునితో కలిసిపోవచ్చు.
అథవా తానుపాదాయ మాత్స్యో జానపదైః సహ । సర్వథా సేనయా సార్ధమస్మానేష యుయుత్సతి
లేదా, మత్స్య రాజును ప్రజలతో కలిపి, తన సైన్యమంతటితో కలసి మనపై యుద్ధానికి వస్తున్నాడేమో.
తేషామేకో మహావీర్యః కశ్చిదేవ పునఃసరః। అస్మాఞ్జేతుమిహాయాతో మాత్స్యో వాఽపి స్వయం భవేత్
వారిలో ఒకరు గొప్ప వీరుడు, లేదా ఒకే ఒక్క యోధుడు మళ్లీ వచ్చి మనను ఓడించేందుకు వచ్చినవాడవచ్చు. అతడు మత్స్య రాజే కావచ్చు.
యద్యేష రాజా మాత్స్యానాం యది బీభత్సురాగతః । సర్వైర్యోద్ధవ్యమస్మాభిరితి నః సమయః కృతః
ఇతడు మత్స్యుల రాజయితే, లేదా భీమసేనుడు వచ్చినా, వారందరితో యుద్ధం చేయాలనే మన ఒప్పందం.
అథ కస్మాత్థితా హ్యేతే రథేషు రథిసత్తమాః । భీష్మద్రోణకృపాః కర్ణో వికర్ణో ద్రౌణిరేవ చ। సంభ్రాన్తమనసః సర్వే ప్రాప్తే హ్యస్మిన్ధనఞ్జయే
అయితే, ధనంజయుడు వచ్చినప్పుడు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, వికర్ణుడు, ద్రౌణి — వీరు అందరూ తమ రథాలపై ఎందుకు కలవరపడుతూ నిలబడి ఉన్నారు?
నాన్యత్ర యుద్ధాచ్ఛ్రేయోస్తి తథాఽఽత్మా ప్రణిధీయతామ్ । సర్వలోకేన వా యుద్ధం దేవైర్వాఽస్తు సవాసవైః
యుద్ధం కన్నా మించిన మేలు లేదు. అందువల్ల ప్రతి ఒక్కరూ తమ మనసంతా యుద్ధానికి పెట్టాలి. ప్రపంచమంతటితో అయినా, దేవతలతో అయినా, ఇంద్రుడితో అయినా యుద్ధం జరగాలి.
అనాచ్ఛిన్నే ధనేఽస్మాకమథ శక్రేణ వజ్రిణా। యమేన వాఽపి సంగ్రామే కో హాస్తినపురం వ్రజేత్
మన ధనం ఇంకా చెదలిపోలేదు. యుద్ధంలో ఇంద్రుడు అయినా, యముడు అయినా, హస్తినపురంలోకి ఎవరు రావచ్చు?
శరైరభిప్రణున్నానాం భగ్నానాం గహనే వనే । కో హి జీవేత్పదాతీనాం భవేదశ్వేషు సంశయః
బాణాలతో తరిమివేయబడి, అడవిలో చెల్లాచెదురైపోయిన కాలాళ్ల యోధుల్లో ఎవరు బతకగలరు? గుర్రాలపై ఉన్నవారికీ సురక్షితమనే నమ్మకం లేదు.
ఆచార్యం పృష్ఠతః కృత్వా తథా నీతిర్విధీయతామ్ । జానామి చ మతం తేషామతస్త్రాసయతీవ నః
ఆచార్యుని వెనుక ఉంచి, దానికి తగినట్లు వ్యూహం ఏర్పాటుచేయాలి. వారికి ఏ ఉద్దేశముందో నాకు తెలుసు; అది మనకు భయపడేలా అనిపించడం లేదు.
అర్జునే చాపి సంప్రీతిమధికాముపలక్షయే । తథా దృష్ట్వా హి బీభత్సుముపాయాన్తం ప్రశంసతి । యథా సేనా న భజ్యేత తథా నీతిర్విధీయతామ్
అర్జునుడిలో కూడా ప్రత్యేక ఆనందం కనిపిస్తుంది. భీమసేనుడు దగ్గరకి వస్తున్నాడని చూసి అతడిని ప్రశంసిస్తున్నాడు. మన సైన్యం చీలిపోకుండా వ్యూహం ఏర్పాటు చేయాలి.
