భారద్వాజస్తతో ద్రోణః సర్వశస్త్రభృతాంవరః। రాజానం చాహ సంప్రేక్ష్య దుర్యోధనమరిందమః
ఆ తర్వాత భరద్వాజుని కుమారుడైన ద్రోణుడు, ఆయుధాలలో అగ్రగణ్యుడు, రాజు దుర్యోధనుడిని చూచి ఇలా అన్నాడు.
యథా రథస్య నిర్ఘోషో యథా శఙ్ఖ ఉదీర్యతే। కమ్పతే చ యథా భూమిర్నైషోన్యః సవ్యసాచినః
రథం గర్జన, శంఖధ్వని, భూమి కంపించడం—all ఇవన్నీ సవ్యసాచీ అర్జునుడే చేయగలడు, ఇంకెవ్వరూ కాదు.
ఔత్పాతికమిదం రాజన్నిమిత్తం భవతీహ నః। న హి పశ్యామి విజయం సైన్యేఽస్మాకం పరన్తప
ఓ రాజా, ఇవన్నీ మనకు మంచిది కాని చెడు సూచనలు. మన సైన్యానికి విజయం కనబడటం లేదు, శత్రువులను భయపెట్టేవాడా.
శస్త్రాణి న ప్రకాశన్తే న ప్రహృష్యన్తి వాహనాః । అగ్నయశ్చ న భాసన్తే సుసమిద్ధా న శోభనాః
ఆయుధాలు మెరుస్తున్నవి కావు, వాహనాలు ఉత్సాహంగా లేవు, బాగా వెలిగిన అగ్నులు కూడా స్పష్టంగా వెలిగడం లేదు.
ప్రత్యాదిత్యం చ నః సర్వే మృగా ఘోరా నదన్తి చ। శకునాశ్చాపసవ్యాశ్చ వేదయన్తి మహాభయమ్
మనవైపు ఉన్న క్రూర జంతువులు సూర్యుని వైపు అరుస్తున్నాయి. ఎడమవైపు పక్షులు పెద్ద భయాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
గోమాయురేష సైన్యానాం రుదన్మధ్యేన ధావతి। చాషా నదన్తి చాకాశే వేదయన్తో మహద్భయమ్
ఒక నక్క సైన్యంలో మధ్యలో అరుస్తూ పరుగెత్తుతోంది. ఆకాశంలో కాకులు అరుస్తున్నాయి, ఇవన్నీ పెద్ద ప్రమాదాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
భవతాం చైవ రోమాణి ప్రహృష్టానీవ లక్షయే
మీ అందరి వెంట్రుకలు కూడా ఉప్పొంగినట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి.
అనుష్ణాఙ్గాశ్చ సంస్విన్నా జృమ్భన్తే చాప్యభీక్ష్ణశః । విష్కమ్భన్తి చ మాతఙ్గా ముఞ్చన్త్యశ్రూణి వాజినః । సదా మూత్రం పురీషం చ ఉత్సృజన్తి పునః పునః
దేహాలు వేడిగా, చెమటలు వస్తున్నాయి, మళ్లీ మళ్లీ జబ్బులు వస్తున్నాయి. ఏనుగులు తడబడుతున్నాయి, గుర్రాలు కన్నీళ్లు కారుస్తున్నాయి, ఎప్పటికప్పుడు మూత్రం, మలాన్ని వదులుతున్నాయి.
లోహితార్ద్రా చ పృథివీ దిశః సర్వాః ప్రధూమితాః । న చ సూర్యః ప్రతపతి మహద్వేదయతే భయమ్
భూమి రక్తంతో తడిసిపోయింది, అన్ని దిక్కులు పొగతో నిండిపోయాయి, సూర్యుడు ప్రకాశించటం లేదు—ఇవి అన్నీ పెద్ద భయాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
హస్తినశ్చాపి విత్రస్తా యోధాశ్చాపి వితత్రసుః । పరాభూతా చ వః సేనా న కశ్చిద్యోద్భుమిచ్ఛతి
ఏనుగులు భయంతో వణికిపోతున్నాయి, యోధులు కూడా భయపడుతున్నారు. మీ సైన్యం ఓడిపోయింది, ముందుకు వెళ్లాలనుకునే వారు లేరు.
