పరాజితైర్వివస్తవ్యం తైశ్చ ద్వాదశవత్సరాన్ । వనే జనపదేఽజ్ఞాతైరేష ఏవ పణో హి నః
ఓడిపోయిన వారు పన్నెండు సంవత్సరాలు అడవిలో, జనంలో తెలియకుండా ఉండాలి. ఇదే మన మధ్య ఒడంబడిక.
తేషాం న తావన్నిర్వృత్తో వత్సరః స త్రయోదశః । అజ్ఞాతవాసే బీభత్సురథాస్మాభిః పరిశ్రుతః
వారికి పదమూడు సంవత్సరాలు ఇంకా పూర్తికాలేదు. బీభత్సుడు వారి అజ్ఞాతవాసంలో మన మధ్య ఉన్నాడని వినిపిస్తోంది.
అనిర్వృత్తే తు నిర్వాసే యది బీభత్సురాగతః । పునర్ద్వాదశవర్షాణి వనే వత్స్యన్తి పాణ్డవాః
అజ్ఞాతవాసం పూర్తికాకముందే బీభత్సుడు వచ్చినట్లయితే, పాండవులు మళ్లీ పన్నెండు సంవత్సరాలు అడవిలో ఉండాలి.
లోభాద్వా తే న జానీయురస్మాన్వా మోహ ఆవిశత్। హీనాతిరిక్తమేతేషాం భీష్మో వేదితుమర్హతి
వారు లోభంతోనో, మాయతోనో మనను గుర్తించకపోయినా, లేక ఏదైనా తక్కువో ఎక్కువో ఉందా అని భీష్ముడు నిర్ణయించాలి.
అర్థానాం హి పునర్ద్వైధే నిత్యం భవతి సంశయః । అన్యథా చిన్తితో హ్యర్థః పునర్భవతి చాన్యథా
విషయాల్లో సందేహం వచ్చినప్పుడు ఎప్పుడూ అనిశ్చితి కలుగుతుంది. ఒక విధంగా ఆలోచించినది, చివరికి మరోలా మారిపోతుంది.
ఉత్తరం మార్గమాణానాం మాత్స్యసేనాం యుయుత్సతామ్ । యది బీభత్సురాయాతః కింతు కృత్యమతః పరమ్
ఉత్తర దిశలో వెళ్ళే మార్గాన్ని వెతుకుతున్న మత్స్య సైన్యానికి యుద్ధం చేయాలనుకుంటున్న సమయంలో, బీభత్సుడు వచ్చాడా? ఇకపై మనం ఏమి చేయాలి?
త్రిగర్తానాం కృతం కార్యం పాణ్డవానాం చ మార్గణమ్ । విప్రకారైర్హి మాత్స్యేన సుశర్మా బాధిత పురా
త్రిగర్తుల పని పూర్తయ్యింది, పాండవుల కోసం వెతకడమూ అయింది. మత్స్యుడు ముందు సుశర్మను అన్యాయంగా బాధించాడు.
తేషాం భయాభిపన్నానాం వస్తానాం త్రాణభిచ్ఛతామ్ । అభయం యాచమానానాం తదాఽస్మాభిః పరిశ్రుతమ్
వారు భయంతో బాధపడుతూ, రక్షణ కోసం ఆశిస్తూ, భద్రత కోరినప్పుడు, ఆ సమయంలో మనం ఆ విషయం విన్నాము.
ప్రథమం వైర్గ్రహీతవ్యం మాత్స్యానాం గోధనం మహత్। అష్టమ్యాశ్చాపరాహ్ణే తు ఇతి నస్తైః సమాహితమ్
మొదట మత్స్యుల గొప్ప ఆవుల సంపదను పట్టుకోవాలి. ఎనిమిదవ రోజు మధ్యాహ్నం ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు.
నవమ్యాం పునరస్మాభిః సూర్యస్యోదయనం ప్రతి। ఇమా గావో గ్రహీతవ్యా యాతే మత్స్యే గవాంపదమ్
తొమ్మిదవ రోజు ఉదయం సూర్యుడు ఉదయించగానే, మత్స్యుడు ఆవుల వద్దకు చేరుకున్న తర్వాత మనం ఈ ఆవులను పట్టుకోవాలి.