అదేశికా హ్యరణ్యేఽస్మిన్కృచ్ఛ్రే శత్రువశం గతా। యథా న విభ్రమేత్సేనా తథా నీతిర్విధీయతామ్
ఈ దారిలేని అడవిలో మనం శత్రువుల చేతిలో కష్టాల్లో పడ్డాం. సైన్యం గందరగోళానికి లోనుకాకుండా వ్యూహం ఏర్పాటుచేయాలి.
అశ్వానాం హేషితం శ్రుత్వా కా ప్రశంసా భవేత్పరే । స్థానే వాఽపి వ్రజన్తో వా సదా హేషన్తి వాజినః
ఇతరులు గుర్రాల హిన్నేళ్లు విని ఎంతగా ప్రశంసిస్తారు? నిలబడ్డా, నడిచినా గుర్రాలు ఎప్పుడూ హిన్నేళ్లు వేస్తూనే ఉంటాయి.
సదా చ వాయవో వాన్తి నిత్యం వర్షతి వాసవః । స్తనయిత్నోశ్చ నిర్ఘోషః శ్రూయతే బహుశస్తథా
గాలులు ఎప్పుడూ వీచుతాయి, ఇంద్రుడు ఎప్పుడూ వాన కురిపిస్తాడు. మేఘగర్జన కూడా తరచూ వినిపిస్తుంది.
భీషయన్పాణ్డవేయేభ్యో భవాన్సర్వానిమాఞ్జనాన్। ప్రముఖే సర్వసైన్యానామబద్ధం బహు భాషతే
పాండవులను భయపెట్టేలా, ఈ జనమంతా, సైన్యమంతా ఎదుట, మీరు బహుళంగా మాట్లాడుతున్నారు.
యథైవాశ్వాన్మార్గమాణాస్తానేవాభిపరీప్సవః । హేషితానీవ శృణ్వన్తి తదిదం భవతస్తథా
గుర్రాలను వెతుకుతున్న వారు హిన్నేళ్లు వింటారు. అలాగే, ఈ జనమంతా మీ మాటలు వింటున్నారు.
కిమత్ర కార్యం పార్థస్య కథం వా స ప్రశస్యతే। అన్యత్ర కామాద్ద్వేషాద్వా రోషాద్వాఽస్మాసు కేవలమ్
పార్థుని గురించి ఇక్కడ ఏమి చేయాలి? లేదా ఎలా ప్రశంసించాలి? మనపై కోరిక, ద్వేషం, కోపం లేకుండా ఇంకేమీ లేదు.
ఆచార్యా వై కారుణికాః ప్రాజ్ఞాశ్చాపాయదర్శినః । నైతే మహాహవే ఘోరే సంప్రష్టవ్యాః కథంచన
ఆచార్యులు కరుణగలవారు, జ్ఞానులు, ప్రమాదాన్ని ముందే గుర్తించగలవారు. ఈ ఘోరమైన యుద్ధంలో వారిని ఏ విషయంలోనూ ప్రశ్నించకూడదు.
ప్రాసాదేషు విచిత్రేషు గోష్ఠీపానాశనేషు చ। కథా విచిత్రాః కుర్వాణాః పణ్డితాస్తత్ర సోభనః
అద్భుతమైన ప్రాసాదాలలో, సభల్లో, భోజనాల్లో, పండితులు ఎన్నో విషయాలు మాట్లాడుతూ అక్కడ వెలుగుతారు.
బహూన్యాశ్చర్యరూపాణి కుర్వతే జనసంసది । ఇష్వస్త్రే చాపసంధానే పణ్డితాస్తత్ర శోభనాః
జనసమూహంలో వారు అనేక ఆశ్చర్యకరమైన పనులు చేస్తారు. ఆయుధాలు వాడడంలో, విల్లు ఎక్కించడంలో పండితులు అక్కడ ప్రతిభ చూపుతారు.
పరేషాం వివరజ్ఞానే మనుష్యాచరితేషు చ। అన్నసంస్కారదోషేషు పణ్డితాస్తత్ర శోభనాః
ఇతరుల లోపాలను, మనుషుల ప్రవర్తనను, భోజన తయారీలో ఉన్న లోపాలను గమనించడంలో నిపుణులైన పండితులు అక్కడ ఎంతో గౌరవాన్ని పొందుతారు.