విషణ్ణముఖభూయిష్ఠాః సర్వే యోధా విచేతసః । దిశం తే దక్షిణాం సర్వే విప్రేక్షన్తే పునః పునః
యోధుల ముఖాలు ఎక్కువగా విషాదంగా ఉన్నాయి, వారు అయోమయంగా ఉన్నారు. అందరూ మళ్లీ మళ్లీ దక్షిణ దిక్కు చూస్తున్నారు.
మృగాశ్చ పక్షిణశ్చైవ సవ్యమేవ పతన్తి నః। వాదిత్రోద్ధృష్టఘోషాశ్చ న చ గాఢం స్వనన్తి చ। ధ్వజాగ్రేషు నిలీయన్తే వాయసాస్తన్న శోభనమ్
జంతువులు, పక్షులు మన ఎడమవైపే పరిగెడుతున్నాయి. వాద్యాల శబ్దం బలహీనంగా ఉంది, కాకులు పతాకాలపై కూర్చున్నాయి—ఇది మంచిది కాదు.
యథా మేఘస్య నినదో గమ్భీరస్తూర్ణమాయతః। శ్రూయతే రథనిర్ఘోషో నాయమన్యో ధనఞ్జయాత్
మేఘం గర్జించినట్లుగా గంభీరంగా, వేగంగా రథం శబ్దం వినిపిస్తోంది. ఇలాంటి శబ్దాన్ని ధనంజయుడు తప్ప మరొకరు చేయలేరు.
అశ్వానాం స్వనతాం శబ్దో వహతాం పాకశాసనిమ్ । వానరస్య రథే దివ్యో నిస్వనః శ్రూయతే మహాన్
గుర్రాల హీనడం, రథచక్రాల శబ్దం, పతాకపై ఉన్న వానరుడు గర్జన—ఇవి అన్నీ గొప్పగా వినిపిస్తున్నాయి.
శఙ్ఖశబ్దేన పార్థస్య కర్ణౌ మే బధిరీకృతౌ । సర్వసైన్యం చ విత్రస్తం నాయమన్యో ధనఞ్జయాత్
పార్థుడు ఊదిన శంఖధ్వని నా చెవులను బద్దిరి చేసింది; మొత్తం సైన్యమంతా భయంతో వణికిపోతోంది. ధనంజయుడు తప్ప ఇంకెవ్వరూ ఇది చేయలేరు.
రాజానమగ్రతః కృత్వా దుర్యోధనమరిన్దమమ్। గాః ప్రస్థాప్య చ తిష్ఠామో వ్యూఢానీకాః ప్రహారిణః । ప్రవిభజ్య త్రిధా సేనాం సముచ్ఛ్రిత్య ధ్వజానపి
రాజు దుర్యోధనుడిని ముందుగా ఉంచి, ఆవులను ముందుకు పంపించి, మనం సైన్యాన్ని మూడు భాగాలుగా విడగొట్టి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, జెండాలు ఎత్తి నిలబడాలి.
శితైర్బాణైః ప్రతాప్యేమాం చమూమేష ధనఞ్జయః। మూర్ధ్ని సర్వనరేన్ద్రాణాం వామపాదం కరిష్యతి
ధనంజయుడు తన పదునైన బాణాలతో ఈ సైన్యాన్ని కాల్చేస్తాడు; అన్ని రాజుల తలలపై తన ఎడమ కాలు పెట్టగలడు.
న హ్యేష శక్యో బీభత్సుర్జేతుం దేవాసురైరపి । దిక్షు గుల్మా నివేశ్యన్తాం యత్తా యోత్స్యామహేఽర్జున
బీభత్సుడిని దేవతలు, అసురులు కూడా ఓడించలేరు. అందుకే మనం అన్ని దిక్కుల్లో సైనికులను ఏర్పాటు చేసి, సిద్ధంగా అర్జునుడితో యుద్ధం చేద్దాం.
తతో దుర్యోధనో రాజా సమరే భీష్మమబ్రవీత్। ద్రోణం చ రథిశార్దూలం కృపం చ సుమహాబలమ్
అప్పుడు రాజు దుర్యోధనుడు యుద్ధంలో భీష్మునితో, రథసారధుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణునితో, మహాబలుడు అయిన కృపాచార్యునితో మాట్లాడాడు.
ఉక్తోఽయమర్థ ఆచార్య మయా కర్ణేన చాసకృత్। పునరేవ చ వక్ష్యామి న హి తృప్యామి తద్బ్రువన్
ఆచార్యా! ఈ విషయం నేను, కర్ణుడు ఎన్నోసార్లు మీకు చెప్పాం. అయినా నాకు చెప్పడంలో తృప్తి లేదు కాబట్టి మళ్లీ చెబుతున్నాను.