ఇత్యేవం నిశ్చయోఽస్మాకం మన్త్రోఽభూన్నాగసాహ్వయే । పాణ్డవానాం పరిజ్ఞానే సర్వేషాం నః పరస్పరమ్
ఇదే మన నిర్ణయం, నాగసాహ్వయలో మనందరం కలిసి పాండవులను గుర్తించేందుకు చేసిన ఆలోచన.
తే వా గాశ్చ నయిష్యన్తి యది వా స్యుః పరాజితాః। అస్మాన్వాఽప్యతిసన్ధాయ కుర్యుర్మాత్స్యేన సంగతిమ్
వారు ఆవులను తీసుకెళ్లొచ్చు, లేక ఓడిపోవచ్చు, లేదా మనను మించిపోయి మత్స్యునితో కలిసిపోవచ్చు.
అథవా తానుపాదాయ మాత్స్యో జానపదైః సహ । సర్వథా సేనయా సార్ధమస్మానేష యుయుత్సతి
లేదా, మత్స్య రాజును ప్రజలతో కలిపి, తన సైన్యమంతటితో కలసి మనపై యుద్ధానికి వస్తున్నాడేమో.
తేషామేకో మహావీర్యః కశ్చిదేవ పునఃసరః। అస్మాఞ్జేతుమిహాయాతో మాత్స్యో వాఽపి స్వయం భవేత్
వారిలో ఒకరు గొప్ప వీరుడు, లేదా ఒకే ఒక్క యోధుడు మళ్లీ వచ్చి మనను ఓడించేందుకు వచ్చినవాడవచ్చు. అతడు మత్స్య రాజే కావచ్చు.
యద్యేష రాజా మాత్స్యానాం యది బీభత్సురాగతః । సర్వైర్యోద్ధవ్యమస్మాభిరితి నః సమయః కృతః
ఇతడు మత్స్యుల రాజయితే, లేదా భీమసేనుడు వచ్చినా, వారందరితో యుద్ధం చేయాలనే మన ఒప్పందం.
అథ కస్మాత్థితా హ్యేతే రథేషు రథిసత్తమాః । భీష్మద్రోణకృపాః కర్ణో వికర్ణో ద్రౌణిరేవ చ। సంభ్రాన్తమనసః సర్వే ప్రాప్తే హ్యస్మిన్ధనఞ్జయే
అయితే, ధనంజయుడు వచ్చినప్పుడు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, వికర్ణుడు, ద్రౌణి — వీరు అందరూ తమ రథాలపై ఎందుకు కలవరపడుతూ నిలబడి ఉన్నారు?
నాన్యత్ర యుద్ధాచ్ఛ్రేయోస్తి తథాఽఽత్మా ప్రణిధీయతామ్ । సర్వలోకేన వా యుద్ధం దేవైర్వాఽస్తు సవాసవైః
యుద్ధం కన్నా మించిన మేలు లేదు. అందువల్ల ప్రతి ఒక్కరూ తమ మనసంతా యుద్ధానికి పెట్టాలి. ప్రపంచమంతటితో అయినా, దేవతలతో అయినా, ఇంద్రుడితో అయినా యుద్ధం జరగాలి.
అనాచ్ఛిన్నే ధనేఽస్మాకమథ శక్రేణ వజ్రిణా। యమేన వాఽపి సంగ్రామే కో హాస్తినపురం వ్రజేత్
మన ధనం ఇంకా చెదలిపోలేదు. యుద్ధంలో ఇంద్రుడు అయినా, యముడు అయినా, హస్తినపురంలోకి ఎవరు రావచ్చు?
శరైరభిప్రణున్నానాం భగ్నానాం గహనే వనే । కో హి జీవేత్పదాతీనాం భవేదశ్వేషు సంశయః
బాణాలతో తరిమివేయబడి, అడవిలో చెల్లాచెదురైపోయిన కాలాళ్ల యోధుల్లో ఎవరు బతకగలరు? గుర్రాలపై ఉన్నవారికీ సురక్షితమనే నమ్మకం లేదు.
ఆచార్యం పృష్ఠతః కృత్వా తథా నీతిర్విధీయతామ్ । జానామి చ మతం తేషామతస్త్రాసయతీవ నః
ఆచార్యుని వెనుక ఉంచి, దానికి తగినట్లు వ్యూహం ఏర్పాటుచేయాలి. వారికి ఏ ఉద్దేశముందో నాకు తెలుసు; అది మనకు భయపడేలా అనిపించడం లేదు.