పణ్డితాన్పృష్ఠతః కృత్వా పరేషాం గుణవాదినః । విధీయతాం తథా నీతిర్యథా వధ్యేత వై పరః
ఇతరుల గుణాలను ప్రశంసించే పండితులను వెనుక ఉంచి, శత్రువు నశించేటట్లు యుక్తిని అమలు చేయాలి.
గావశ్చైతాః ప్రతిష్ఠన్తాం సేనాం వ్యూహన్తు మాచిరమ్। ఆరక్షాశ్చ విధీయన్తాం యత్ర యోత్స్యామహే పరైః
ఈ ఆవులను అక్కడే నిలిపి, సైన్యాన్ని ఆలస్యం లేకుండా సిద్ధం చేయండి. మనం శత్రువులతో యుద్ధం చేయబోయే చోట రక్షకులను ఏర్పాటు చేయండి.
సర్వానాయుష్మతో భీతాన్సంత్రస్తానివ లక్షయే। అయుద్ధమనసశ్చైవ సర్వాంశ్చైవానవస్థితాన్
మీ అందరినీ నేను భయంతో, వణుకుతూ, యుద్ధానికి మనస్సు లేకుండా, స్థిరంగా లేని వారిగా చూస్తున్నాను.
యద్యేష జామదగ్న్యో వా యది వేన్ద్రః పురందరః । వాసుదేవేన సహితో యది బీభత్సురాగతః। అహమేనం నిరోత్స్యామి వేలేవ వరుణాలయమ్
ఇతడు జమదగ్ని కుమారుడైనా, లేదా దేవేంద్రుడైనా, వాసుదేవునితో కలిసి భీముడు వచ్చినా, నేనే అతడిని ఆపగలను, తీరము సముద్రాన్ని ఆపినట్లుగా.
రుక్మపుఙ్ఖాః ప్రసన్నాగ్రా ముక్తా హస్తవతా మయా। ఛాదయన్తు శారః సూర్యం పార్థస్యాయుర్నిరోధకాః
నా చేతిలోనుంచి వదిలిన బంగారు రెక్కలతో, పదునైన అగ్రభాగాలతో ఉన్న బాణాలు, సూర్యుడిని దాచిపెట్టి, పార్థుని ప్రాణాన్ని తీయాలి.
మమ చాపప్రముక్తానాం శరాణాం నతపర్వణామ్ । నివృత్తిర్గచ్ఛతాం నాస్తి సర్పాణాం శ్వసతామివ
నా విల్లు నుండి వదిలిన వంకర భాగాలున్న బాణాలకు తిరిగి వచ్చే మార్గం లేదు, ఊపిరి తీసిన పాములకు తిరుగు లేనట్లే.
శరాణాం పుఙ్ఖసక్తానాం మౌర్వ్యాఽభిహతయోర్భృశమ్ । శ్రూయతే తలయోః శబ్దో భేర్యోరాహతయోరివ
పొదువుగా రెక్కలకు బలంగా అమర్చబడి, విల్లుపై తాడుతో గట్టిగా కొట్టబడిన బాణాల శబ్దం, మృదంగాల మోగింపును పోలి వినిపిస్తుంది.
ఏకైకం చతురః పఞ్చ క్వచిత్పష్టిం క్వచిచ్ఛతమ్। హతాన్పశ్యత మాత్స్యానామిషుభిర్నిహతాన్రథాన్
నా బాణాలతో ఒకేసారి నలుగురు, ఐదుగురు, యాభైమంది, లేదా వందమంది మత్స్యులను, వారి రథాలతో సహా చంపినదాన్ని చూడండి.
మద్బాహుముక్తైరిషుభిస్తైలధౌతైః పతత్రిభిః । ఖద్యోతైరివ సంపృక్తమన్తరిక్షం విరాజతామ్
నా భుజం నుండి వదిలిన, నూనెతో తుడిచిన రెక్కలతో ఉన్న బాణాలు, జ్యోతిర్లు మాదిరిగా ఆకాశాన్ని ప్రకాశింపజేయాలి.