పరాజితైర్వివస్తవ్యం తైశ్చ ద్వాదశవత్సరాన్ । వనే జనపదేఽజ్ఞాతైరేష ఏవ పణో హి నః
ఓడిపోయిన వారు పన్నెండు సంవత్సరాలు అడవిలో, జనంలో తెలియకుండా ఉండాలి. ఇదే మన మధ్య ఒడంబడిక.
తేషాం న తావన్నిర్వృత్తో వత్సరః స త్రయోదశః । అజ్ఞాతవాసే బీభత్సురథాస్మాభిః పరిశ్రుతః
వారికి పదమూడు సంవత్సరాలు ఇంకా పూర్తికాలేదు. బీభత్సుడు వారి అజ్ఞాతవాసంలో మన మధ్య ఉన్నాడని వినిపిస్తోంది.
అనిర్వృత్తే తు నిర్వాసే యది బీభత్సురాగతః । పునర్ద్వాదశవర్షాణి వనే వత్స్యన్తి పాణ్డవాః
అజ్ఞాతవాసం పూర్తికాకముందే బీభత్సుడు వచ్చినట్లయితే, పాండవులు మళ్లీ పన్నెండు సంవత్సరాలు అడవిలో ఉండాలి.
లోభాద్వా తే న జానీయురస్మాన్వా మోహ ఆవిశత్। హీనాతిరిక్తమేతేషాం భీష్మో వేదితుమర్హతి
వారు లోభంతోనో, మాయతోనో మనను గుర్తించకపోయినా, లేక ఏదైనా తక్కువో ఎక్కువో ఉందా అని భీష్ముడు నిర్ణయించాలి.
అర్థానాం హి పునర్ద్వైధే నిత్యం భవతి సంశయః । అన్యథా చిన్తితో హ్యర్థః పునర్భవతి చాన్యథా
విషయాల్లో సందేహం వచ్చినప్పుడు ఎప్పుడూ అనిశ్చితి కలుగుతుంది. ఒక విధంగా ఆలోచించినది, చివరికి మరోలా మారిపోతుంది.
ఉత్తరం మార్గమాణానాం మాత్స్యసేనాం యుయుత్సతామ్ । యది బీభత్సురాయాతః కింతు కృత్యమతః పరమ్
ఉత్తర దిశలో వెళ్ళే మార్గాన్ని వెతుకుతున్న మత్స్య సైన్యానికి యుద్ధం చేయాలనుకుంటున్న సమయంలో, బీభత్సుడు వచ్చాడా? ఇకపై మనం ఏమి చేయాలి?
త్రిగర్తానాం కృతం కార్యం పాణ్డవానాం చ మార్గణమ్ । విప్రకారైర్హి మాత్స్యేన సుశర్మా బాధిత పురా
త్రిగర్తుల పని పూర్తయ్యింది, పాండవుల కోసం వెతకడమూ అయింది. మత్స్యుడు ముందు సుశర్మను అన్యాయంగా బాధించాడు.
తేషాం భయాభిపన్నానాం వస్తానాం త్రాణభిచ్ఛతామ్ । అభయం యాచమానానాం తదాఽస్మాభిః పరిశ్రుతమ్
వారు భయంతో బాధపడుతూ, రక్షణ కోసం ఆశిస్తూ, భద్రత కోరినప్పుడు, ఆ సమయంలో మనం ఆ విషయం విన్నాము.
ప్రథమం వైర్గ్రహీతవ్యం మాత్స్యానాం గోధనం మహత్। అష్టమ్యాశ్చాపరాహ్ణే తు ఇతి నస్తైః సమాహితమ్
మొదట మత్స్యుల గొప్ప ఆవుల సంపదను పట్టుకోవాలి. ఎనిమిదవ రోజు మధ్యాహ్నం ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు.
నవమ్యాం పునరస్మాభిః సూర్యస్యోదయనం ప్రతి। ఇమా గావో గ్రహీతవ్యా యాతే మత్స్యే గవాంపదమ్
తొమ్మిదవ రోజు ఉదయం సూర్యుడు ఉదయించగానే, మత్స్యుడు ఆవుల వద్దకు చేరుకున్న తర్వాత మనం ఈ ఆవులను పట్టుకోవాలి.