అర్జునే చాపి సంప్రీతిమధికాముపలక్షయే । తథా దృష్ట్వా హి బీభత్సుముపాయాన్తం ప్రశంసతి । యథా సేనా న భజ్యేత తథా నీతిర్విధీయతామ్
అర్జునుడిలో కూడా ప్రత్యేక ఆనందం కనిపిస్తుంది. భీమసేనుడు దగ్గరకి వస్తున్నాడని చూసి అతడిని ప్రశంసిస్తున్నాడు. మన సైన్యం చీలిపోకుండా వ్యూహం ఏర్పాటు చేయాలి.
అదేశికా హ్యరణ్యేఽస్మిన్కృచ్ఛ్రే శత్రువశం గతా। యథా న విభ్రమేత్సేనా తథా నీతిర్విధీయతామ్
ఈ దారిలేని అడవిలో మనం శత్రువుల చేతిలో కష్టాల్లో పడ్డాం. సైన్యం గందరగోళానికి లోనుకాకుండా వ్యూహం ఏర్పాటుచేయాలి.
అశ్వానాం హేషితం శ్రుత్వా కా ప్రశంసా భవేత్పరే । స్థానే వాఽపి వ్రజన్తో వా సదా హేషన్తి వాజినః
ఇతరులు గుర్రాల హిన్నేళ్లు విని ఎంతగా ప్రశంసిస్తారు? నిలబడ్డా, నడిచినా గుర్రాలు ఎప్పుడూ హిన్నేళ్లు వేస్తూనే ఉంటాయి.
సదా చ వాయవో వాన్తి నిత్యం వర్షతి వాసవః । స్తనయిత్నోశ్చ నిర్ఘోషః శ్రూయతే బహుశస్తథా
గాలులు ఎప్పుడూ వీచుతాయి, ఇంద్రుడు ఎప్పుడూ వాన కురిపిస్తాడు. మేఘగర్జన కూడా తరచూ వినిపిస్తుంది.
భీషయన్పాణ్డవేయేభ్యో భవాన్సర్వానిమాఞ్జనాన్। ప్రముఖే సర్వసైన్యానామబద్ధం బహు భాషతే
పాండవులను భయపెట్టేలా, ఈ జనమంతా, సైన్యమంతా ఎదుట, మీరు బహుళంగా మాట్లాడుతున్నారు.
యథైవాశ్వాన్మార్గమాణాస్తానేవాభిపరీప్సవః । హేషితానీవ శృణ్వన్తి తదిదం భవతస్తథా
గుర్రాలను వెతుకుతున్న వారు హిన్నేళ్లు వింటారు. అలాగే, ఈ జనమంతా మీ మాటలు వింటున్నారు.
కిమత్ర కార్యం పార్థస్య కథం వా స ప్రశస్యతే। అన్యత్ర కామాద్ద్వేషాద్వా రోషాద్వాఽస్మాసు కేవలమ్
పార్థుని గురించి ఇక్కడ ఏమి చేయాలి? లేదా ఎలా ప్రశంసించాలి? మనపై కోరిక, ద్వేషం, కోపం లేకుండా ఇంకేమీ లేదు.
ఆచార్యా వై కారుణికాః ప్రాజ్ఞాశ్చాపాయదర్శినః । నైతే మహాహవే ఘోరే సంప్రష్టవ్యాః కథంచన
ఆచార్యులు కరుణగలవారు, జ్ఞానులు, ప్రమాదాన్ని ముందే గుర్తించగలవారు. ఈ ఘోరమైన యుద్ధంలో వారిని ఏ విషయంలోనూ ప్రశ్నించకూడదు.
ప్రాసాదేషు విచిత్రేషు గోష్ఠీపానాశనేషు చ। కథా విచిత్రాః కుర్వాణాః పణ్డితాస్తత్ర సోభనః
అద్భుతమైన ప్రాసాదాలలో, సభల్లో, భోజనాల్లో, పండితులు ఎన్నో విషయాలు మాట్లాడుతూ అక్కడ వెలుగుతారు.
బహూన్యాశ్చర్యరూపాణి కుర్వతే జనసంసది । ఇష్వస్త్రే చాపసంధానే పణ్డితాస్తత్ర శోభనాః
జనసమూహంలో వారు అనేక ఆశ్చర్యకరమైన పనులు చేస్తారు. ఆయుధాలు వాడడంలో, విల్లు ఎక్కించడంలో పండితులు అక్కడ ప్రతిభ చూపుతారు.